Varkens hebben niks aan TikTok-veganisten
Noa Breedveld

Scène uit Branded to Kill (Seijun Suzuki, 1967)
Afgelopen woensdag vertelde een vriendin mij over de nieuwste aflevering van BOOS, waarin Tim Hofman laat zien hoe varkens worden mishandeld bij vier varkenshouderijen met het Beter Leven-keurmerk. Varkens worden geschopt, geslagen en aan hun staarten getrokken. Biggen worden op gruwelijke wijze gedood en er wordt niet eens altijd gecontroleerd of ze daadwerkelijk dood zijn. De betrokkenen mogen wat mij betreft keihard aangepakt worden. Wie zo met dieren omgaat, heeft niets te zoeken in een bedrijf waar dieren worden gehouden.
Donderdag verscheen er op mijn TikTok For You-page een video van een vrouw die vond dat mensen die geen vlees eten de BOOS-aflevering niet hoeven te kijken, maar dat vleeseters dat juist wel zouden moeten. Kennelijk hebben wij vleeseters zo’n confrontatie nodig om te begrijpen wat er aan onze voedselproductie voorafgaat. Alsof we allemaal denken dat onze kipfilet vrolijk door de supermarkt heeft gewandeld en zichzelf vrijwillig in een plastic bakje heeft gelegd.
Ik reageerde dat ik haar punt begreep, maar het er niet volledig mee eens was. Veel vleeseters keuren de manier waarop dieren worden behandeld namelijk helemaal niet goed. Je kunt vlees eten en tegelijkertijd bewust proberen te kiezen waar je vlees vandaan komt en hoe de dieren leven. Dat de aflevering van BOOS laat zien dat die keuzes geen garantie bieden, maakt het probleem alleen maar groter.
Geen vlees meer eten
Al snel kwam iemand mij vertellen dat ik wel degelijk iets kon doen: gewoon geen vlees meer eten. Dan hield ik de industrie niet langer in stand. Ik antwoordde dat stoppen met vlees eten voor veel mensen een grote verandering van hun voedingspatroon betekent, dat mensen van nature omnivoren zijn en dat je vlees ook gewoon lekker mag vinden.
Dat mocht allemaal, kreeg ik te horen, maar dan was het wel ‘ontzettend hypocriet’ dat ik mijn kop in het zand stak en niet wilde weten wat mijn stukje vlees had moeten doorstaan voordat het op mijn bord belandde.
En daar begon mijn irritatie pas echt. Want waar had ik gezegd dat ik niet wilde weten waar mijn vlees vandaan kwam? Waar had ik dierenmishandeling verdedigd? Mijn oorspronkelijke reactie ging nota bene over bewust consumeren. Maar kennelijk is het voor sommige mensen voldoende om te weten dat iemand vlees eet om alle verdere argumenten naast zich neer te leggen. De conclusie staat immers bij voorbaat vast: vleeseter, dus hypocriet.
Morele autoriteiten
Wat deze discussie nog absurder maakt, is dat BOOS juist laat zien hoe weinig zekerheid consumenten soms hebben. Het Beter Leven-keurmerk is bedoeld om ons te helpen een bewustere keuze te maken. Je betaalt meer voor vlees met zo’n keurmerk, omdat je ervan uitgaat dat het dier onder betere omstandigheden heeft geleefd. Vervolgens blijkt uit het onderzoek van BOOS dat ook bij bedrijven met zo’n keurmerk varkens ernstig worden mishandeld.
Dit is een probleem van bedrijven die zich niet aan de regels houden en controles die niet goed genoeg zijn. Consumenten moeten vertrouwen op informatie die ze onmogelijk zelf kunnen controleren. Maar sommige veganisten vinden het kennelijk belangrijker om vleeseters op sociale media de les te lezen.
Natuurlijk zorgt het kopen van vlees ervoor dat er vraag naar vlees blijft. Maar er bestaat een groot verschil tussen bijdragen aan een industrie en iedere vorm van dierenmishandeling binnen die industrie goedkeuren. Wie kleding koopt, steunt daarmee niet automatisch de uitbuiting van arbeiders. Wie een smartphone bezit, is niet per definitie voorstander van de verschrikkelijke omstandigheden waaronder bepaalde grondstoffen worden gewonnen. En wie vlees eet, staat niet automatisch achter het mishandelen van dieren.
Dat onderscheid lijkt voor de zelfverklaarde morele autoriteiten op TikTok echter te ingewikkeld.
Maat nemen
Wat mij vooral tegenstaat, is hoe vanzelfsprekend sommige veganisten zichzelf beter vinden dan vleeseters. Alsof het schrappen van dierlijke producten je automatisch boven de rest plaatst. Alsof je daarmee hebt bewezen dat jouw consumptie geen leed veroorzaakt en je dus het recht hebt om anderen de maat te nemen. Die houding laat vooral zien hoe selectief sommige mensen naar de wereld kijken.
