Big Data maakt meer kapot dan je lief is

Thomas Cool

Hannes Grassegger en Mikael Krogerus hebben in december in het Duits en vervolgens eind januari in het Engels uitgelegd hoe het bedrijf Cambridge Analytics met psychometrische technieken heel vermoedelijk beslissende invloed op Brexit en de verkiezing van Trump heeft uitgeoefend.

Wellicht hebben ook Russen zitten manipuleren, maar onze zorg zou toch ook moeten uitgaan naar het gebruik van ‘Big Data’ om politieke invloed uit te oefenen.

Ik las erover op het weblog van wiskundige Cathy O’Neil, en ze heeft hier een tip hoe je je eigen data bij Cambridge Analytics zou kunnen opvragen, zij het tegen de kosten van tien Britse ponden.

Psychometrische profilering

De herverkiezing van Obama vond ik al een mirakel, maar het bleek dat hij nog meer van sociale media gebruik maakte dan bij zijn oorspronkelijke verkiezing. Aanhangers die langs de deuren gingen, wisten waar ze niet hoefden aan te bellen. Bij Trump werd het allemaal veel gedetailleerder en geavanceerder. Het werd ook nog manipulatiever, door bijvoorbeeld niet alleen mensen tot Trump te verleiden maar ook door de potentiële aanhang van Clinton te ontmoedigen om te gaan stemmen.

Eerst dacht ik aan de titel ‘Facebook maakt meer kapot dan je lief is’, maar Grassegger en Krogerus beschrijven hoe Cambridge Analytics data van allerlei bronnen naast Facebook opkoopt, bijvoorbeeld ook van kadasters en dergelijke. Dus het probleem is Big Data in het algemeen. Kracht en snelheid van computers en slimme programmatuur maken het mogelijk om de eigenschappen van de relevante tweehonderd miljoen Amerikanen te achterhalen en te bespelen. Facebook helpt een handje voor psychometrische profilering, doordat je met je “like” of “vind ik leuk” aangeeft wat je voorkeuren zijn. Maar het artikel van Grassegger en Krogerus verduidelijkt dat mensen door hun gedrag ook reeds aangeven waar hun voorkeuren liggen.

Psychometrische profilering

Motor achter dit alles is de miljardair Robert Mercer, die eerder al de aandacht trok met zijn steun voor Ted Cruz. Blijkbaar trok hij daarmee de aandacht van Donald Trump en diens team. Trump heeft gelijk dat de journalistiek faalt. Dit verhaal had reeds vorig jaar groot in de kranten moeten staan. Wellicht kun je er weinig direct aan doen, maar de eerste stap is je ervan bewust worden.

Dit gegeven verklaart ook deels waarom Trump zulke tegenstrijdige meningen verkondigde. Wellicht heeft hij van nature al zulk gedrag, maar in dit geval blijkt er ook regie te zijn gevoerd. Er schuilt systeem in de gekte. Iedere doelgroep pikt alleen op wat men wil horen, en andere informatie wordt afgedaan als “verkiezingsretoriek”. Dit is de bekende roze bril van: “Hij houdt iedereen voor de gek behalve mij.”

Verdeeldheid in plaats van verzoening

Het betreft hier geen doorsnee situatie. Van Trump werd geaccepteerd dat hij draaide als een tol. Clinton was zeer kwetsbaar, gezien de decennialange haatcampagne op rechts, en haar kandidatuur was vanaf het begin politiek zeer onverstandig omdat het de nationale verdeeldheid aanwakkerde in plaats van verzoening bood.

Bij twee serieuze kandidaten hadden deze Big Data-manipulaties minder gewicht in de schaal gelegd. Maar wie bepaalt wie “serieuze kandidaten” zijn ? Het is juist het kenmerk van democratie dat iedereen in principe de kans krijgt. Wat wel zorg geeft is dat zulke Big Data technieken waarschijnlijk gebruikt gaan worden, en Trump is al goed bezig, om een permanent circus te scheppen, waardoor de verstandige discussie en belangenafweging nauwelijks meer ruimte krijgen. Iedere happening is koren op zijn molen, en leidt de aandacht af voor wat achter de schermen gebeurt.

Na lezing van het artikel van Grassegger en Krogerus MK kijk ik met meer interesse naar het privacyprogramma van de Piratenpartij. Maar die wil in haar verkiezingsprogramma ook weer zoiets als “e-democratie” wat alleen maar ellende gaat opleveren, en vervolgens ook nog dat idiote ‘basisinkomen’.

Kritische pers

Haar ‘e-democratie’, dat ze blijkbaar zelf al gebruikt, houdt in dat je je stem kunt geven aan iemand die deskundiger is dan jij, enzovoorts, als in een piramide met Mark Rutte of Ancilla Tilia aan de top. Wanneer je je vertrouwen in je tussen-persoon-deskundige verliest, geef je je stem aan iemand anders.

De Piratenpartij geeft geen uitleg hoe een niet-deskundige kan bepalen of die deskundige wel of niet goed te werk is gegaan, en hoe je zo snel een andere deskundige kunt vinden die je dan wel kunt vertrouwen. Blijkbaar zijn er deskundigen genoeg en valt er altijd wel wat vertrouwen uit de hemel.

Me dunkt dat het beter is het aantal ‘deskundigen’ te beperken tot het overzichtelijke aantal van zo’n 150, en dat een kritische pers bijhoudt wat zij doen. Voor dat “basisinkomen” geldt dat ik nog nimmer een voorstander heb ontmoet die te vertrouwen bleek, behalve Guido den Broeder. Al die andere voorstanders negeren botweg de kritiek, zoals verwoord door Michel bij Sargasso, of mijn eigen stuk ‘Wat stampen we lekker, zegt Muis‘, of zie hier voor het sekte-gedrag.

Parlementair onderzoek

Blijkbaar hebben deze ‘piraten’ wel iemand getroffen die ze meenden te kunnen vertrouwen, maar dat was dan geen deskundige. Helaas, was het dan maar een one issue partij gebleven.

Mijn advies is een parlementair onderzoek naar wat hier bij Brexit en in de USA heeft gespeeld. Nederland kan het zelf, daar hoef je de EU niet voor in te schakelen.

Thomas Cool is voorzitter van het Sociaal Liberaal Forum (SLF), sinds 1993 een oproep tot een nieuwe partij. Het SLF heeft verantwoorde en sociaal voelende standpunten, maar klaarblijkelijk betekent dit ook dat men gangbaar weigert lid te worden. Maar het wetenschappelijk bureau, het Samuel van Houten Genootschap, fungeert als denktank, en levert veel om over na te denken.