Home » Archief » Zugzwang


[22.01.2008]

Zugzwang

Peter Breedveld

rood_jan2008_16 (25k image)
Illustratie: Robi Roboter

Zugzwang is een begrip uit de schaakwereld. Het wil zeggen dat een speler gedwongen is tot een zet die zijn positie alleen maar kan verslechteren. Er is geen uitweg uit de misère. Emanuel Lasker, de dode in het verlopen hotel waar ook politierechercheur Meyer Landsman zijn eenzame dagen als gescheiden ontheemde slijt, was net in een positie van Zugzwang gemanoeuvreerd toen een kogel een einde aan zijn leven maakte, zoals blijkt uit het schaakspel dat Landsman naast zijn lijk aantreft.

Landsman is de hoofdpersoon van Michael Chabons laatste boek The Yiddish Policemen’s Union, dat zich afspeelt in een alternatief universum, waar de wereldgeschiedenis in 1948 een andere loop heeft gekregen dan in het onze. De Joden zijn in dat jaar met geweld uit Israël verdreven en hebben een tijdelijk thuisland gekregen in het district Sitka in Alaska (alwaar ze het meteen aan de stok kregen met de inheemse bevolking, vanwege illegale Joodse nederzettingen in Indiaans territorium – ‘Jews need livable space’ aldus Chabon – get it? Die Chabon toch). Zestig jaar later staat de Amerikaanse regering echter op het punt het district op te heffen en dan moeten de meeste Joden, behalve die met een permanente verblijfsvergunning, hun biezen pakken. Ook de inwoners van Sitka bevinden zich dus in een positie van Zugzwang.

Zugzwang beheerst de levens van de meeste personages in The Yiddish Policemen’s Union. Landsman kan ook nog maar één kant op, namelijk naar beneden. Hij is de pineut als hij handelt en hij is de pineut als hij niet handelt. Zijn onderzoek naar de moord op Lasker brengt hem op het spoor van Mendel Shpilman, de zoon van een Chassidische rabbi. Mendel is een wonderkind, een schaakgenie, en de Chassiden zien in hem de Messias van hun generatie, die hen naar het Beloofde Land zal leiden. Mendel heeft echter andere plannen voor zichzelf en is bovendien de herenliefde toegedaan. Hij probeert te ontsnappen uit de wurggreep van de Chassidische sekte, waar hij deel van uitmaakt – Zugzwang. Mendels moeder, Batsheva Shpilman, wordt verscheurd door loyaliteit aan haar echtgenoot en liefde voor haar zoon – Zugzwang

Het probleem, zo constateert een vertegenwoordiger van de Amerikaanse federale overheid in het laatste deel van Chabons boek, is dat niemand de auteur is van zijn eigen verhaal. ‘The story, Detective Landsman, is telling us. Just like it has done from the beginning. We’re part of the story. You. Me.

Iedereen is verstrikt in andermans verhaal. Mendel, Landsman, Landsmans halfindiaanse partner Berko Shemetz, Landsmans ex-vrouw die tevens zijn baas is, Mendels moeder, allemaal worden ze gedwongen hun rol te spelen in het verhaal dat door anderen voor ze is bedacht. Zugzwang, de enige manier om uit de val te geraken, is het schaakbord omver te gooien – en de gevolgen onder ogen te zien.

Maar de gevolgen zijn niet altijd te overzien, zeker niet als het gaat om het eeuwenoude verhaal van het Beloofde Land, dat niet alleen de inwoners van het district Sitka, maar de hele wereld in gijzeling houdt. Landsman stuit op een complot om de belofte van het Beloofde Land – Israël, voor de duidelijkheid: ‘En Ik zal u, en uw zaad na u, het land uwer vreemdelingschappen geven, het gehele land Kanaan, tot eeuwige bezitting’ – in te lossen (benodigdheden: één volkomen rode vaars zonder een enkel vlekje en één messias) en iedereen, die daarbij in de weg staat, moet het veld ruimen. De zionisten slagen erin de Al-Aqsamoskee op de Tempelberg in Jeruzalem op te blazen en de vreugde in Sitka neemt angstaanjagende proporties aan:

‘Up in Yakovy, did you see what happened, they were dancing, those fucking maniacs, they were so happy about all this craziness, the whole floor collapsed right onto the apartment underneath. A couple of little girls sleeping in their beds, they got crushed to death. That’s the kind of shit we have to look forward to now. Burning cars and homicidal dancing.’

