Home » Archief » Coronacrisis maakt schadelijkheid van neoliberaal virus inzichtelijk


[23.03.2020]

Coronacrisis maakt schadelijkheid van neoliberaal virus inzichtelijk

Werner de Gruijter


Illustratie: Pan Yuliang

De economische koers die het politieke midden de afgelopen 40 jaar heeft uitgezet, leidt tot onhoudbare maatschappelijke-, ecologische- en gezondheidsproblemen. Maar dat is desondanks niet besteed aan economen als Heleen Mees, die de aanzwellende kritiek op neoliberaal gedachtegoed afdoen als persoonlijke projecties van onbehagen.

Onlangs schreef de Volkskrant-columniste en econome Heleen Mees het ongenoegen van zich af over een interview met NRC-journalist en schrijver Bas Heijne in het Vlaamse M*O-magazine. Heijne, geïnterviewd naar aanleiding van zijn nieuwste boek Mens/onmens, vertelde het Vlaamse magazine dat als er ‘een kracht is’ die gemeenschap ondermijnt, dit toch wel het neoliberalisme is. Daarmee voegt Heijne zich in het koor van intellectuelen die weinig gecharmeerd zijn van het dominante idee dat de samenleving het beste gerund kan worden als ware het een bedrijf.

Heleen Mees reageerde vlammend. Ze schreef dat het ‘neoliberalisme’ een rode lap is voor iedereen die zijn gal wil spuwen over van alles en nog wat. Problemen zullen er altijd zijn, merkte ze op. Hadden we dan niet gezien hoe honderden miljoenen uit de armoede zijn gelift in China. Neoliberalisme – dat is pas gemeenschapszin!

Om te kijken in hoeverre Mees’ beweringen terecht zijn – een korte historische uiteenzetting.

Hulpeloze elite

De lofzang op de vrije markt en de kleine overheid die, zo gaat het neoliberale verhaal, tezamen voor iedereen welvaart zouden brengen, ontstond in de politiek zo’n 40 jaar geleden. Volgens de Canadese schrijver en historicus John Ralston Saul was het een direct gevolg van een hulpeloze elite die te midden van de oliecrisis; de devaluatie van de Amerikaanse dollar; het mislukken van het wereldhandelsoverleg (GATT); het verlies van de Vietnamoorlog; de dreiging van de atoombom en daarbij een stagnerende economie met hoge inflatie – verlegen zat om antwoorden.

Zo kon het dat men in de 20ste eeuw van wetenschap en rationaliteit ongemerkt terugviel in het Godenrijk van weleer – ditmaal werd het goddelijke antwoord namelijk gevonden in de ‘onzichtbare hand van de markt’ waar men, zonder enig empirisch bewijs, zich aan moest onderwerpen. Wat beleidstechnisch restte was privatiseren, dereguleren en mensen aanzetten elkaar te beconcurreren. Of zoals de voormalig Britse premier, woordtovenaar en groot pleitbezorgster, Margareth Thatcher, het destijds zelf formuleerde:

‘De economie is de methode – het doel is om hart en ziel te veranderen.’

Efficiency en hebzucht

Achteraf gezien vertroebelde dit religieuze uitgangspunt de blik van onze leiders danig – en die vertroebeling sijpelde door naar de rest van de samenleving. Men was immers zo niet meer bezig een wereld te scheppen waarin de vraag centraal stond of iets goed dan wel slecht was (zoals vroeger ten tijde van het Bretton Woods akkoord (van 1945 tot 1970) toen de bankensector zwaar was gereguleerd en de economische groei gelijkwaardiger werd verdeeld), maar meer met de vraag hoe individuen ten koste van elkaar zo snel en zo veel mogelijk geld konden verdienen – ‘efficiency’ werd daarbij norm en ‘hebzucht’ de bijpassende waarde.

Het betekende in de praktijk dat geprivilegieerde groepen in de samenleving (vooral die beschikten over kapitaal) door de overheid belangrijker werden gevonden dan het lot van de gewone burger. Deze politieke focus op economische deelbelangen ging echter ten koste van het algemene belang.

Op allerlei, soms onverwachte manieren openbaarde zich dat, zoals onder meer te zien is in de fluwelen behandeling van subsidie-aanvragen vanuit het internationale bedrijfsleven of de financiële sector afgezet tegen de hardvochtige beleidsaanpak van de publieke sector: het onderwijs, de politie, de rechtspraak, de sociale vangnetten of de volksgezondheid.