Ook bij de productie van plantaardige voedingsmiddelen bestaan problemen met arbeidsuitbuiting, slechte arbeidsomstandigheden en milieuschade. In de internationale landbouw zijn gevallen van dwangarbeid vastgelegd, onder andere bij de teelt van soja. Dat een product plantaardig is, zegt op zichzelf niets over de omstandigheden waaronder het is geproduceerd. De arbeider die wordt uitgebuit om jouw voedsel te produceren, heeft er weinig aan dat er geen dierlijke ingrediënten in zitten.
Hetzelfde geldt voor kleding, elektronica en talloze andere producten. De productie is vaak zo ingewikkeld dat consumenten onmogelijk van ieder product kunnen achterhalen welke mensen, dieren of ecosystemen ervoor hebben moeten lijden.
Illegale Israëlische nederzettingen
En dan hebben we het nog niet eens gehad over de politieke gevolgen van onze consumptie. Neem Palestina. Terwijl Palestijnen worden verdreven en gedood, liggen er in Europese supermarkten producten die afkomstig kunnen zijn uit illegale Israëlische nederzettingen. Onderzoeksorganisatie SOMO deed onderzoek naar de herkomst en etikettering van zulke producten, waaronder dadels. Hoeveel mensen die anderen op hun vleesconsumptie aanspreken, verdiepen zich eigenlijk in de herkomst van de producten die ze zelf kopen? Hoeveel van hen onderzoeken welke bedrijven profiteren van de bezetting van Palestijns gebied?
Wie echt onderzoekt welke uitbuiting, onderdrukking en milieuschade achter onze aankopen schuilgaan, zal minder snel doen alsof hij zelf het morele voorbeeld is. Het is nogal arrogant om jezelf boven anderen te plaatsen op basis van één onderdeel van je levensstijl, terwijl er achter je andere aankopen net zo goed dingen gebeuren die niet door de beugel kunnen.
De hypocrisie van het hypocrisieverwijt
En precies daarom vind ik het verwijt van hypocrisie zo misplaatst. De mishandelde varkens worden het bewijs dat vleeseters verkeerd bezig zijn, maar de uitgebuite arbeider en de mensen die lijden onder politieke onderdrukking verdwijnen uit beeld zodra die onderwerpen niet meer zo goed uitkomen.
Waarom zou het leed van een varken automatisch zwaarder wegen dan het leed van iemand die onder verschrikkelijke omstandigheden moet werken? Waarom wordt de vleeseter verantwoordelijk gehouden voor alles wat er in de vleesindustrie misgaat, terwijl bij andere producten de verantwoordelijkheid verder gaat dan alleen de consument?
Volgens mij gaat het voor sommige mensen allang niet meer alleen om dierenwelzijn. Het gaat om het gevoel aan de juiste kant te staan en anderen als hypocriet weg te kunnen zetten.
Op sociale media wordt iedere poging om onderscheid aan te brengen opgevat als een excuus. Iedere nuance als een gebrek aan betrokkenheid. Wie niet zijn volledige levensstijl aanpast, kijkt zogenaamd bewust weg van dierenleed.
Betere wetgeving
Ik eet vlees. Ik vind vlees lekker en ben niet van plan ermee te stoppen omdat een onbekende op TikTok vindt dat ik anders hypocriet ben. Tegelijkertijd vind ik dat dieren fatsoenlijk behandeld moeten worden, dat misstanden in de vleesindustrie keihard aangepakt moeten worden en dat consumenten moeten kunnen vertrouwen op de keurmerken waarmee bedrijven hun producten verkopen. Daar zit voor mij geen enkele tegenstrijdigheid in.
Je mag vinden dat vlees eten verkeerd is. Maar het wordt een ander verhaal wanneer je denkt te kunnen bepalen hoeveel iemand anders werkelijk om dieren geeft.
Strengere controles
De varkens uit de BOOS-aflevering zijn er geen seconde mee geholpen dat een stel zelfingenomen TikTok-gebruikers zich beter voelt dan mensen die wel vlees eten. Ze zijn geholpen met strengere controles, betere wetgeving en daadwerkelijke consequenties voor de mensen die hen mishandelen.
Maar dat levert natuurlijk een stuk minder gelegenheid op om jezelf op sociale media als beter mens te presenteren.
Misschien zouden de moreel superieure TikTok-veganisten zich daar eens druk over moeten maken, in plaats van over wat er op mijn bord ligt.
Noa Breedveld (24) is pedagogisch professional en student aan Hogeschool Inholland. Ze heeft een uitgesproken mening over maatschappelijke en politieke kwesties en merkt dat niet alleen kinderen soms wat opvoeding kunnen gebruiken.





RSS