Tayfun Balçik

Illustratie: Joseph Hémard

Het Turkendebat dendert voort. Nu in het hol van de leeuw, bij Cafe Wildschut op het Roelof Hartplein in Amsterdam-Zuid. Normaal gesproken een plek waar Turken snel voorbij fietsen om niet verblind te worden door alle witheid op het terras. De avond is georganiseerd door Libertijn, het politieke forum van de VVD Amsterdam. De inleidende tekst op Facebook:

‘Turkse Nederlanders werden tot kort geleden beschouwd als goed geïntegreerd. De naschok van de mislukte coup in Turkije leidde echter tot een golf van Turks nationalisme in Nederlandse binnensteden, die een zomer lang de gemoederen bezig hield. De sentimenten in de Turkse gemeenschap roepen de vraag op hoe het gesteld is met de integratie van Turkse Nederlanders, maar ook die van andere migrantengroepen. En in hoeverre is het wenselijk dat migranten hun eigen cultuur behouden als ze integreren in de Nederlandse samenleving?‘

Beste cultuur

Ja, die liegt er niet om. De sprekers zijn evenmin genuanceerd. Het zijn niet-witte Nederlanders die vaak ongefundeerde, onsympathieke en harde taal uitslaan naar Turken en Marokkanen. Dit in schril contrast met zachte kritiek of stilte richting autochtone Nederlanders. We hebben raadslid Dilan Yesilgöz, imam Yassin Elforkani en publiciste Hala Naoum Nehme. Gelukkig heeft Ahmed Marcouch afgezegd en is sociaal-wetenschapper Cemil Yilmaz ingevallen. Anders zou het helemaal een rechts feestje worden.

De moderator valt gelijk met de deur in huis: ‘Is de Nederlandse, of westerse cultuur de beste’? Je mag alleen met ja en nee antwoorden.

Yilmaz: “Nee.”
Yesilgöz: “Ja.”
Elforkani: “Ja.”

Terwijl Turken in de zaal naar lucht moesten happen vanwege een superioriteitsvraag anno 2016, mocht Yilmaz als eerste toelichten:

“Ik geloof niet in inferioriteit of superioriteit. De gelijkwaardigheid van culturen is onderdeel van de Nederlandse normen en waarden. Bovendien, hoe kunnen we van een betere cultuur spreken als we geconfronteerd worden met haat tegen moslims, de militanten van Soldiers of Odin en institutionele discriminatie?”

Universele rechten

Yesilgöz: “Culturen zijn niet gelijk. Alleen individuen zijn gelijk. Van alle mensenrechtenactivisten uit het Midden-Oosten hoor ik dat onze normen en waarden beter zijn. Ik ben trots op onze grondwet, want die zijn gebaseerd op de universele rechten van de mens.”

Elforkani: “Het is voor mij heel simpel, ik ben hier geboren en daar ben ik trots op. Veel moslimlanden kunnen leren van ons. Toen ik hoorde van Schippers’ uitspraak over betere cultuur, dacht ik: stoere dame, leuk! Maar zo’n uitspraak brengt ook een verantwoordelijkheid met zich mee. Het is niet meer vanzelfsprekend, de Nederlandse samenleving staat onder druk.”

Veel handen gaan de lucht in. De moderator blijft bij de sprekers.

Yilmaz: “Als ik het heb over onze cultuur, dan zie ik dat er veel te verbeteren valt. Maar nu is het heel populistisch. Het debat zal alweer gaan over integratie en veiligheid.” Een felle Yesilgöz: “Het gaat om deze zaken, omdat er binnen bepaalde gemeenschappen veel problemen zijn. De racismekaart wordt snel getrokken. Altijd weer die slachtofferrol.” Elforkani vult aan: “We kunnen niet ontkennen dat er problemen zijn. Door de coup in de Turkse gemeenschap. Daarnaast zijn er honderden onderzoeken geweest naar discriminatie. Dat is ook een probleem.” Yesilgöz reageert als door een wesp gestoken: “We moeten jongeren weerbaarder maken”, ze wijst naar Yilmaz en schreeuwt haast: “DIT IS DE FOUT!”.