Natuurlijk is Chabon, vanwege zijn boek, inmiddels van antisemitisme beschuldigd. ‘Novelist’s ugly view of Jews‘, schreef de New York Post. Chabon zei tegen de Daily News dat hij dat beschouwt als een ‘badge of honor‘. “Nu ben je een echte Joods-Amerikaanse schrijver”, had zijn moeder tegen hem gezegd naar aanleiding van de beschuldiging. “Als je door andere Joden van antisemitisme wordt beschuldigd, dán weet je dat je het gemaakt hebt.”

The Yiddish Policemen’s Union is een zogenaamde hard boiled detective volgens het boekje: een politieman (alcoholische cynicus, bijdehandte flapuit) onderzoekt een moordzaak, gaat ietwat onorthodox te werk, wordt van de zaak gehaald, laat zich daardoor natuurlijk niet stoppen en stuit dan op een nog veel grotere zaak die hem ver boven het hoofd stijgt. Alleen de setting van deze conventionele detective is nogal bizar, ongeloofwaardig zelfs. Ongeloofwaardig als niet Chabon de schrijver was geweest. En als het niet inderdaad allemaal zo had kunnen lopen als Chabon schetst. Want wie schetst mijn verbazing dat Philippine, die hier beweert dat er werkelijk een plan is geweest om een Joodse safe haven in Alaska te vestigen, deze keer eens niet uit haar nek blijkt te lullen?

Chabon is niet alleen een meesterlijke verhalenverteller die geloofwaardige personages creëert die je nog lang, nadat je zijn romans uit hebt, blijft missen als een soort vakantievrienden met wie je het een paar dagen vreselijk naar je zin hebt gehad, maar wier adres je tijdens de reis terug naar huis moet zijn kwijtgeraakt (hetzelfde overkwam me met Chabons The Amazing Adventures of Kavalier and Clay), hij schrijft ook erg mooi. Zijn stijl is fris knisperend met warme ondertonen als een jonge Riesling, zijn humor is droger dan een Pouilly Fumé en hij jongleert behendig met understatements en hyperbolen.

Chabon, bovendien, is ook de god van de ambachtelijk gesmede metafoor. Neem bijvoorbeeld deze: ‘Landsman drinks to medicate himself, tuning the tubes and crystals of his moods with a crude hammer of hundred-proof plum brandy. Of deze: ‘”I’m Dr. Roboy”, says the tall man at last. He swings one of his hands towards Landsman, like the payload of a crane at the end of its cable. Landsman wants to get out of the way, but he takes hold of its dry cool bulk.’

‘His eyes are two dull pennies.’

‘Black eyes hard as a couple of stones left on a grave marker.’

‘Eyes swollen in their blood-dark orbits.’

Onder het stijlvolle cynisme schuilt een warm kloppend hart. Chabon beziet zijn medemens met een alziend oog tot in elk lullig detail, maar ook met liefde: ‘She holds a home pregnancy test stick with a bead, on its business end, of what must be urine.’

The face of a woman worthier than himself of being loved.

Even the most casual study of the record, Landsman thinks, would show that strange times to be a Jew have almost always been, as well, strange times to be a chicken.

En dit is puur erotisch proza in de traditie van het Hooglied:

They lie there on their sides, a couple of aging yids stuck together like the pages of an album. Her shoulderblades dig into his chest. The knobs of his patellas are notched against the soft moist backs of her knees. His lips can blow softly across the teacup of her ear. And a part of Landsman that has been the symbol and the site of his loneliness for a very long time has found shelter inside of his commanding officer, to whom he was once married for twelve years. Although, it’s true, his tenure inside her has grown precarious.

One good sneeze could pop him loose.

Peter Breedveld leest thans Rode Spijkers

Algemeen, 22.01.2008 @ 13:35

[Home]
 

13 Reacties

op 22 01 2008 at 14:10 schreef daniel:

Mwoa, ik vind het hele idee van een ander joods thuisland dan Israel wat op een gegeven moment opgeheven kan worden omdat joden daar niet het heft in eigen handen hebben, eigenlijk best een stevig zionistisch statement.

op 22 01 2008 at 14:25 schreef Ludo:

Zugzwang – Grappige term, had er nog nooit van gehoord.
Heb boek gelijk op mijn nog te lezen lijst gezet.

op 22 01 2008 at 16:36 schreef Max J. Molovich:

