Censuur

Peter Breedveld

Illustratie: Igor Maikov

Het literaire Winternachtenfestival opende donderdagmiddag met de uitreiking van de Oxfam Novib PEN Awards aan schrijvers, journalisten en filmmakers die met gevaar voor eigen leven hun werk blijven doen. Alleen de Syrische journaliste Samar Yazbek was aanwezig om haar award in ontvangst te nemen. Alle andere genomineerden zitten in de gevangenis.

Yazbek heeft een boek geschreven over het begin van de Syrische opstand, werd bedreigd en moest vluchten. In april verschijnt de Nederlandse vertaling van dat boek, Onder Vuur, verzorgd door onze eigen Hassnae Bouazza.

Grenzen van de vrije meningsuiting

Aansluitend aan Yazbeks indrukwekkende voordracht was er een paneldiscussie over censuur en zelfcensuur onder leiding van de altijd scherpe Sheila Sitalsing, met Petra Stienen, Korea-kenner Remco Breuker (de vaste lezers van Frontaal Naakt welbekend ), Indonesië-correspondent Michel Maas en schrijver Joris van Casteren. De eerste drie panelleden hadden uiteraard zat te vertellen over censuur in de Arabische wereld, Indonesië en Korea, maar ook Van Casteren, die over Nederland schrijft, is twee keer hard tegen de grenzen van de vrije meningsuiting aangelopen.

Een boek over Lelystad leverde hem bedreigingen en een aanklacht wegens belediging op. Toen hij daarna in Het Zusje van de Bruid een boekje opendeed over het journalistieke grachtengordelgedoe, raakte de poep pas écht de ventilator en kreeg hij van één van zijn opdrachtgevers, Vrij Nederland, zelfs te horen dat hij daar niet meer welkom was. Daar leek Van Casteren het meest onthutst over, dat zijn critici zo ver gingen dat ze hem verhinderen zijn brood te verdienen.

Cultuurverraders

Ook Petra Stienen vertelde dat ze hier in Nederland het hardst wordt gecensureerd. Niet door de overheid of door oppermachtige bedrijven, zoals in Indonesië en de beide Korea’s, maar door het grauw op Internet. “Als je in de discussie over de Arabische wereld wat nuance probeert aan te brengen, word je op blogs en op Twitter enorm agressief bejegend”, vertelde Stienen. Ze verwees naar een gesprek dat ik eerder die middag met haar had gehad, over de GeenStijl-lijst waarop zij prijkt van ‘Cultuurverraders‘ van ‘hetzelfde type dat in mei 1940 “Do ist der Afsluitdijk” tegen de oprukkende Duitscher riep.’

Ook Maas staat op die lijst, maar de ernst van dergelijke intimidaties leek helaas niet goed door te dringen. Er werd wat gelachen. “Ja, dan ben je al snel een moslimknuffelaar”, zei Sitalsing. En dat was het dan.

Blootstaan aan bedreigingen

Ik sprak haar na afloop aan, heb haar uitgelegd hoe afschuwelijk het is om constant bloot te staan aan bedreigingen, pogingen tot karaktermoord, pogingen om je in diskrediet te brengen, zelfs werkloos te maken, alleen omdat je een andere mening hebt over de islam en de multiculturele samenleving. Sinds Femke Halsema bekendmaakte dat ze met Hassnae samenwerkt aan een documentaire over vrouwen in de Arabische wereld, proberen islamofobe bloggers Hassnae voortdurend te raken door zich tot Halsema te richten, in nogal doorzichtige pogingen haar ervan te overtuigen hoe slecht en perfide Hassnae is.

Nederland is geen Noord-Korea of Egypte. We hebben een grondwet waarin onze vrije meningsuiting redelijk goed wordt gegarandeerd. Je gaat hier niet de gevangenis in als je klaagt over de behandeling die je in een ziekenhuis kreeg, zoals een Indonesische vrouw in een anekdote van Maas overkwam.

Niet moedig genoeg

Toch kan het heel erg gevaarlijk zijn om tegen de stroom van de publieke opinie in te zwemmen, of een zwarte zwaan te zijn. Stienen ziet dat, Van Casteren heeft er ervaring mee. Ik weet het al heel lang. Regelmatig zakt me de moed in de schoenen, en heb ik zin om onbedaarlijk te janken, om Frontaal Naakt uit de lucht te halen en terug te zinken in de veilige anonimiteit. Soms vind ik, dat de offers die ik moet brengen, de risico’s waaraan ik niet alleen mezelf, maar ook mijn directe omgeving blootstel, veel te groot zijn. Of misschien ben ik gewoon niet moedig genoeg.

Beetje pathetisch in het licht van de vervolgde schrijvers en journalisten waarmee ik dit stuk begon, maar c’est ça. Ik ben steeds vaker bang, en ik wil zo niet leven.

Onversneden haat

Na afloop sprak ik nog met Maas, die binnenkort weer naar Indonesië vertrekt. Hij zei dat iedere keer, dat hij weer in Nederland is, de situatie weer een beetje erger is geworden. De hetze tegen hoofddoekdraagsters, de onversneden haat tegen moslims en allochtonen. “En programma’s als Pauw & Witteman doen daar gewoon aan mee”, zei hij.

Dat hoorde ik mensen die dag vaker zeggen, en dat gaf me weer een beetje hoop. Ik heb veel geklaagd over het feit dat racisme in Nederland salonfähig is geworden, maar er zijn heel veel mensen die zich daartegen verzetten. Ik moet gewoon vaker naar festivals als Winternachten, waar normale mensen lopen. Mensen die wel eens een boek lezen, over muurtjes kijken, die geïnteresseerd zijn in andere mensen. Ruimdenkende mensen. Fijne mensen.

Peter Breedveld is vanavond om 21 uur te zien op Winternachten, waar hij een goed gesprek heeft met striptekenaars Barbara Stok, Peter van Dongen en Thé! Tjong! Khing!

Steun Frontaal Naakt, het enige echte dissidente geluid in Nederland! Stort op rekeningnummer NL59 RABO 0393 4449 61 (N.P. Breedveld, Rabobank Rijswijk), SWIFT BIC RABONL2U o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.