Poldermarxisme (2)

José Carmo da Rosa

Werkelijke fabelachtige discussie, naar aanleiding van Lagonda’s stuk over Poldermarxisme! Alle ‘ismen’: marxisme, egocentrisme, socialisme, collectivisme, liberalisme, plus nog een paar andere, die de pech hebben om níet op ‘isme’ te eindigen – zoals het christendom en de islam – werden hier ontleed, gewogen, ondersteboven gehaald en vergeleken dat een lieve lust was.

Lagonda gebruikt marxisme om een ‘mentaliteit’ mee te benoemen, of liever: een ‘moraliteit’, ‘die diep is doorgedrongen in de psychosociale vezels van onze maatschappij’. Heel mooi verwoord, maar het lijkt me moeilijk dit op heel Europa te extrapoleren, zoals Lagonda doet. Dat het ‘marxisme/socialisme de moraliteit van het christendom heeft overgenomen’ is misschien waar wat Nederland betreft, maar ver te zoeken – in ieder geval wat ‘moraliteit’ betreft – in bijvoorbeeld de ex-socialistische heilstaten van achter het ijzeren gordijn – of in wat er van overgebleven is.

Reageerder Temujin reikt hier de helpende hand door te beweren: ‘waar jij marxisme gebruikt, dien je christendom in te vullen’. Niet zo gek gedacht, maar het dekt niet volledig de lading die Lagonda aan dit complexe fenomeen wil geven, ondanks Lagonda’s bijna bevestigende antwoord aan Temujin: ‘ik zie het als twee lakens van hetzelfde pak’.

Waarom is deze ‘moraliteit’ in het zeer katholieke Polen – om een dwarsstraat te noemen – met de grootste concentratie nonnen per vierkante meter, dan (nog) volkomen afwezig? Vanwege de lange strijd tegen het marxisme, die de Russen de Polen door de strot wilden duwen waardoor het door hen altijd als een vreemde corpus werd beschouwd? Het zou best kunnen… Maar deze ‘moraliteit’ is ook niet zo wijdverspreid en ook niet zo ‘diep doorgedrongen in de psychosociale vezels’ van katholieke landen als Portugal, Spanje of Italië. Het is zeer zeker latent aanwezig, maar tast alleen maar een deel van de hoge middenklassen met linkse (marxistische) sympathieën aan.

Mijn eerste confrontatie, buiten Nederland, met deze ‘moraliteit’, vond ongeveer twintig jaar geleden tijdens een feest in het hart van het marxistische zuiden van Portugal (Alentejo) plaats. Ik werd voorgesteld aan een locale dame met uitgesproken linkse ideeën en van gegoede komaf. De dame in kwestie had snel door dat mijn accent ergens in het katholieke Noorden des lands zijn oorsprong had en vroeg me, – waar ben je geboren? Op mijn antwoord, “Agadir, Marokko”, reageerde ze overdreven positief: “O, fantastisch, jij bent dus geboren in een ‘niet-consumentistische’ samenleving, wat leuk!” Ik kende de linkse fauna al wel – ik zat er, in de jaren 70, tot aan mijn nek in – voor wie elke Derde Wereldbewoner bij voorbaat een bon sauvage is. Maar ik leefde in de veronderstelling dat dit een typische Bataafse eigenschap was, naast zuinigheid en soberheid! De verrassing was des te groter toen ik ontdekte dat Portugal de eerste symptomen van de ziekte vertoonde!

Dit alles om te zeggen dat Lagonda’s ‘moraliteit’ volgens mij niet tot volledige wasdom komt door slechts marxisme met christendom te mixen. Ik vermoed dat het alleen kan gedijen in de rijke middenklasse van verwende, postmoderne en liberale samenlevingen.

Als een sociologische Paul Bocuse wil ik me aan een recept wagen: Men neemt een stevig stuk christendom van goede kwaliteit, van het soort heeft-alles-voor-de-zielige-medemens-over; een snufje marxisme, niet te veel, moet niet overheersen – geen goelags en killing fields – een flinke scheut chic-geld-en-veel-vrije-tijd, van het soort die zeehondenbescherming te saai vindt, denk aan Gretta Duisenberg; als alles kookt, voeg naar smaak wat oude hippies van keurige komaf toe, salonsocialisten, dierenliefhebbers, lekker welwillende wetenschappers à la Frank Buijs en van die griezels die tegen alles-wat-het-leven-van-een-normaal-mens-aangenaam-maakt zijn – eten, drinken, seks en voetbal kijken. Et voilá. Eet u smakelijk…

José Carmo da Rosa is een in Marokko geboren Portugees die in 1972 vanwege de koloniale oorlog tegen Angola, Mozambique en Guinee-Bissau naar Nederland vluchtte. In zijn jeugd was hij Marxist, maar George Orwells Animal Farm en Jung Changs Wilde Zwanen hebben uiteindelijk geleid tot zijn ontnuchtering.