Moralisten

Peter Breedveld

Toen ik afgelopen voorjaar in Ad Valvas de vloer aanveegde met Stine Jensen in dit stuk, ontstak ze in blinde razernij. Ik stelde in mijn betoog onder andere dat ik het heel verdrietig vind dat een literatuurwetenschapper een romanschrijver met zijn personages verwart en dat was duidelijk tegen het zere been. Jensen heeft haar stinkende best gedaan om me in diskrediet te brengen bij mijn werkgever. Ik zou seksistisch zijn, en dom, op laagopgeleide allochtone jongetjes geilen, ik zou hebben geschreven dat Jensen moest worden besneden en ik werd door haar zelfs beschuldigd van ‘zelfislamisering’. Ze was woe-dend.

Jensen zal dus wel hebben genoten van het interview dat Jeroen Vullings had met P.F. Thomése en Robert Vuijsje in het kerstnummer van Vrij Nederland. Beide heren werden door Jensen aangezien voor hun eigen hoofdpersonages en in NRC Handelsblad aan de schandpaal genageld. ‘Dat vond ik te ver gaan en daarom heb ik gereageerd. Omdat iemand die als literatuurwetenschapper fungeert mijn boek ondeugdelijk leest’, aldus Thomése. ‘Het is onzin om mij (…) letterlijk op te zadelen met de identiteit van mijn personages.’ En Vuijsje zegt: ‘Als je daarop reageert, word je bijna gedwongen zo iemand als kleuter toe te spreken: hoor ‘s, dit is een roman.’

Zo, Stine Jensen, hoor je het ook eens van een ander. Op de NRC-redactie krijgt Jensen niet veel tegenspraak. Op de Nacht van de Vrede sprak ik haar eindredacteur Maarten Huygen er op aan, en die meende dat al die onzin van Jensen ‘postmoderne ironie’ is. Iets waarvan een dom bloggertje als ik natuurlijk niks begrijpt. Die krakkemikkige onderbouwingen, het drammerige gemoraliseer, dat verbeten toontje ook in Jensens stukken. Allemaal ‘post-moderne ironie’. Misschien moeten we dat hele NRC Handelsblad wel zien als ‘postmoderne ironie’. Al die tijd heb ik die krant verkeerd begrepen.

Jensen is niet de enige die niet weet hoe je een roman moet lezen. Vuijsje en Thomése kregen er overal van langs. Vuijsje werd door cultureel antropoloog Irma Accord beschuldigd van racisme, en neerlandicus Thomas Vaessens verweet beide schrijvers zich er gemakkelijk af te maken en niet voor hun personages op te komen. Lezers ‘en zelfs literatuurwetenschappers’ begrijpen niet dat een roman naar een eigen werkelijkheid verwijst, zegt Vullings. Volgens Vuijsje past dat in het huidige politiekcorrecte klimaat van taboes en verboden. Thomése wijst erop dat de elite bang is geworden, omdat er altijd ‘morrend volk’ achter de hekken staat. Dat wil de schrijver straffen voor zijn seksisme en viespeukerij. ‘Gek genoeg willen de moralisten liever jou kaltstellen dan de gegevens uit je boek analyseren’. Op Internet wordt de laster eindeloos herhaald ‘en bij een lezing krijg je die drollen weer geserveerd’.

Thomése heeft een punt. Internet heeft een enorme vrijheid gebracht, een podium voor dwarse ideeën, toegang tot een schat van informatie voor iedereen, maar het is ook de plek van de volkstribunalen en stropopverbrandingen. Hier kan de gewone man de elite straffen voor het feit dat ze meer weet dan hij. Vroeger werden de bollebozen op het schoolplein vernederd door de domoren, maar na het behalen van het diploma hadden die domoren het nakijken. Nu hebben ze het Internet als voortzetting van de schoolpleinbarbarij. Hier kan de gewone man eindeloos zijn gelijk blijven halen, door overal, waar hij kan, zijn onsamenhangende borrelpraatjes te slijten, zijn grenzeloze domheid te etaleren en een ieder, die het waagt hem tegen te spreken, van nazisme en seksuele perversie te beschuldigen.

Vuijsje bekent dat hij door deze agressieve domheid zijn onbevangenheid is kwijtgeraakt, maar Thomése, die zichzelf een provocateur en een treiteraar noemt, zegt wel blij te zijn met wat Vullings ‘dit vijandige klimaat’ noemt: ‘Deze tijd is veel plezieriger om te schrijven dan in de jaren zeventig en tachtig. Toen heerste er veel meer een platgeslagen sfeer waarin niets ertoe deed. Het is fijn om in een maatschappij te leven waarin veel belangrijk wordt gevonden.’

Toch maar eens iets van Thomése gaan lezen.