Journalisten, stop met het interviewen van politici

Fréderike Geerdink

Scène uit Ram Teri Ganga Maili 

In de heftige discussie over het interview dat Rick Nieman afnam bij Geert Wilders, ging het vooral over de vraag hóe de nepblonde leider moet worden geïnterviewd. Nieman was nauwelijks kritisch op Wilders, die toch echt de rechtsstaat naar de mallemoeren zal helpen als hij de kans krijgt en daar ondertussen al aan werkt via de invloed die hij heeft op andere partijen. In de discussie kwam ook een item van de BBC voorbij, waarin de journalist wel een paar kritische vragen stelde aan Wilders. Zó moest het, was de tendens van de commentaren.

Maar volgens mij is de vraag niet hóe we Wilders moeten interviewen, maar óf we hem moeten interviewen. Ik zal het antwoord meteen geven: nee. En dat geldt niet alleen voor Wilders, dat geldt voor alle politici.

Het doel van journalistiek is niet het bieden van vermaak, het de wereld inhelpen van leugens of het bieden van een podium aan politici, maar het informeren van de burger over wat er speelt in dorp, stad, land en wereld, en het controleren van de macht. In iets hoogdravender woorden: de journalistiek draait om het vinden en publiceren van de waarheid. Gewapend met die waarheid kunnen burgers vervolgens geïnformeerde keuzes maken over hun levens, de gemeenschap waarin ze leven en over degenen die hen besturen.

Verhaal laten schetsen

Wat dragen interviews met politici zoals die tegenwoordig worden gehouden, bij aan het zoeken naar de waarheid en het informeren van de burger? Helemaal niets. Integendeel, ze zaaien alleen maar meer verwarring. Het is zelfs nog erger: journalisten hebben met hun interview vaak helemaal niet het doel de waarheid te achterhalen. Rick Nieman gaf het op Twitter zelf toe in reactie op kritiek op zijn gebrek aan kritische vragen: ‘Ik wilde hem vooral zijn verhaal laten schetsen’. Later op de radio deed hij er nog een schepje bovenop: ‘Ik wilde hem interviewen zoals ik elke politicus interview’. Zoals gezegd: een journalist hoort de macht te controleren, niet de macht de gelegenheid te geven zijn ‘verhaal te laten schetsen’.

En kritische interviews dan? Die vraag van de Britse journalist, over MH17 en dat Russisch staatsterrorisme meer Nederlandse levens heeft gekost dan moslimterrorisme, die was toch scherp? Dat zal best, maar wat was het resultaat? Wilders draaide gewoon zijn verhaaltje af, waardoor zijn verdraaide beeld van de werkelijkheid nóg een keer het TV-scherm op werd geslingerd. En natuurlijk zijn álle politici zo geslepen en getrained als wat, zeker zij die al jaren in het centrum van de macht opereren. Dondert niet wat je vraagt, ze delen hún boodschap.

Werkelijkheid beïnvloeden

Politici gebruiken op die manier de journalistiek om het beeld van de werkelijkheid te manipuleren, en zo de werkelijkheid zelf te sturen. En als journalisten íets verboden is volgens de ethische regels van het vak, is het wel de werkelijkheid beïnvloeden. Inmiddels voelt veertig procent van de Turkse en Marokkaanse Nederlanders zich niet meer thuis in Nederland, zo bleek deze week uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Zie je wel, de integratie is mislukt! Een schokkende self fulfilling prophecy, met dank aan Rutte, Asscher, Wilders en de journalistiek.

Een echte journalist nestelt zich nu in de buurt van die veertig procent. Want daar, in die gemeenschappen zonder macht die in hoog tempo tot de zondebokken van onze tijd zijn verklaard, dáár speelt de waarheid zich af die Nederland de komende jaren zal tekenen, en die de journalist dus zal moeten verslaan.

Op audiëntie bij Hitler

Toegang tot de macht is niet relevant. Net zoals het werkelijke verhaal van Duitsland in de jaren dertig zich afspeelde in de Joodse buurten in het land, en je dáár moest zijn als journalist, en niet op audiëntie bij Hitler. Net zoals je toegang moet hebben tot Koerden om Turkije’s ware aard te ontdekken, en het voor een journalist gerust een eer mag heten niet welkom te zijn op het paleis van president Erdogan.

En welke journalist komt thuis met een waarheidsgetrouwer beeld van de Verenigde Staten anno nu? Hij of zij die toegang heeft tot Trump, of hij of zij die precies weet wat er speelt in zwart, latino en islamitisch Amerika?

Vind ik dan dat je als journalist helemaal niet meer met politici zou moeten praten? Dat niet. Al is het maar omdat de journalistieke regels hoor- en wederhoor voorschrijven. Haal je verhaal, licht een steen, leg je bevindingen indien van toepassing voor aan de verantwoordelijke politicus voor een reactie, en dat is dat.

Fréderike Geerdink heeft meer dan een kwart eeuw ervaring als journalist. In 2015 werd ze vanwege haar werk over de Koerdische kwestie Turkije uitgezet. Momenteel werkt ze in Iraaks en Syrisch Koerdistan aan haar nieuwe boek.