Prachtige bespreking. Achterin het boek las ik dat de zugzwang die op het bord van Mendel wordt gevonden, bedacht is door Nabokov. Of door hem voor het eerst is beschreven. In ‘Speak, memorie’, om precies te zijn. Een mooie ode aan een schrijver aan wie Chabon duidelijk schatplichtig is – of door is ge-inspireerd, voor mijn part. Toen ik er wat verder op doorzocht in goegel, kwam ik hier terecht waarin ene Adam Roberts, aan de hand van twee schitterende voorbeelden, uitlegt waarom Chabon, hoewel een uitstekend stilist, niet het niveau haalt van Nabokov op zijn best. Het klinkt wellicht als dooddoener, maar het is een compliment. En hier vind je trouwens een lofrede van Chabon op Nabokov.

op 22 01 2008 at 17:48 schreef babs:

Ik heb er een hekel aan om in het Engels te lezen, werk al de hele dag in het Engels en ben van nature gewoon lui.

Peter,
Is het een vertaalbaar boek?

Anderen,
Hoe is de vertaling?

op 22 01 2008 at 17:55 schreef Peter:

Dit jaar ga ik me op Nabokov storten, Max.

Babs, Max heeft met veel plezier De Jiddische Politiebond gelezen. Waarvan de paperbackeditie, zo zie ik op Boldotcom, duurder is dan mijn Engelstalige hardcover.

op 22 01 2008 at 18:10 schreef Peter:

The teacup of her ear, dat vind ik zó mooi! Ik kan me niet voorstellen dat dat in het Nederlands te evenaren is. Of je moet iets totaal anders bedenken. Maar ‘het theekopje van haar oor’? Oorschelp is op zich al een mooi woord. ‘De schelp van haar oor’ komt dichtbij.

Maar ‘teacup‘ daar komt meteen de associatie van drinken bij, voorzichtig drinken, nippen, met je pink omhoog. Heel delicaat, heel zinnelijk, heel liefdevol.

op 22 01 2008 at 21:26 schreef Peter:

Max, ik weet niet of ik die vergelijking van Adam Roberts op dat forum wel fair vind. De benadering van Nabokov spreekt hem meer aan, maar eigenlijk is het alsof je Max Fleischer (Chabon) met Tex Avery (Nabokov) vergelijkt. Allebei meesters in hun vak, maar Fleischer is gewoon anders dan Avery.

Wel knpa gevonden van Roberts, die twee gelijkende passages.

Zelf ook geen hack, deze Roberts:

Jewish Alaska is brilliantly rendered, and his copious Yiddishisms act as modulated estranging textual strategy more effective (because, though unusual, the idiom is real) than the standard SF-fantasy neologisms (that whole regrettable ‘Quinn watched as the bryygo warrior saddled his gzzlyu; his looghsu gleamed in the fchhu light’ sort of thing).

op 23 01 2008 at 10:15 schreef Max J. Molovich:

Ik heb inderdaad met heel veel plezier de vertaalde Jiddische Politiebond gelezen. Er is veel zorg aan de vertaling besteed. Chabon gebruikt het jiddisch in een Amerikaanse context. Hoe vertaal je dat naar het Nederlands? Zo verzon Chabon het woord ‘sholem’ voor wapen. Sholem (in Nederlandse spelling sjolem) betekent vrede. In het Engels zeggen ze peace voor vrede. In veel hard-boiled detectives wordt een pistool dan weer een ‘piece’ genoemd. Zo is Chabon, naar ik aanneem, erop gekomen om Landsman zijn piece sholem te noemen. De inventiviteit daarvan gaat onherroepelijk verloren in de vertaling. Uiteraard lees je daar overheen, maar toch. Ik zou moeten opzoeken hoe de vertalers het hebben opgelost. Wat ze met het teacupje hebben gedaan weet ik helaas ook niet uit het hoofd.

Voordat de officiële vertaling verscheen, was het Nieuw Israëlitisch Tijdschrift ook bezig met een vertaling van The Yiddish Policemen’s Union. Hier kun je lezen hoe ze worstelden met de vertaling van het woord yid, waarvoor zij van het NIT het woord jehoede hadden gekozen. De officiële vertalers hebben deze suggestie – al dan niet op eigen houtje – overgenomen.

Maar met welke problemen de vertalers ook hebben moeten worstelen, het taalplezier, de ironie, het sarcasme en vooral de peilloze weemoed zijn volmaakt intact gebleven.

