Gelijke monniken
Pamela Hemelrijk
Illustratie: Ilah
Laat ik voorop stellen dat het mij siberisch laat wie het opperhoofd is van de VVD. Maar er is me wel iets eigenaardigs opgevallen in de berichtgeving rond de ‘mislukte couppoging’ van Rita Verdonk, en daar heb ik nog niemand over gehoord.
Ik begrijp namelijk iets niet. Het systeem zit dusdanig in elkaar dat je automatisch een hogere plaats op de lijst krijgt als je maar genoeg voorkeurstemmen haalt. Het beste voorbeeld is Fatma Koser Kaya van D66, die met 34.564 voorkeurstemmen haar collega Bert Bakker van een verkiesbare plaats verdrong. Zij hoefde haar zetel niet eens op te eisen, laat staan een persconferentie in de kroeg te beleggen; ze kreeg hem gewoon toegekend, op grond van de officiële verkiezingsuitslag. Bert Bakker ruimde dan ook onmiddellijk zonder morren het veld, en hij liet het wel uit zijn hoofd om Fatma te verwijten dat zij een coup had gepleegd.
En zo doet zich dus het merkwaardige verschijnsel voor dat je in ons kiesstelsel wel met voorkeurstemmen kunt opklimmen van de zesde naar de derde plaats op de lijst, zoals Fatma, (of van pakweg de 68ste naar de 10de, zoals nogal wat Turken in de Rotterdamse PvdA-fractie is overkomen), maar niet van de tweede naar de eerste plaats (ook al heb je bijna honderdduizend stemmen meer dan de lijsttrekker himself). Kortom: je bent altijd verplicht je plaats af te staan aan een rivaal die meer voorkeurstemmen haalt dan jij, behalve wanneer je toevallig de lijsttrekker bent. Dan gaat die vlieger ineens niet meer op, en spreken de media eendrachtig van een couppoging.
Nogmaals, het is puur wetenschappelijk belangstelling, want het zal me een zorg zijn wie het uithangbord is van de VVD, maar hoe zit dat staatsrechtelijk? Kan kan iemand me vertellen waar dat staat in onze kieswet, dat elke plaats op de lijst kan worden veroverd met voorkeurstemmen, behalve dan de eerste plaats? Dat elke kandidaat in zo’n geval het veld moet ruimen voor de concurrent, maar dat alleen voor de lijsttrekker hierop een uitzondering wordt gemaakt? Ik vraag het maar.
Want volgens mij staat dat nergens. Als ik het mis heb hoor ik het graag. Want als ik het niet mis heb, dan is het volgens mij volstrekt onwettig, dat Rutte zijn plaats niet heeft afgestaan aan Verdonk. Misschien een aardige kluif voor de Commissie Gelijke Behandeling, bij het scheiden van de markt? Onder het motto: gelijke monniken gelijke kappen; wat voor Bert Bakker geldt, geldt evenzeer voor Mark Rutte?
Pamela Hemelrijk werd onlangs ontslagen als columniste bij Metro. Daarvoor schreef ze onder andere voor het Algemeen Dagblad en De Gezonde Roker.
RSS