India

Nuweira Youskine

Illustratie: Wilhelm von Gloeden

Omdat ik vroeger een ongewoon zoet meiske geweest moet zijn, kan ik me de weinige keren dat mijn ouders boos op me waren, nog goed herinneren. Een van die keren was toen ik al winkelend in Bombay per ongeluk een beeldje van de hindoe-godheid Shiva uit mijn handen liet vallen. Stoer mompelde ik dat het toch maar een sculptuurtje van die rare hindoes betrof.

Mijn vader kon er echter niet om lachen. Op koele toon legde hij me uit dat dit voor sommige mensen een personificatie van het heilige was en dat ik het om die reden nooit belachelijk mocht maken. Diepe indruk maakte het op me. Net als alle andere verhalen over mijn vaders achterland, dat me altijd even mysterieus en vredig, ja, bijna paradijselijk leek.

Pakistan en India vormden ten tijde van het neerstrijken van onze familie daar nog één gebied. Omdat de moslims ook toen natuurlijk een minderheid vormden in Zuid-Azië, deden zij hun uiterste best om te integreren, zonder uiteraard hun eigen identiteit op te geven. Er ontstond zelfs soort alternatief islamitisch kastesysteem, een sociaal-maatschappelijke ordening die tot dan toe aan de hindoe-gemeenschap voorbehouden leek.

De twee hoofdgroepen die bij dit systeem ontstonden, waren de Ashrafs en de niet-Ashrafs. De eerste groep heeft een veel hogere sociale status dan de tweede en waarom? De eerste stammen af van de moslims die hun oorsprong al ver terug en buiten India hebben. De tweede groep bestaat over het algemeen uit (al dan niet recente) bekeerlingen van hindoeïsme naar de islam en die worden gezien als ietwat inferieur.

Het is misschien te vergelijken met de Nederlandse situatie: Nederlandse bekeerlingen tot de islam worden stiekem vaak bekeken als “die blanke met de baard”, terwijl Nederlandse moslims wiens ouders al in de islamitische traditie wortelen, altijd als oorspronkelijke, “echte” moslims worden gezien, alle gedrag of uitspraken die niet bepaald islamitisch zijn, ten spijt.

Zo kon het komen dat ook mijn familie de gekste vormen van islam naar Nederland geïmporteerd heeft. Het was vroeger bijvoorbeeld bijzonder stijlvol om je als hoge-kaste moslim enigszins te modelleren naar hoge-kaste hindoes, de brahmanen. Aangezien de brahmanen geacht werden geen vlees te eten, werd dat een van de culinaire overlappingen tussen de hindoe-en moslimkastes. Een gewoonte die ertoe heeft geleid dat eeuwen later een inmiddels roomblanke en keurig ABN-sprekende familie als de mijne, nog steeds als islamitische vegetariërs te boek staat – voor sommigen een in alle opzichten onbegrijpelijke combinatie.

Kortom, hindoes en moslims hebben voor mij nooit twee onoverbrugbare entiteiten gevormd, integendeel. Het was dan ook een ruw ontwaken uit die idylle toen opeens alle problemen in India benoemd werden in religieuze termen. Hindoes en moslims die elkaar naar het leven stonden wegens tempels en moskeeën of grondgebied zijn de afgelopen decennia niets nieuws meer. Maar de confrontatie in de deelstaat Gujarat in 2002 was schrikbarend. Verre familie in Gujarat kon met eigen ogen aanschouwen waar mensen toe in staat zijn als ze maar genoeg opgehitst worden.

Zie de twee buurvrouwen, de één hindoe, de ander moslim. Altijd bij elkaar over de vloer gekomen, samen koffie gedronken en de zorgen over de kinderen gedeeld. Van de ene op de andere dag riep hindoe-buurvouw A moslimbuurvrouw B naar het balkon. Zonder verdere omhaal werd buurvrouw B een dosis zoutzuur in het gezicht gegooid. Ook de dochter van de lokale kleermaker werd niet gespaard. Terwijl zij zich op een kwade dag met haar zware lijf door de onlusten heen naar huis probeerde te spoeden, werd haar buik opengesneden. De dood van haar ongeboren kindje betekende voor de door haat gedreven menigte in ieder geval één moslim minder in het land.

Dit alles was geen spontaan opgekomen, blinde razernij. De verantwoordelijke politicus van Gujarat, Narendra Modi, is geaffilieerd met een landelijke, hindoe-nationalistische partij, de BJP, en heeft handig van bepaalde spanningen gebruik gemaakt om de twee religieuze stromingen in zijn deelstaat tegen elkaar op te zetten. Zijn mensen kochten arme hindoe-drommels op om voor een paar centen hun islamitische buurmannen de keel af te snijden. Zijn politieapparaat heeft weggekeken terwijl er midden op straat slachtingen plaatsvonden tegen weerloze burgers. Het legde hem geen windeieren: in de erop volgende verkiezingen werd hij steeds overweldigend herkozen.

Met dit alles altijd op de achtergrond was het een immense opluchting en verrassing om de Indiase verkiezingsuitslag vorige week te vernemen: de Indiase Congress-party heeft de landelijke verkiezingen met een groot aantal stemmen gewonnen. De Congress-party, is, zeer ruw gezegd, ideologisch gezien de Partij van de Arbeid van India. Ze is uitdrukkelijk seculier en wenst de rechten te waarborgen van elke minderheid in India.

Haar grootste concurrent: juist ja, de hindoe-nationalistische BJP. Ideologisch niet te vergelijken met de PVV, want de PVV is anti-religieus. Wat betreft het willen marginaliseren van minderheden en nationalisme kunnen de BJP en de PVV elkaar echter zó de hand schudden. Omdat ik, en u inmiddels ook, weten wat er van het keren tegen religieuze minderheden en het ophemelen van nationalisme kan komen, hoop ik maar dat het gepeilde aantal zetels waar de PVV nu op staat, op een grote, grote meetfout berust.

Nuweira Youskine is medewerkster van de Nederlandse Islamitische Omroep en presentatrice van het radioprogramma De Zevende Hemel. Deze column is eerder geplaatst op de site Islamwijzer.