Wat betreft de vergelijking tussen de passages van Nabokov en Chabon: die is inderdaad niet helemaal fair. En het is zeer subjectief. Maar het klopt wel. Chabon schrijft cartoonesker dan Nabokov. Het knappe van Chabon vind ik juist dat hij zijn personages desondanks zo enorm menselijk krijgt. Zie bijvoorbeeld ook dat kleine indianenopdondertje dat Landsman komt redden uit de handen van de doorgedraaide fundamentalisten. Uitzinnig personage, maar je pikt het meteen.

op 23 01 2008 at 10:27 schreef Peter:

O krijg nou wat, die Jiddische woorden zijn door Chabon verzonnen? Ik had geen idee. Je hebt je huiswerk goed gedaan, Max.

op 23 01 2008 at 10:53 schreef Max J. Molovich:

De jiddische woorden zijn op zich niet door Chabon verzonnen. Hij heeft er hier en daar een andere betekenis aan gegeven. Net zoals het woord ‘latke’ voor een beginnend politieman. Zo las ik dan weer hier: "Een latke is een in olie gebakken pannenkoek gemaakt van geraspte rauwe aardappel, met ei en ui." De vraag nu is waarom Chabon dit gerecht heeft gebruikt om een groentje mee te beschrijven. Misschien is het de kosjere variant van bacon.

op 23 01 2008 at 11:02 schreef Peter:

Wat is ook weer het woord voor ‘smeris’ in Sitka? Er is een vrij uitgebreid artikel aan het boek gewijd in Wikipedia, ik krijg de indruk dat het boek nu al een cultklassieker is.

Jij geniet ook nog steeds van de nasmaak, merk ik. Hoe lang geleden heb je het boek gelezen?

op 23 01 2008 at 11:28 schreef Max J. Molovich:

Ergens in november of zo. Overigens, juist door de vertaling ben ik zo op zoek gegaan. Je wilt toch weten of het allemaal een beetje bij het origineel ligt.

op 24 01 2008 at 13:25 schreef DvR:

De ironie waarmee in de naam van een vuurwapen naar pais & vree wordt verwezen is niet nieuw, in het Wilde Westen zwaaide menig sheriff immers al vervaarlijk met zijn "Peacemaker" (Colt .45 pistool).

Nieuwe reactie
Naam:
E-mail:
Homepage:
  Afbeelding invoegen
 

 


Home

Archief

 

STEUN FRONTAAL NAAKT MET EEN TIKKIE!

 

 

 

Become a Patron!
 

Let op: Toelating van reacties en publicatie van opiniestukken van anderen dan de hoofdredacteur zelf betekent geenszins dat hij het met de inhoud ervan eens is.

 

pbgif (88k image)
 

Vermaakt u zich een beetje met deze site? Laat uw waardering blijken met een kleine donatie (grote mag ook!): NL59 RABO 0393 4449 61 (SWIFT BIC RABONL2U) o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.

 

pbgif (88k image)
 

MEEST GELEZEN IN AUGUSTUS

O In Nederland kun je helemaal niet zijn wie je wilt zijn

O Sander Schimmelpenninck en de fopfeministen

O Op Twitter laat je je sociale gezicht zien, in het stemhokje ga je voor Fort Europa en weg met de bruintjes

O Mannen met nagellak

O Witte homohaat bestaat niet

O Auschwitz open voor de zwarten

O Woke? Ik kan het niet meer horen

O YouPorn

O Liever Turks dan Domrechts

O Yossarian in Madrid (2)

 

MEEST GELEZEN EVER

O YouPorn

O Hoi, Jesse Klaver, ik heb geen zin om te boeten voor jouw papatijd

O De koning van het uittrekken van de damesslip

O Ik word vervolgd wegens belediging van een seriebelediger

O Verplicht naakt douchen op school, jongens en meisjes bij elkaar

O Ga je nu Wierd Duk ontslaan, Telegraaf?

O Ik ga naar Japan verhuizen

O Hoi, Onderwijsraad, zit de mensen eens niet zo in hun nek te hijgen!

O Kappen met je hypocriete gejank, landgenoten, je racisme schijnt door

O Lekker hitsen tegen migranten met Wierd Duk en Lucas Hartong

 

pbgif (88k image)
 

CONTACT
Stuur uw loftuitingen en steunbetuigingen naar Frontaal Naakt.

 

NIEUWSBRIEF
Ontvang gratis de Frontaal Naakt nieuwsbrief.

 

pbgif (88k image)
 

BLURBS
“How does it feel to be famous, Peter?” (David Bowie)

“Frontaal Naakt dient een publiek belang” (mr. P.L.C.M. Ficq, politierechter)

“Peter schrijft hartstochtelijk, natuurlijk beargumenteerd, maar zijn stijl volgt het ritme van zijn hart.” (Hafid Bouazza).

