Peter Breedveld

Family Ties. Aysel Bodur, 2002.

Voor de Turks-Nederlandse fotografe Aysel Bodur is naaktfotografie een zeer effectieve vorm van therapie. Eerst verdreef ze er haar eigen demonen mee, daarna bracht ze er haar familie nader mee tot elkaar.

Vier jaar geleden maakte je de fotoserie Family Ties. Wat zien we op die foto’s?

Je ziet mij met mijn moeder, mijn broer, zijn vrouw, hun zoon en dochter in een badhuis in Ankara. Het was de bedoeling om in een intieme sfeer bepaalde gevoelens los te maken. Ik heb mijn familieleden gevraagd me aan te raken. Daardoor ontstond er een groepsportret dat heel intiem is, maar waarop de gefotografeerden, vanwege hun eigen naaktheid, ook heel erg met zichzelf bezig zijn. Het was nogal wat voor mijn broer, om naakt naast zijn eigen moeder te zitten, of voor mijn moeder om naakt naast haar zoon te zitten.

Gebeurde er met jou zelf ook iets?

Het was nogal dubbel voor mij. Ik was degene die het initiatief voor de sessie had genomen, maar toen we daar zo zaten dacht ik: ‘Waar ben ik eigenlijk mee bezig?’ Het was nogal vreemd. Ik zag mijn broer voor het eerst naakt. Mijn moeder had ik wel eerder naakt gezien, maar dat was als kind in het badhuis. Toen lette ik daar natuurlijk helemaal niet op.

Ik neem aan dat naakt in Turkije niet zo gewoon is als in Nederland.

Dat klopt. Naakt is in Turkije taboe. Maar je ziet wel schaars geklede vrouwen op televisie en de Playboy hebben ze in Turkije ook. De mensen zeggen dat naakt niet mag, maar ze willen het wel graag allemaal zien.

Hoe heb je jouw familie dan zover gekregen om naakt voor je te poseren?

Ik heb ze gewoon gevraagd. Ik heb gezegd dat ze me niet moesten vragen waarom, dat ze me maar moesten vertrouwen. Dat hebben ze gedaan. Achteraf vroegen ze wel wat ik van plan was met die foto’s. Als ik ze in Nederland zou publiceren, vonden ze dat geen probleem, want daar kent toch niemand ze. Maar in Turkije hadden ze dat liever niet.

Toch zijn de foto’s op een tentoonstelling in Istanbul te zien geweest.

Ja, maar daar kwamen toch alleen kunstliefhebbers, mensen die de bereidheid hebben om verder te kijken dan die naaktheid, en die dus zien dat het draait om de intimiteit van de foto’s. Er was een krant die de foto wilde publiceren, maar dat heb ik geweigerd.

Wat zijn de gevolgen van de sessie voor jullie onderlinge relatie geweest?

Meteen na de fotosessie hebben we lang en intensief gepraat. We zaten met allerlei vragen, waarom hebben we dit eigenlijk gedaan? Wat gebeurt er als je jezelf naakt op een foto ziet? De familie was een beetje uiteen gevallen, maar door deze gezamenlijke, intieme ervaring zijn we weer dichter tot elkaar gekomen. Ik praat nu met mijn broer over dingen waar ik het vóór die sessie nooit met hem over had. De relatie tussen mijn broer en zijn veertienjarige dochter is er veel openhartiger door geworden. Uiteindelijk is het een heel erg positieve ervaring geweest. Het had ook anders kunnen uitpakken, het had ook schadelijke gevolgen gehad kunnen hebben. Als het zoontje van mijn broer er bijvoorbeeld in al zijn onschuld op school over zou hebben verteld, zou dat geweldige trammelant hebben veroorzaakt. Een paar zusjes van mijn moeder hebben de relatie verbroken omdat ze het niet normaal vonden, wat ze heeft gedaan. Ze is in hun ogen geen goede moslim.

Echt waar? Dat is nogal heftig.

Ja, maar het contact met die zusjes was altijd al slecht. Dit was gewoon de druppel die de emmer deed overlopen. Met welk recht mag iemand mijn moeder veroordelen, zelfs zonder eerst te vragen waaróm ze dit heeft gedaan? Ik vind het getuigen van een gebrek aan respect. Mijn moeder staat gelukkig nog honderd procent achter deze foto’s.

Je hebt ook jouw vader, die niet meer thuis woont, naakt gefotografeerd.

Ja, bij een andere gelegenheid. Hij had zich eerst moed ingedronken. Vroeger is hij nog een tijd imam in een moskee geweest, hij kent de hele koran uit zijn hoofd. Het was dus nogal wat voor hem. Daarbij was ik zelf ook naakt.

Waarom?

Om hem in verwarring te brengen. Na de fotosessie barstte hij in tranen uit. “Wat heb ik je misdaan, dat je me zo straft?” vroeg hij. Maar ik zei hem dat ik voor het eerst trots op hem was. Voor het eerst had ik het gevoel dat hij echt iets voor mij over had gehad.

Waar komt jouw fascinatie voor naakt eigenlijk vandaan?

Het was voor mij een manier om te leren mezelf te zijn. Kleding beïnvloedt op allerlei manieren je houding en de manier waarop je je gedraagt. Zonder kleding vallen die invloeden weg en ben je dus meer jezelf. Dat zoek ik in de mensen die ik fotografeer: wie ze werkelijk zijn, zonder de beperkende regels die de omgeving ze oplegt en zonder de beperkende kleding. Naakt schijnt er iets van hun ziel naar buiten.