Leve de theezak!

Frans Smeets

Toen ik enkele jaren geleden in mijn geliefde Syrië vertoefde, vielen mij enkele dingen op. Een van de wonderbaarlijkste fenomenen was, dat de burka of andere gezichtsbedekkende kleding een vrij zeldzaam fenomeen was en dat de islamitische zwartkousen door de locale bevolking vaak met afgunst bejegend werden. Niet, omdat deze locale bevolking zo liberaal was of anti-islamitisch, maar simpelweg, omdat Burkadragers rijk waren. Vrouwen in zwarte gewaden hadden altijd hun handen vol goud, liepen hooghartig en gedroegen zich met een ongekende arrogantie naar de gewone Syriër.

Een gesluierd klassenverschil dat verklaarbaar is. Met een gezichtssluier is het moeilijk om de aardappels van het land te krijgen of in dit geval de vijgen van de boom. Vrouwen moeten namelijk hard werken om te kunnen overleven.

Het is een luxe om je lichaam geheel te kunnen bedekken. Je hebt een man nodig die bereid is om je te onderhouden. En Arabische vrouwen zijn niet goedkoop. Dit verklaart waarschijnlijk waarom de meeste sluiers in het Midden Oosten niet bij de geitenhoeders worden gesignaleerd, maar bij de door ons gefinancierde olieboeren op de achterbank in de Mercedes. In Damascus heb je zelfs een florerende markt van blonde, Russische prostituees die leeft van de grote en verwende mannelijke families van deze vrome broeders. Hun eigen pinguïns struinen (voorgaande wetende) met Big Shoppers de winkels af op zoek naar westerse merkkleding.

Oh, en onderschat de Syrische vrouwen niet. In de meeste gebieden heb je nog de echte, originele hamams. Volgens mijn vriendin zijn het lustoorden van de ‘ergste’ soort. Er wordt de hele dag gepoedeld, gegeten, ondergoed gepast, gerookt, betast, en bovenal geroddeld over De Man. Elke piemelsoort wordt er in geuren en kleuren besproken en als je klein geschapen bent, geloof maar dat iedere vrouw uit de omgeving dit weet. Mannen worden als noodzakelijke sukkels gezien die je financieel zoveel mogelijk moet leegzuigen. Excuses voor het taalgebruik.

Tussen deze weelderige vrouwenlichamen lopen de kinderen naakt en onbevangen tot hun 12e rond, hangen nog aan de borst of spelen verstoppertje. De kinderen wassen vaak de moeder of de gerimpelde lichamen van hun oma’s. Lichamen worden er met trots gedragen en aan de lingerieshow doen alle leeftijden mee. Of je nou 90-jaar oud bent of 150 kilo weegt, schaamteloos dartelen ze rond als een opgetutte kerstboom. Het is eigenlijk een zelfbewuste orgie van alle soorten vrouwenlichamen; dik, dun, lang, klein, jong en oud. Mevrouw Dresselhuys zou dit echt niet aankunnen.

Wie op de markten van Damascus en andere stadjes rondstruint, komt dan ook ongekend veel kramen tegen met de meest sexy vrouwenlingerie. En dan bedoelen we niet die saaie en strakke Christine Le Duc-anorexiasetjes, maar uitzinnige, bizarre, uitgedoste lingerie van een ongekende schoonheid. Gesluierd of niet, alle vrouwen staan als bezetenen in de bakken te graaien. Van konijntje tot kerstboom. Of je nou 2 meter bij 10 centimeter bent, of een tonnetje, het ligt er gewoon op de plank. Dat zie ik hier in Nederland niet. En sorry heren, deze lingerie is niet (alleen) voor ons, maar vooral iets voor de dames onder elkaar.

De grootste bedreiging van deze vrouwencultuur is niet de Islam, maar de toenemende welvaart en de daarbij behorende introductie van de badkamer in huis en de westerse beeldcultuur. De badkamer geeft de man/familie een gelegenheid om de dagelijkse tocht naar de hamam aan banden te leggen en daarmee de vrouw beter te controleren. De Westerse beeldcultuur bedreigt de vleselijke en vrouwelijke solidariteit en pusht de vrouw van een weelderige hedonist naar een sportieve, concurrerende bitch. Er geldt dan ook, hoe rijker, hoe meer bedekking.

