Zie ginds zinkt de stoomboot

Rob Bloemkolk

Illustratie: Thomas Rowlandson

Daar wordt op de deur geklopt. Wie zou dat zijn? Het is kunstenaar Quincy Gario met zijn jaarlijkse surprise: een spiegeltje. Het Nederlandse volk is not amused. De reacties op zijn begrijpelijke stelling dat Zwarte Piet een racistisch archetype is, bereiken over en weer onvermoede dieptepunten.

Wanneer zangeres Anouk meent zich in de discussie te moeten mengen, wordt zij getrakteerd op een zak giftig strooigoed waarin kwalificaties als ‘nikkerhoer’ en aantijgingen over de huidskleur van haar kinderen blijkbaar als normaal worden ervaren. Luttele maanden geleden verdedigt zij nog heldhaftig de nationale driekleur op het Europees Songfestival, inmiddels is ze een ordinaire landverrader. Het kan verkeren. Op de blanke top der duinen.

Rotte visje

Maar dat zijn reaguurders, hoor ik u denken. Tragische verliezers, hobbelend langs de digitale snelweg, verwensingen schreeuwend naar het voortrazende verkeer om achter te blijven met hun eigen binaire rotte visje dat binnen luttele minuten morsdood naar de duistere diepten van het internet zinkt. Het spiegeltje van Quincy doet het aanmerkelijk beter.

Al was het alleen maar omdat de gemiddelde burger evenzeer gepikeerd reageert. Van racisme is geen sprake. Het is gewoon Piet, zwart van de schoorsteen waardoor hij afdaalt om het gelovige kroost van speelgoed te voorzien. En die gouden oorringen en dikke lippen zijn nu toch weg? Zullen we gewoon dit kinderfeest blijven vieren zoals we dat gewend zijn?

Roede van Zwarte Piet

Quincy’s surprise voldoet in ieder geval aan de traditionele norm dat deze een pijnlijke waarheid voor de ontvanger onthult. De gemiddelde, blanke Nederlander ontkent eenvoudig dat er sprake is van een probleem, namelijk dat kindervriend Zwarte Piet voor een minderheid naar een pijnlijk verleden verwijst dat eerlijk gezegd nog lang niet tot het verleden behoort. In de slipstream van deze opmerkelijke nationale discussie komen namelijk tal van schokkende incidenten aan de oppervlakte.

Een gegriefde grootmoeder schrijft een ingezonden brief waarin ze op pijnlijke wijze verhaalt van de behandeling die haar gekleurde kleinkinderen bijna dagelijks ten deel valt. En ook de vaderlandse politie blijkt ijverig de inmiddels afgedankte roede van Zwarte Piet te hanteren tijdens aanhoudingen van anders gekleurde Nederlanders. Het kan verkeren. Op de blanke top der duinen.

Landelijke walging

Waarom hebben we het zo moeilijk met Zwarte Piet? Tijdens mijn leven heeft Sinterklaas zijn bestraffende karakter verloren. Het is tegenwoordig ondenkbaar dat een Rooms Katholieke geestelijke onwillige kinderen in een jute zak mee naar Spanje sleept om ze in de kelder van zijn paleis aan de tucht van zijn roede te onderwerpen. Daar kwam Gerard Reve misschien nog mee weg. Maar mededelingen van die aard in het huidige Sinterklaasjournaal kunnen op breed gedragen protest en landelijke walging rekenen.

Waarom is het dan zo moeilijk om de figuur van Zwarte Piet om te vormen tot een veelkleurige kindervriend? Desnoods geleidelijk, teneinde jonge gelovigen niet nodeloos te verwarren. Zelfs nationale hofnar Youp van ’t Hek komt er in zijn doorgaans haarscherpe columns niet helemaal uit. In een geestig geschreven stuk stelt hij de totaal uit de hand gelopen discussie aan de orde door de inmiddels ingestelde beveiliging van de Goedheiligman op de hak te nemen. Maar hoe is dat zo ver gekomen? Zwarte Piet is packing a gun. Over raciale stereotypen gesproken.

Crimineel gesjoemel

Ik vermoed dat de hoog opgelopen discussie opnieuw raakt aan de crisis waar wij in verkeren. Mocht iemand nog denken dat we in een economische crisis zitten: er klopt inmiddels iets heel anders aan de deur. Wie kijkt naar de schemerige oorzaken van de voortslepende crisis, begrijpt dat deze niet alleen financieel- maar vooral moreel van karakter is.

Wellicht hebben we die jubelend ontvangen stijging van ons ‘bbp’ te danken aan het criminele gesjoemel met de Liborrente door die dekselse Rabopiraten. En piraten varen nu eenmaal zonder kompas, zonder scrupules op zoek naar buit. Zie ginds zinkt de stoomboot. De lading is geplunderd. De bemanning overboord gezet. En die bemanning dat zijn wij. Zwart, bruin, geel en wit. Niet iedereen heeft het in de gaten. Maar we trappelen water, wachtend op de rekening van onze gezonken stoomboot. Over surprises gesproken.

Watertrappelende volk

En dat is wat u tijdens deze Pietencrisis vooral ziet: het watertrappelende volk dat zich zonder kompas, boos en krampachtig vastklampt aan het wrakhout van het schip van Sinterklaas, aan een laatste traditie. De rest is met behoud van bonus allang verkwanseld. Onze schoenen blijven leeg. De koek is op. We zijn geen stoute kinderen geweest. Maar in de beste vaderlandse traditie en in de woorden van onze vorstin: een beetje dom.

Rob Bloemkolk (1958) woont en werkt in Schoorl. Hij is scenarist en schreef ondermeer drie telefilms, een televisieserie en een flink aantal (jeugd)theaterstukken. Op het komende Nederlands Filmfestival in Utrecht gaat de door hem geschreven tweedelige televisieserie ‘De val van Willem Aantjes’ in premiere.