Tunesië

Hassnae Bouazza

Illustratie: Mihály Zichy

“Ik begrijp jullie nu.” Een zichtbaar aangedane Zine el Abidine Ben Ali, de Tunesische Gerhard Schröder, wiens haren met de jaren almaar zwarter werden, begrijpt na 23 jaar tirannie eindelijk wat de mensen willen. Hij heeft daarom maar meteen het vliegtuig gepakt en het land verlaten.

In 1987 kwam hij via een staatsgreep aan de macht. Hij verdreef de 84 jarige Habib Bourguiba die het land al sinds de jaren 50 leidde en die sterk Westers georiënteerd was en uiterst seculier. Zo werden Tunesiërs aangemoedigd niet te vasten tijdens de ramadan. Bourguiba voerde hervormingen door en moderniseerde het land, maar ook hij kon geen afstand nemen van de macht en werd voor het leven benoemd tot hij in 1987 door Zine el Abidine werd verstoten en onder huisarrest geplaatst tot zijn dood in 2000. Tijdens zijn leiderschap werkte Bourguiba aan een decadent familiemausoleum waar hij na zijn dood is bijgezet.

Nu, 23 jaar later, is de man die zich als een verlosser presenteerde dan verdreven. Door het volk.

In alle jaren dat ik de Arabische media en ontwikkelingen bijhoud, was Tunesië het minst toegankelijke land. De binnenlandse kranten hadden elke dag weer Zinedine als hoofdnieuws en betrouwbaar nieuws vinden was lastig. Afgelopen jaar kwam ik af en toe een bericht tegen over een journalist in hechtenis of de onderdrukking, maar het was minimaal.

Tunesië, dat sterk afhankelijk is van het toerisme, presenteerde zich dan ook graag als modern en vrolijk land naar de buitenwereld. Ik kan me nog goed herinneren dat ’t het eerste Arabische land was dat zoveel aandacht gaf aan Internet: programma’s op tv promootten de nieuwe technologische ontwikkelingen, en het gebruik van de computer en internet door jongeren. De ironie wil dat van de val van het regime juist op internet uitgebreid gewag is gedaan.

Al Jazeera toont non-stop beelden van de Tunesische straten en spreekt correspondenten, deskundigen en getuigen ter plekke. Op die beelden is te zien hoe twee grote groepen demonstranten slaags met elkaar raken, hoe oproerpolitie in uniform en in burger op demonstranten inslaat en op hen schiet, én hoe demonstranten soldaten de hand schudden.

Het leger, zo legt de Al Jazeera-correspondent uit, heeft zich neutraal opgesteld ten opzichte van de demonstranten. Het is de politie die geweld heeft gebruikt.

Verder vertoonde Al Jazeera beelden van de persconferentie van de premier die nu de macht overneemt en oproept tot kalmte. Maar de premier maakte deel uit van de machtskliek, dus in hoeverre de Tunesiërs hiermee genoegen nemen, zal moeten blijken. De doorn in het oog, Zine el Abidine en zijn familie, zijn gevlucht. Een demonstrant uitte zijn ongeloof hoe Zine el Abidine zomaar kon vluchten. Familieleden van zijn vrouw, Leila ben Ali, hadden minder geluk en zijn gearresteerd, volgens de laatste berichten.

Het opvallende aan Tunesië is dat het in zeer korte tijd geëscaleerd is, terwijl er in Egypte al jaren protest is tegen het presidentschap van Moubarak. Het laatste half jaar zijn er regelmatig zeer grote en ingrijpende demonstraties geweest, waarbij zelfs sprake was van een coalitie van de gehele oppositie. Desalniettemin zijn de Egyptenaren er nog niet in geslaagd af te komen van La Vache Qui Rit, zoals Moubarak wordt genoemd. De vraag is of dit door steun van de VS komt, of omdat er in Egypte ondanks alles meer uitingsvrijheid en ruimte was dan in Tunesië. Een organisatie als Kifaya, die strijdt tegen de heerschappij van Moubarak, zou tot voor kort ondenkbaar zijn geweest in Tunesië.

Doordat er meer uitingsvrijheid was in Egypte, heeft de overheid ook meer ervaring met het omgaan met massale protesten, vermoed ik.

Het begon allemaal met Mohamed Bouazizi, de jongeman die zichzelf in brand stak nadat politie zijn verkoopwaar in beslag nam. De arrogantie van de macht is dat het haar grenzen niet kent: mensen geen toekomst bieden, dure voedselbonnen en hoge werkeloosheid en daarboven op mensen treiteren, dat moet een keer fout gaan. Mensen willen léven. Ze willen werk, hun eigen eten kunnen kopen, verliefd worden en een huis kopen en gewoon hun mening kunnen geven zonder te vrezen dat ze de volgende dag van hun bed worden gelicht. Dat is in de Arabische wereld, ondanks de druk van de moslimextremisten, niet anders dan elders ter wereld. Mensen willen vrij zijn.

Vanaf het begin dat ik met mijn columns over de Arabische media en wereld begon, werd ik beschimpt door rioolrechts tuig dat me een naïeve apologete vond. Haters die graag propageren dat de enige zorg van mensen in de Arabische landen is het islamiseren van het Westen en het vernietigen van Israël. Weekdieren in en buiten het parlement, die vonden dat de schotels alleen maar een negatieve invloed op moslims hier in Nederland hebben.

Hun ongelijk is meer dan bewezen. 2011 belooft een mooi jaar te worden voor de eerste stap naar vrijheid en een eind aan de tirannie.

Mensen in de andere Arabische landen volgen via Internet en de schotelzenders alle gebeurtenissen en juichen mee. Zij weten nu: Een volk dat haar stem laat horen, is een volk waar rekening mee wordt gehouden.

Hassnae Bouazza (حسناء بوعزة) schrijft voor Vrij Nederland, De Volkskrant, NRC Handelsblad, Elle en de Arabische site van de Wereldomroep. In 2009 was ze te bewonderen in Vrouw & Paard, tegenwoordig is ze regelmatig te horen in Vrijdagmiddag Live. Afgelopen kerst won ze bijna De Nationale Wetenschapsquiz. Dat ze nog tijd heeft om in het geheim voorbereidingen te treffen voor de vestiging van het kalifaat in Nederland, mag een wonder heten. Volg haar op Twitter.