Verplicht naakt is de nieuwe burqa

Hassnae Bouazza

‘Mijn lichaam behoort mij toe en is niet de bron van andermans eer’. Met een Facebook-foto van die tekst op haar ontblote bovenlichaam raakte de Tunesische Amina Tyler de kern van het probleem dat vrouwen over de hele wereld ervaren: het idee van de vrouw als aanstichter van zonde, als bezitter van een zondig lichaam, maar ook als bezitter van een lichaam waar mannen ongebreideld over kunnen beschikken of er hun eer aan op kunnen hangen.

In de Arabische wereld zijn vrouwen in een constante strijd verwikkeld voor hun recht op lichamelijke integriteit. De jonge Egyptische Aliaa el Mahdy plaatste eind 2011 een naaktfoto van zichzelf op haar blog en een golf van agressie was het gevolg: het vrouwenlichaam is voor veel radicalen iets aanstootgevends dat het slechtste in hen naar boven haalt.

Minder waard dan een handtasje

Typisch voorbeeld is het verhaal van twee Egyptische activistes die vertelden dat ze door omstanders worden ontzet als ze op straat worden beroofd, maar dat omstanders proberen de boel te sussen als ze worden aangerand. Want niemand wil de agressor zijn toekomst ontnemen. Alsof het vrouwenlichaam minder waard is dan het handtasje.

De abominabele positie van vrouwen in India haalde het wereldnieuws na de brute, en uiteindelijk fatale verkrachting van een 23-jarige Indiase studente door zes mannen. De schokkende gebeurtenis legde het gevecht bloot die vrouwen voeren om veilig te zijn in een land waar het geweld zich zelfs tegen meisjesfoetussen richt. De enorme ophef dwong de Indiase autoriteiten in actie te komen en de daders te vervolgen. Het taboe rond seksuele agressie tegen vrouwen was daarmee gebroken: de verontwaardiging en de afkeuring zijn nu veel luider en vaker te horen, zoals recent bij de verkrachting van een kleuter (die daaraan overleed) door Indiase mannen.

Sextremisme

In deze broodnodige strijd tegen de vrouwenonderdrukking profileert de van oorsprong Oekraïense groep Femen zich met ontbloot bovenlijf. ‘Sextremisme’ noemt Femen deze manier van actievoeren. Steeds vaker zie je de vrije borsten voorbij komen, of dat nu tijdens een bezoek van de Russische president Putin is, als steunbetuiging aan de Tunesische Amina of in protest tegen homofobie door de katholieke kerk.

De methode van Femen heeft onder Arabische en islamitische feministes tot discussie geleid. Veel feministes vinden het abject dat de naaktprotesteerders bedreigd worden en voor hun leven moeten vrezen, maar tegelijkertijd plaatsen ze kanttekeningen: waarom je lichaam inzetten als je iets veel krachtigers hebt als je stem en argumenten?

Borsten in plaats van bommen

Niet dat het bloot protest een modern fenomeen is. De dames van Femen noemen het het nieuwe feminisme, maar de Syrische kunstenares Hala el Faisal demonstreerde in 2005 al naakt in New York tegen de oorlog in Irak. Datzelfde jaar werd in Californië Breasts Not Bombs opgericht: een groep dames en heren (Dicks not Death) die ook bloot -en in heel wat minder strakke lijven dan de goedgevormde dames van Femen- tegen de oorlog demonstreerden.

Maar ook zij vonden het wiel niet uit: het Afrikaanse continent kent een lange geschiedenis van vrouwen die hun blote lichaam inzetten als protestmiddel; het bekendste protest is de opstand van Nigeriaanse vrouwen in 1929. Bloot protest is zo oud als de mensheid.

Agressieve overrompeltechniek

Het verschil met Breast not Bombs en de Afrikaanse protesten is dat Femen veel meer media-aandacht genereert en aanzienlijk agressiever te werk gaat. De vraag is of die agressieve overrompeltechniek wel werkt als je te maken hebt met mensen die zelf in alle redelijkheid bereid lijken te zijn tot debat, zoals onlangs in Brussel, waar de Femen-dames gefotografeerd werden terwijl ze woest schreeuwend een stoïcijns biddende geestelijke belaagden.

Vele malen sympathieker is de vreedzame shocktherapie van Aliaa el Mahdy en Amina Tyler: de simpele confrontatie met hun blote lichaam legt de verknipte seksuele moraal in hun samenlevingen bloot en zet aan tot debat.

Feministes uit India en de Arabische landen zijn potentiële partners die je aan je wilt binden als je daadwerkelijk de vrouwenzaak wilt helpen. Daarbij moet je ervoor waken dat jouw methode en je eigen overtuiging belangrijker worden dan het doel dat je zegt te dienen: namelijk vrijheid voor vrouwen.

Uitsluitingsmechanisme

Dat laatste zie je sterk in het debat rond Femen: critici worden weggezet als ‘zuur links’, en vrouwen die hun sluier liever aanhouden worden tot tegenstanders gebombardeerd. Dat uitsluitingsmechanisme is opmerkelijk. Net zo opvallend is het dat de felste voorstanders van dit sextremisme doorgaans als eerste alarm slaan wanneer zich exotische invloeden in hun eigen cultuur aandienen.

De doelen die Femen nastreeft, zijn lovenswaardig. Maar de strijd die de Keltische koningin Boudicaa tegen de Roemeinen voerde, was dat ook. Toch heeft Boudicaa’s gewelddadige verzet haar uiteindelijk de kop gekost. Nadat ze de Romeinse bezetters van haar thuisland Londen aanvankelijk tot de laatste man wegvaagde, kwamen de Romeinen spoedig weer terug met meer en sterkere legers, waarna er niets overbleef van Boudicaa en haar volk.

Vrouwen serieus nemen

Provocatie is essentieel om taboes af te breken, maar daarbij is het verstandig de vrouwen ter plekke serieus te nemen, in plaats van hen te diskwalificeren en op hen neer te kijken. Dat doen de mannen namelijk al, en dat is de oorzaak dat ze überhaupt in hun beklagenswaardige situatie zitten.

Dit stuk stond afgelopen zaterdag in alle DPD-dagbladen (voorheen GPD). Vandaag was de lancering van Hassnae Bouazza’s nieuwe website, Aicha Qandisha. Voor alles dat de zinnen prikkelt.