Etnisch profileren

Yilmaz wil daar niks van weten: “Wij kaarten structurele problemen aan van segregatie, die al meer dan 30 jaar bestaan. Etnisch profileren is een probleem. Natuurlijk heeft iedereen een eigen verantwoordelijkheid. Maar het is typisch om te zeggen: allochtoontjes wees niet zo zielig. Dit brengt ons nergens.” Blijkbaar legt Yilmaz de vinger op de zere plek. Yesilgöz is hysterisch: “IK GA NIET AANHOREN DAT ONZE POLITIE DISCRIMINEERT!”

Dan is de zaal aan de beurt. Een oude witte man: “Joodse mensen in Amsterdam-Zuid kunnen niet meer veilig over straat.” Een andere oude witte man: “Discriminatie komt van twee kanten. Wij worden ook tata’s en roze garnalen genoemd.” Een derde witte man: “Nederlanders leven veels te verzuild.”

Yilmaz: “Ik zou geen mens zijn om geen pijn te voelen bij de discriminatie van Joden in Amsterdam. We moeten discriminatie aanpakken van waar het ook komt. Dit heeft te maken met het feit dat we een segregatieprobleem hebben, geen integratieprobleem. Er zijn zwarte en witte scholen. Die kloof is zeer schadelijk.”

Yesilgöz: “Mensen van Turkse komaf doen alles in hun eigen zuil.” Elforkani: “Tijdens de coup was ik op straat. En toen heb ik 80 Turkse vlaggen geteld. Geen één Nederlandse. Dat vond ik eng. Er is geen leiderschap in de Turkse gemeenschap. Er is geen kritische houding tegen Turkije, daar moeten we wat aan doen. De strijd van Erdogan moeten we niet hier uitvechten.”

Erdogan-knuffelaar

Yilmaz intervenieert: “Het is belangrijk om te onderkennen hoe divers de Turkse gemeenschap is. Ik ben met een groep Turks-Nederlandse jongeren bezig om dit duidelijker naar voren te brengen. We zijn in gesprek gegaan met minister Asscher en premier Rutte. En we organiseren debatten hierover. Maar ons werk wordt moeilijk gemaakt, niet alleen door Turken, ook door populistische politici. Dan ben ik meteen Erdogan-knuffelaar of landverrader. Zo wordt de kloof binnen de Turkse gemeenschap verergerd. En nog over de couppoging. Er zijn 242 mensen gedood, duizenden gewonden gevallen. Dat doet gevoelsmatigs iets met Turken. We hebben familie, vrienden en kennissen daar wonen. Zulke emoties mogen niet gediskwalificeerd worden.”

Zelfs Yesilgöz stemt in met Yilmaz: “Heel veel Turkse Nederlanders zeggen dat ze zich nooit zo Turks hebben gevoeld. Ze zijn voor alles uitgemaakt. Eén ding waren ze nooit: Nederlander. Ze zijn aangetast in hun Nederlanderschap.”

De gelijkgestemdheid is van korte duur: “Maar voor mensen die tornen aan onze vrijheden ben ik blij met een leider die zegt: doei!” Yilmaz: “Dat is inspelen op onderbuikgevoelens. Ik heb liever een leider die kom hier zegt en een oorvijg geeft.”

Rechtse prietpraat

De pauze komt als geroepen. Ik kijk naar de jonge Turkse Nederlanders om me heen en zie ongeloof en boosheid. “Ik ben hier echt echt bang van geworden”, zegt een jonge Turk.

Na de pauze komt Hala Nouam Nehme met een column. Veel rechtse prietpraat wordt herhaald. Ze eindigt met: “De intergratie is pas geslaagd als er voor Koning Willem Alexander wordt gebeden, in plaats van koning Mohammed.”

Kan het afstandelijker en vijandiger? Ik moet zo snel mogelijk weg hier. Buiten zie ik Marokkaanse broeders een peukje doen. “Wat is dit”, vraag ik ze? “Broer, het is een bevestiging van wat we allang weten. Het wordt nu schaamtelozer in ons gezicht geduwd. Ik zeg je een ding, als deze VVD’ers niet aan hun geld zouden denken, hadden ze al lang op de PVV gestemd.”

Tayfun Balçik is historicus, gespecialiseerd in de moderne geschiedenis van Turkije en die van Amsterdam-West. Hij heeft een Facebook-pagina.