Een lafhartige oplossing

Peter Breedveld

De Mohammed-prent die Xtra niet aandurfde

Eindelijk is het dan zover, de cartoons van Gregorius Nekschot worden in boekvorm uitgegeven. Wel zonder Mohammed-cartoon, dat werd in het licht van de Deense cartoonrellen toch wat te link. U moet er ook voor naar een stripspeciaalzaak (of bestellen via Internet), want de reguliere boekhandels durven niet. Althans, niet in Nederland. Zoals wel vaker blijken de Belgen minder huiverig voor een beetje vrijheid van meningsuiting. Frontaal Naakt sprak met de uitgever van Gregorius, Xtra.

Wat bezielt een uitgeverij om, twee weken nadat de storm rond de Deense cartoons wat is geluwd, een bundel cartoons van Gregorius Nekschot te publiceren?

Die bezieling hadden we al voordat de rellen rond de Deense cartoons uitbraken, want toen lag het boek allang klaar. We hebben het nog even laten liggen omdat we wilden zien hoe dat allemaal zou uitpakken. Tot mijn grote spijt moet ik zeggen dat de cartoonrellen invloed hebben gehad op de inhoud, want een prent van de profeet Mohammed hebben we eruit gehaald. Die is te downloaden van Gregorius’ website en dan alsnog in te plakken. Een lafhartige oplossing waar ik niet blij mee ben.

Wat is dan precies de overweging geweest die tot dat besluit heeft geleid?

We durven die prent er gewoon niet in te zetten. We zijn bang voor repercussies. De boekhandels zijn er ook huiverig voor, zelfs zonder zelfs maar iets gezien te hebben.

Waarom zijn ze zo huiverig dan? Wat heb je ze verteld?

Dat we iets zouden gaan uitbrengen waarover we nog niet veel konden zeggen, behalve dat het een link had met de Deense cartoons.

Jullie distributeur wil het boek niet eens verspreiden.

Ja, die had de inhoud al gezien voordat de rellen uitbraken. De distributeur is bang voor z’n reputatie. Op zich is dat zijn goed recht, maar het betekent wel dat de distributeur dus beslist wat boekhandelaren wel of niet mogen verkopen en wat lezers wel en niet mogen lezen. Gelukkig is er tegenwoordig Internet.

Je gaat het boek via Internet verkopen?

Ja, en in de Stripspeciaalzaken is het ook verkrijgbaar. In België wordt het boek wel verspreid over de boekhandels.

Voor stripspeciaalzaken heb je dus een andere distributeur?

Ja, Nilsson & Lamm verspreidt over de boekhandels en Strips in Voorraad over de stripspeciaalzaken. In België doet Bart Pinceel de stripspeciaalzaken en Van Halewijck de boekhandels. Van Halewijck had ook wat pressie nodig, hoor. Ze afficheren zichzelf als eigenzinnig, controversieel en grensverleggend, en met dat adagium heb ik ze om de oren geslagen toen ze tegenstribbelden. Maar het is toch wel een vrij Nederlands boekje, met prenten van Balkenende en Paul Rosenmöller en zo. Abou Jahjah komt er ook in voor, maar het gaat toch vooral over Nederland.

Gregorius Nekschot is door alle kranten- en bladenredacties de deur gewezen. Waarom gaat Xtra wel met hem in zee?

Xtra-directeur Ger van Wulften heeft een traditie hoog te houden in het uitgeven van boeken die een beetje tegen de stroom ingaan. Er is al zoveel van hetzelfde. Wij houden er wel van de boel een beetje op te schudden en andere paden te betreden. Dat heeft niks te maken met politieke voorkeur of zoiets. We hebben een anarchistische inslag. We houden van alles wat anders is, op voorwaarde dat het kwalitatief goed is, natuurlijk. Gregorius Nekschot is intelligent, een getalenteerd tekenaar en iemand die z’n nek uitsteekt. Hij heeft een hekel aan ideologieën en daar valt religie voor hem ook onder. Moet je je iets gelegen laten liggen aan de verontwaardiging daarover? Ik vind van niet. Vijfentwintig jaar geleden gaf Van Wulften Joop Klepzeiker uit en daar zijn toen kamervragen over gesteld. Dat ging om een grap waarin een prostituee zei: ‘Neem mijn lichaam, het is mijn brood’. Toen is de Klepzeiker-schoolagenda nog uit de handel gehaald. Nu behoort Klepzeiker tot de mainstream.

Omdat Nekschot moslims en de islam op de korrel neemt, wordt hij door velen als extreemrechts en racistisch gezien.

Ach, er worden overal grappen over gemaakt, ook over het christelijke geloof en daar maak ik me als katholiek toch ook niet druk om? Dat moet vooral zo blijven.

Ben je nog in de Here, dan?

Nou, ik doe nog wel eens een schietgebedje. Zoals nu dit boekje wordt uitgebracht.

Nekschot houdt zijn ware identiteit angstvallig verborgen. Weet jij wie hij is?

Ik heb nauw contact met hem, maar zijn ware identiteit ken ik niet. Als me met het mes op de keel wordt gevraagd wie hij is kan ik het niet zeggen.

Maar hoe doe je dat dan met betalen en de belastingopgave en zo?

Daar is een constructie voor, dat gaat allemaal volgens de regels.

Veel collega’s van Gregorius vinden hem laf omdat hij onder pseudoniem opereert.

Heel grappig vind ik dat. Op de dag dat die cartoonrellen uitbraken is een heleboel cartoonisten door de Volkskrant gevraagd of zij grappen over de islam durven te maken. Menigeen gaf eerlijk toe dat niet te durven. Dat kan ik me heel goed voorstellen, maar om dan vervolgens Gregorius te verwijten dat hij het alleen onder pseudoniem doet, dat vind ik toch een beetje raar. De progressieve omroep Llink benaderde Gregorius voor een interview, dat wilde hij wel, maar vanaf het begin heeft hij de voorwaarde gesteld dat hij anoniem wilde blijven. Op het allerlaatste moment werd daar opeens een probleem van die anonimiteit gemaakt. Zeiden ze dat Geert Wilders en Ayaan Hirsi Ali ook gewoon onder eigen naam opereren. Dat is natuurlijk waar, maar ze leven dan ook onder enigszins aangepaste omstandigheden. Dat moet je dan zo’n journalist uitleggen, dat dat niet helemaal hetzelfde is.

Hebben jullie bij Xtra al veiligheidsmaatregelen genomen?

Daar doe ik om veiligheidsredenen geen uitspraken over.

Gregorius Nekschot: Misselijke grappen, 160 pagina’s in zwart-wit, met gluurgat in de cover. Uitgeverij Xtra. Prijs € 15.00.