“Ik vind dat je beter schrijft dan Hitler” (Ionica Smeets)

“Peter is soms een beetje intens en zo maar hij kan wél echt goed schrijven.” (Özcan Akyol)

“Jij levert toch wel het bewijs dat prachtige columns ook op weblogs (en niet alleen in de oude media) verschijnen.” (Femke Halsema)

“Literaire Spartacus” (André Holterman)

“Wie verlost me van die vieze vuile tiefuslul?” (Lodewijk Asscher cs)

“Pijnlijk treffend” (Sylvana Simons)

네덜란드 매체 프론탈 나크트(Frontaal Naakt)에 따르면, 네덜란드 라 (MT News)

“Echt intelligente mensen zoals Peter Breedveld.” (Candy Dulfer)

“De Kanye West van de Nederlandse journalistiek.” (Aicha Qandisha)

“Vieze gore domme shit” (Tofik Dibi)

“Ik denk dat de geschiedenis zal uitmaken dat Peter Breedveld de Multatuli van deze tijd is.” (Esther Gasseling)

“Nu weet ik het zeker. Jij bent de antichrist.” (Sylvia Witteman)

“Ik ben dol op Peter. Peter moet blijven.” (Sheila Sitalsing)

“Ik vind hem vaak te heftig” (Hans Laroes)

“Schrijver bij wie iedereen verbleekt, weergaloos, dodelijk eerlijk. Om in je broek te piesen, zo grappig. Perfecte billen.” (Hassnae Bouazza)

“Scherpe confrontatie, zelfs als die soms over grenzen van smaak heen gaat, is een essentieel onderdeel van een gezonde democratie.” (Lousewies van der Laan)

“Ik moet enorm lachen om alles wat Peter Breedveld roept.” (Naeeda Aurangzeb)

“We kunnen niet zonder jouw geluid in dit land” (Petra Stienen)

“De scherpste online columnist van Nederland” (Francisco van Jole)

“Elk woord van jou is gemeen, dat hoort bij de provocateur en de polemist, nietsontziendheid is een vak” (Nausicaa Marbe)

“Als Peter Breedveld zich kwaad maakt, dan wordt het internet weer een stukje mooier. Wat kan die gast schrijven.” (Hollandse Hufters)

“De kritische en vlijmscherpe blogger Peter Breedveld” (Joop.nl)

“Frontaal Naakt, waar het verzet tegen moslimhaat bijna altijd in libertijnse vorm wordt gegoten.” (Hans Beerekamp – NRC Handelsblad)

“De grootste lul van Nederland” (GeenStijl)

“Verder vermaak ik mij prima bij Peter Breedveld. Een groot schrijver.” (Bert Brussen)

“Landverrader” (Ehsan Jami)

“You are an icon!” (Dunya Henya)

“De mooie stukken van Peter Breedveld, die op Frontaal Naakt tegen de maatschappelijke stroom in zwemt.” (Sargasso)

‘De website Frontaal Naakt is een toonbeeld van smaak en intellect.’ (Elsevier weekblad)

“Frontaal Gestoord ben je!” (Frits ‘bonnetje’ Huffnagel)

“Jouw blogs maken hongerig Peter. Leeshonger, eethonger, sekshonger, geweldhonger, ik heb het allemaal gekregen na het lezen van Frontaal Naakt.” (Joyce Brekelmans)

‘Fucking goed geschreven en met de vinger op de zere plek van het multicultidebat.’ (jury Dutch Bloggies 2009)

Frontaal Naakt is een buitengewoon intelligent en kunstig geschreven, even confronterend als origineel weblog waar ook de reacties en discussies er vaak toe doen.’ (jury Dutch Bloggies 2008)

‘Intellectuele stukken die mooi zijn geschreven; confronterend, fel en scherp.’ (Revu)

‘Extreem-rechtse website’ (NRC Handelsblad)

‘De meeste Nederlanders zijn van buitengewoon beschaafde huize, uitzonderingen als Peter Breedveld daargelaten.’ (Anil Ramdas)

‘Peter Breedveld verrast!’ (Nederlandse Moslim Omroep)

‘Breedveld is voor de duvel nog niet bang’ (Jeroen Mirck)

‘Nog een geluk dat er iemand bestaat als Peter Breedveld.’ (Max J. Molovich)

‘Godskolere, ik heb me toch over je gedróómd! Schandalig gewoon.’ (Laurence Blik)

 

pbgif (88k image)
 

 

(Advertentie)
 

 

pbgif (88k image)
 

LINKS

 

 

RSS RSS