En ik heb een hekel aan alles wat bedekt.

Buiten het feit dat ik gezichtsbedekking lelijk vind en ik een tegenstander ben van religieuze uitingen in de publieke ruimte, is de bedekking van een gezicht simpelweg een ongepaste en asociale manier van bejegenen en begluren. Eigenlijk net als bij zonnebrillen, waarbij je niet weet of iemand je nou aankijkt of misschien naar je kruis zit te gluren. Nu heb je bij zonnebrillen nog de mogelijkheid contact te maken met de rest van het gezicht. Maar die mogelijkheid word je bij een totale gezichtsbedekking ontnomen. Een anonieme levende webcam die je volgt en beoordeelt, zonder te weten wie er achter zit of wat zijn of haar motieven of reacties zijn. Terwijl jij met je naakte gezicht bereid bent tot kwetsbaarheid, weigert de andere kant ook maar iets te laten zien. Je krijgt er een erg onaangenaam en onbehaaglijk gevoel bij. Burka’s, sluiers en zonnebrillen nemen de gelijkheid in contact weg. Gelukkig kom ik, in tegenstelling tot de zonnebrillendragers, burka’s en gezichtsbedekkende sluiers, ondanks de media-aandacht, in Nederland zelden tegen.

Er is echter nòg een vorm van gezichtsbedekking die steeds vaker voorkomt en een overtreffende trap is van de ongelijkheid in contact.

Noem het de Westerse gezichtsbedekking, oftewel, de gezichtsverbouwing. Ook hier kijk je tegen een façade aan die bijna niet meer te lezen is gekeken naar emoties of te beoordelen op rijpheid, wijsheid en leeftijd. Is de Arabische Burka nog religieus geïnspireerd (altijd makkelijk om tegen aan te trappen), westerse vrouwen laten zich inspireren door een vaag schoonheidsideaal van celebs en hun achterlijke blaadjes. Het vrouwengezicht als handelsobject, waar verdienen natuurlijk gemakkelijker wordt als iedereen dezelfde smaak krijgt opgedrongen. Noem het de Elle-look.

Er zijn zeker overeenkomsten met de Arabische gezichtsbedekking, want hier loopt een duidelijke parallel met geld. Hoe meer poet, hoe meer het gezicht verbasterd en gemolesteerd wordt. Ook hier komt dit gedrag van BEWUST gekozen minderwaardigheid naar de man toe voort uit groepsdrang van met name vrouwen onderling. Een Nederlandse vrouw die haar gezicht laat verbouwen staat op dat punt op een lijn met de rijke zwartjurken in het Midden-Oosten.

Zelf moet ik er trouwens niet aan denken om, na een hele dag in de bouwmaterialen gezeten te hebben, ‘s nachts nog steeds met mijn handen in de siliconen te moeten wroeten. En als ik mijn vrienden er naar vraag, dan willen ze allemaal “The Real Thing”.

Maar net als bij de Arabische gezichtsbedekking is er die ongelijkheid in menselijk contact. Een siliconensluier maakt mij onzeker en breng me in verwarring over wie ik eigenlijk voor me heb. Een depressieve Burka die een triest verhaal vertelt, is net zo onwezenlijk en ongeloofwaardig als een verbouwd gezicht waarbij de hoeken van de mond als een eeuwige glimlach tegen de neus staan geparkeerd. Of een ouderdom-zonder-rimpel, die mij een verhaal vertelt over iets dat 50 jaar geleden is gebeurd. Je krijgt er een onbehaaglijke gevoel van, waarbij een gelijkwaardig, menselijk contact onmogelijk is.

En net als in de Moslimwereld is er een veelheid aan gradaties. De lichtste vorm van een doekje achter op je hoofd tegenover wat rimpeltjes laten weglaseren of de extreemste vorm van het wegsnijden van de clitoris tegenover het weghalen van stukken schaamlip. Zoek de verschillen. En hier zit een zee van bedekkingsvormen tussen.