Neoliberale bezuinigingen

Vooral over dat laatste, het gevoerde beleid omtrent de volksgezondheid, worden we nu met de neus op de feiten gedrukt. Want, ook al is de corona-uitbraak in zekere zin een niet te stoppen tragedie, wat de zaken onmiskenbaar verslechterd heeft, zijn de neoliberaal geïnspireerde bezuinigingen. Zo is onder het mom van het toverwoord ‘efficiency’ het aantal bedden in Nederlandse ziekenhuizen tussen 1972 en 2006 met liefst dertig procent verminderd, terwijl de bevolking tussentijds met meer dan vier miljoen zielen toenam. Bovendien is sinds de crisis van 2008 onder de kabinetten Rutte nog eens extra bezuinigd.

De zorg is daardoor zo ‘efficiënt’ geworden en op de korte termijn gefocust – dat er een coronacrisis voor nodig was om in te zien dat er ook nadelen kleven aan eenzijdig kijken door de economische bril. Dit leidde respectievelijk tot weinig bedden (Europees gezien bevindt ons land zich zelfs in de achterhoede), een uitgeklede sector en grotere verschillen tussen top en werkvloer. En dat nog los van het toenemende aantal zorgmijders door geldgebrek – die het bijeffect zijn van een geprivatiseerd zorgstelsel, maar waar voorafgaand aan de komst van het virus weinig aandacht voor was.

Da’s niet alles.

Toenemende polarisatie

Veel sociale wetenschappers, waaronder de inmiddels vermaarde Franse econoom Thomas Piketty, wijzen op andere, zichtbaar grote gevolgen voor de samenleving. Zoals toenemende vermogensongelijkheid; decennia lange stagnatie van lonen; daardoor toenemende verschillen in politieke macht met als bijkomend gevolg een toenemende polarisatie en een hang naar nationalisme; verdere aantasting van het (leef)klimaat en tegelijkertijd ook het ontstaan van een pervers normen- en waardenstelsel waarin vrij weinig ruimte is voor compassie; en dat zo mede bijdraagt aan het voorkomen van geestesziekten als depressie, burn-out en overmatig narcisme.

Stuk voor stuk zaken die het algemene belang aangaan en die jarenlang zijn verwaarloosd.

Neoliberalisme is dus niet louter een inktvlek waarop ongenoegens kunnen worden geprojecteerd. Het is een manier van individualistisch kijken, denken en handelen die blind maakt voor dat wat ons samen bindt. Het fungeert zo onbewust als kracht die de gemeenschap letterlijk uiteendrijft – omwille van een kleine groep vermogenden.

Wereldoorlog

Natuurlijk, ooit keert de wal het schip, worden veel mensen wakker en komt er een cultuuromslag; misschien is ditmaal de coronacrisis wel een eerste aanzet voor een Bretton Woods-akkoord 2.0. Maar historisch gezien is dat allemaal zeker niet vrij van gevaren. Zo was er destijds een Wereldoorlog voor nodig om de politieke wil voor Bretton Woods af te dwingen.

Werner de Gruijter (1976, Winterswijk) psycholoog en docent sociale wetenschappen op de Hogeschool van Amsterdam. Hij verdiepte zich zowel in Jungiaanse psychoanalyse als in de geschiedenis van het Westerse intellectuele denken.

Werner de Gruijter, 23.03.2020 @ 08:18

[Home]
 

1 Reactie

op 23 03 2020 at 08:18 schreef Peter:

Reageren? Leesfrontaalnaakt@gmail.com.

 


Home

Archief

 

Become a Patron!
 

Let op: Toelating van reacties en publicatie van opiniestukken van anderen dan de hoofdredacteur zelf betekent geenszins dat hij het met de inhoud ervan eens is.

 

pbgif (88k image)
 

Vermaakt u zich een beetje met deze site? Laat uw waardering blijken met een kleine donatie (grote mag ook!): NL59 RABO 0393 4449 61 (SWIFT BIC RABONL2U) o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.

 

pbgif (88k image)
 

(Advertentie)
 

 

pbgif (88k image)
 

Meest gelezen in augustus

O Het stuitende racisme van de Woke-brigade

O Jawel, een jaartje niet op vakantie kunnen is wel degelijk erg

O Verboten de columns van Max Pam racistisch te vinden

O Een ontmoeting in het park

O Wij zijn allemaal dor hout

O Hoe de media hebben gefaald en blijven falen in de corona-crisis

O Rutte wil niet over de oorzaak praten omdat hij de oorzaak is

O Corona is voor sukkels

O Boomers en respect

O Links maakt het Domrechts wel heel erg makkelijk

 

Meest gelezen in het afgelopen decennium

O YouPorn

O Verplicht naakt douchen op school, jongens en meisjes bij elkaar

O Hoi, Jesse Klaver, ik heb geen zin om te boeten voor jouw papatijd

O De koning van het uittrekken van de damesslip

O Het totale en angstwekkende gebrek aan integriteit van de #Metoo-meute

O Ik word vervolgd wegens belediging van een seriebelediger

O Ga je nu Wierd Duk ontslaan, Telegraaf?

