Tolerantie
Roel de Rederijker
Illustratie: Michel Kok
Toen ons landje zich in de 17e eeuw bevrijdde van de katholieken, werd het een land waar religieuze verdraagzaamheid heerste. Niet in absolute zin: Katholieken en andere andersdenkenden werden ook bij ons keihard onderdrukt. Katholieken mochten geen bedevaartoorden hebben binnen de republiek. Katholieken werden nooit in hogere overheidsfuncties benoemd. Tot diep in de 19e eeuw waren bijvoorbeeld alle schoolinspekteurs voor scholen in het Rooms-katholieke Noord-Brabant zelf van protestants komaf. Controle!
Humanistische vrijdenkers als Dirk Coornhert of Hendrik Smeeks hadden het constant aan de stok met de protestantse predikanten. Coornhert werd bijvoorbeeld gedwongen naar Emden te vluchten; hij mocht vanwege zijn denkbeelden ook niet studeren aan de Universiteit Leiden. Kortom: in absolute zin was Nederland niet tolerant.
Maar de absolute zin is niet interessant. Het gaat om de relatieve zin: hoe deed Nederland het in vergelijking met katholieke landen? Antwoord: redelijk goed.
In Nederland konden boeken verschijnen die elders op de zwarte index van het Vaticaan stonden. En ja, vrijdenkers werden verbannen, uitgestoten, maar ze werden tenminste niet lichamelijk gemarteld of als ketter verbrand. De stiekeme discriminatie van katholieken was wijs: zo kon de Republiek blijven bestaan. Pas toen het katholicisme niet meer gevaarlijk was, zelf humanistisch was geworden, mochten de katholieken in Nederland in hoge overheidsfuncties meedoen. Kwestie van gezond eigenbelang.
Nu weet een machtspoliticus hoe de islam in Nederland behandeld zou kunnen worden.
Roel de Rederijker gelooft in sociale rechtvaardigheid (‘eerlijk delen’) en de noodzaak van de vorming van een politieke elite: als verscheurde figuur houdt hij van satire en vrijheid van meningsuiting.
RSS