Eigenlijk is de Westerse gezichtsverbouwing een ergere vorm dan de Islamitische gezichtsbedekking, omdat deze veel onduidelijker is en lastiger te bestrijden. Het monster waar je tegen vecht is veelkoppiger, massaler en in alle holen en gaten van de samenleving gepenetreerd. De groeihonger van de westerse gezichtsbedekking is onverzadigbaar. Het zou mij niet verbazen als binnen enkele jaren de Sociale Dienst een herverbouwing adviseert om de kansen op de arbeidsmarkt voor hun cliënt te vergroten. Dit doet ze al, door mensen met slechte gebitten naar de tandarts te ‘sturen’. En mannen, pas op! Binnen enkele jaren moeten ook wij aan de Burka. Geloof maar niet dat die cadeaubon voor dat bezoekje aan de beautysalon geheel zonder consequenties zal blijven. De grenzen zullen opgeschoven worden, al proberen we natuurlijk stand te houden in Dwazenland.

Een ander verschil met de Arabische burka is dat deze een stuk doek is dat je kunt afdoen. Een plastic gezicht is voor het leven. Het proces is praktisch onomkeerbaar en er is geen vluchtoord meer. Zelfs op de intiemste momenten en plekken ben je niet meer in staat om jezelf te zien zoals je geschapen bent. Je bent jezelf kwijt of jezelf vergeten. Een getralied keurslijf voor het leven. Over lichamelijke integriteit gesproken! Een Arabische gezichtsbedekker kan in ieder geval nog tussen vier muren en in een hamam tekeer gaan en is daarmee veel vrijer en geëmancipeerder dan de Westerse gezichtsbedekker.

Ondanks dat de Arabische gezichtsbedekking in Nederland nauwelijks voorkomt, roept deze veel meer weerstand op dan de gezichtsverbouwing in het westen. En met wat afstand is een afrukbaar doekje toch minder ernstig dan opgepompte lippen, strak getrokken oogleden, gehakte neuzen, weggespoten rimpels, gepofte wangen, ingedeukte kinnen of nog lager, neptieten, anorexiabuiken of dwergschaamlippen.

Waarschijnlijk vinden we dit alles een stuk minder verachtelijk, omdat het doel van de westerse sluier zo prachtig overeenkomt met ons droombeeld van de jonge, zelfbewuste en krachtige vrouw die eigen beslissingen neemt. Een aan jeugdigheid gekoppelde vrijheid en individualiteit als een onhaalbaar Utopia met ouderdom en verval als spelbreker. Een Utopia waaraan men zijn macht en identiteit binnen zijn zwaar concurrerende groep ontleent. Een Utopia dat succes en geluk garandeert. Een Utopia dat geen doel meer is, maar dat men onderdanig en ten koste van alles dient. De vrouw als slaaf geketend aan haar eigen Elle-droom.

Een egocentrische droom van jong, krachtig, vruchtbaar en knap. Een droom die op het moment dat je een kwart van je leven erop hebt zitten, krampachtig nog 20 jaar in stand wordt gehouden, waarna je vervolgens als vrouw nog 40 jaar onderdanig en vol lichamelijke schaamte je leven moet uitzitten in een maatschappij waar je lichamelijk bent afgeschreven voordat je de helft van je leven erop hebt zitten.
De plastische chirurgie dient uitstel van executie en maakt veel vrouwen volkomen belachelijk.

Ze zouden kunnen leren van de vrouwen in de Syrische haman die, ondanks de sterke onderdrukkende patriarchale en religieuze verhoudingen, hun lichamelijke integriteit door alle leeftijden heen en met een gezonde solidariteit, hebben weten te behouden. Een vrouwencultuur waar een oud lijf meer respect oproept voor wat het heeft meegemaakt, dan het saaie, puberale gedartel van een kind met ontspruitende, strakke borstjes. Een naaktheid zonder schaam, zonder visgraatverlangens, zonder Vivit-slank of zelfkastijding tijdens de spinninguurtjes.

Een wereld waarin vlees nog vlees is.

Kunstenmaker Frans Smeets houdt van nestbevuiling en heeft een kunstwerk over de kunstwereld gemaakt.