Bert Brussen

Op het bureau in de huiskamer van cartoonist Gregorius Nekschot liggen een aantal verfomfaaide originelen van zijn pen-en-inkt tekeningen. “Zo krijg je de door de politie in beslag genomen spullen terug”, zegt de onlangs gearresteerde tekenaar terwijl hij zijn e-mail bekijkt op een uitzonderlijk oude en trage pc. “Mijn eigen computer en mobiele telefoon liggen nog bij de politie. Om die terug te krijgen moet ik maandag eerst een afspraak met ze maken. Waarschijnlijk zal ik dan weer lang moeten wachten. Mij verbaast niets meer. Wist je dat ze zelfs onder mijn bed zijn geweest om te kijken wat ik in enkele kartonnen kokers bewaarde?”

Het verhaal zal inmiddels bekend zijn: vorige week werd tekenaar Gregorius Nekschot door tien man politie thuis opgepakt. Hij werd voor dertig uur in de cel gezet, de politie nam zijn spullen in beslag en fotografeerde alles in zijn huis. Uiteindelijk bleken acht van de vele honderden tekeningen die Nekschot in zijn leven gemaakt heeft mogelijk strafbaar: ze zijn “beledigend voor een groep” en “zetten aan tot haat”.

Althans, dat vindt de officier van justitie. Maar wat de politie in de tijd dat Nekschot in de cel zat allemaal in zijn huis heeft uitgespookt weet Nekschot niet. “Misschien hebben ze wel afluisterapparatuur geplaatst. Ik zet tegenwoordig de radio en televisie tegelijk aan, dan kunnen ze me moeilijker afluisteren. Het zou me ook niet verbazen als ze mijn telefoon aftappen. Wel weet ik zo goed als zeker dat mijn telefoon wordt afgetapt. Niet zo vreemd in Nederland, want daar worden de meeste telefoongesprekken ter wereld afgetapt.”

De cartoonist heeft alle redenen om paranoïde te zijn. Toen de politie bij hem binnenviel, had justitie volgens hem al veel eerder de hand gelegd op zijn financiële gegevens. “Een rechercheur liet me op een gegeven moment zien wat ze van me in bezit hadden: al mijn bank- en giro-afschriften. Namen van personen waren daarop aangestreept met een marker. Dat hadden ze waarschijnlijk al lang in bezit want dat kunnen ze nooit zo snel bij elkaar hebben geraapt in mijn huis.”

Nekschot is, na alles wat er is gebeurd, beslist geen gebroken man. Het tekenen van zijn cartoons gaat hij ook zeker niet opgeven, ondanks het feit dat hij op last van het Openbaar Ministerie (O.M.) acht tekeningen van zijn website heeft verwijderd. Maar de toekomst voor hemzelf en voor heel Nederland ziet hij somber in.

“Eén ding is duidelijk: we staan er wat vrijheid van meningsuiting betreft uitermate slecht voor in Nederland. Wat mij is overkomen toont aan dat er krachten zijn in de politiek die de vrijheid van meningsuiting willen inperken. Mensen die er onwelgevallige meningen op nahouden worden daadwerkelijk gemuilkorfd. Dat gaat veel verder dan men twintig jaar geleden voor mogelijk had gehouden. Als deze tendens wordt voortgezet zie ik het uiterst somber in want dat betekent dat er in feite staatscensuur gaat worden toegepast.

“Ik vermoed dat er vanuit de politiek druk is uitgeoefend op het O.M. om in ieder geval iemand aan te pakken. Ze zijn er nu kennelijk op uit om te laten zien dat er aan mensen met een minder welgevallige mening wel degelijk wat wordt gedaan.

“Het staat vast dat wat mij is overkomen ook anderen kan overkomen. Zodra er bij het O.M. een aanklacht ligt, kan iemand zomaar worden opgepakt. Dat betekent dat iedereen die een mening ventileert of satire bedrijft nu een kandidaat is om gearresteerd te worden. Het is dus een hele bedreigende situatie.

“Wat in mijn optiek dringend nodig is, is dat de invloed van partijen als het CDA, ChristenUnie en andere religieus geïnspireerde partijen zoveel mogelijk op democratische wijze wordt teruggedrongen. Dat type partijen zijn namelijk echt in alle opzichten een ramp.”

Wat hem is overkomen, en hem nog steeds overkomt, noemt hij ronduit Kafkaësk. Hij had zich wel eens bedacht dat er ooit iets zou kunnen gebeuren, maar ook hij dacht lange tijd: zomaar in de cel worden gesmeten, dat gebeurt niet in de rechtsstaat Nederland. “Dit is puur Kafka, sla Der Prozess er maar op na. Je kunt nooit weten en ook niet achterhalen of er bij instanties klachten zijn neergelegd. Daardoor kun je zonder enige waarschuwing vooraf worden opgepakt. Op het moment dat het je overkomt ben je echt verbijsterd. Je zit vol vragen, je weet niets en je bent volledig afhankelijk van de situatie zoals die zich gaat ontwikkelen. Er maakt zich kortom een enorme machteloosheid van je meester als je totaal geen greep meer hebt op de ontwikkelingen.”

Aan steunbetuigingen heeft Nekschot gelukkig geen gebrek. Elke dag stroomt zijn e-mailbox vol met uitsluitend positieve mailtjes en op internetfora laat een grote massa weten achter de cartoonist te staan. Dat doet hem goed. “Het is echt overweldigend, ik kan iedereen die mij steunt niet eens persoonlijk bedanken, het zijn er gewoon te veel. Honderden en honderden mailtjes heb ik ontvangen. Ik ben daar erg blij mee, het geeft de burger weer moed. Dit is precies wat een persoon in de verdrukking nodig heeft.”

Bert Brussen is schrijver, journalist en columnist en de uitvinder van de Eerste Wet van Lucas. Kort gezegd houdt die wet in dat tachtig procent van de reaguurders op websites mongool is. Dit artikel werd, in verkorte versie, eerder gepubliceerd in Sp!ts.