O Ik ga naar Japan verhuizen

O Smachten en soppen met Thierry Baudet

O Opbokken met je racistische kinderfeestje

 

pbgif (88k image)
 

CONTACT
Stuur uw loftuitingen en steunbetuigingen naar Frontaal Naakt.

 

NIEUWSBRIEF
Ontvang gratis de Frontaal Naakt nieuwsbrief.

 

pbgif (88k image)
 

BLURBS
“How does it feel to be famous, Peter?” (David Bowie)

“Frontaal Naakt dient een publiek belang” (mr. P.L.C.M. Ficq, politierechter)

네덜란드 매체 프론탈 나크트(Frontaal Naakt)에 따르면, 네덜란드 라 (MT News)

“Ik vind dat je beter schrijft dan Hitler” (Ionica Smeets)

“Literaire Spartacus” (André Holterman)

“Wie verlost me van die vieze vuile tiefuslul?” (Lodewijk Asscher cs)

“Pijnlijk treffend” (Sylvana Simons)

“Echt intelligente mensen zoals Peter Breedveld.” (Candy Dulfer)

“De Kanye West van de Nederlandse journalistiek.” (Aicha Qandisha)

“Vieze gore domme shit” (Tofik Dibi)

“Ik denk dat de geschiedenis zal uitmaken dat Peter Breedveld de Multatuli van deze tijd is.” (Esther Gasseling)

“Nu weet ik het zeker. Jij bent de antichrist.” (Sylvia Witteman)

“Ik ben dol op Peter. Peter moet blijven.” (Sheila Sitalsing)

“Ik vind hem vaak te heftig” (Hans Laroes)

“Schrijver bij wie iedereen verbleekt, weergaloos, dodelijk eerlijk. Om in je broek te piesen, zo grappig. Perfecte billen.” (Hassnae Bouazza)

“Ik moet enorm lachen om alles wat Peter Breedveld roept.” (Naeeda Aurangzeb)

“We kunnen niet zonder jouw geluid in dit land” (Petra Stienen)

“Jij levert toch wel het bewijs dat prachtige columns ook op weblogs (en niet alleen in de oude media) verschijnen.” (Femke Halsema)

“De scherpste online columnist van Nederland” (Francisco van Jole)

“Elk woord van jou is gemeen, dat hoort bij de provocateur en de polemist, nietsontziendheid is een vak” (Nausicaa Marbe)

“Als Peter Breedveld zich kwaad maakt, dan wordt het internet weer een stukje mooier. Wat kan die gast schrijven.” (Hollandse Hufters)

“De kritische en vlijmscherpe blogger Peter Breedveld” (Joop.nl)

“Frontaal Naakt, waar het verzet tegen moslimhaat bijna altijd in libertijnse vorm wordt gegoten.” (Hans Beerekamp – NRC Handelsblad)

“De grootste lul van Nederland” (GeenStijl)

“Verder vermaak ik mij prima bij Peter Breedveld. Een groot schrijver.” (Bert Brussen)

“Landverrader” (Ehsan Jami)

“Voorganger van de Linkse Kerk in Hersteld Verband.” (Carel Brendel)

“You are an icon!” (Dunya Henya)

“De mooie stukken van Peter Breedveld, die op Frontaal Naakt tegen de maatschappelijke stroom in zwemt.” (Sargasso)

‘De website Frontaal Naakt is een toonbeeld van smaak en intellect.’ (Elsevier weekblad)

“Frontaal Gestoord ben je!” (Frits ‘bonnetje’ Huffnagel)

“Jouw blogs maken hongerig Peter. Leeshonger, eethonger, sekshonger, geweldhonger, ik heb het allemaal gekregen na het lezen van Frontaal Naakt.” (Joyce Brekelmans)

‘Fucking goed geschreven en met de vinger op de zere plek van het multicultidebat.’ (jury Dutch Bloggies 2009)

Frontaal Naakt is een buitengewoon intelligent en kunstig geschreven, even confronterend als origineel weblog waar ook de reacties en discussies er vaak toe doen.’ (jury Dutch Bloggies 2008)

‘Intellectuele stukken die mooi zijn geschreven; confronterend, fel en scherp.’ (Revu)

‘Extreem-rechtse website’ (NRC Handelsblad)

‘Peter schrijft hartstochtelijk, natuurlijk beargumenteerd, maar zijn stijl volgt het ritme van zijn hart.’ (Hafid Bouazza) ‘Complimenten voor Frontaal Naakt.

‘Scherpe confrontatie, zelfs als die soms over grenzen van smaak heen gaat, is een essentieel onderdeel van een gezonde democratie.’ (Lousewies van der Laan)

‘De meeste Nederlanders zijn van buitengewoon beschaafde huize, uitzonderingen als Peter Breedveld daargelaten.’ (Anil Ramdas)

‘Peter Breedveld verrast!’ (Nederlandse Moslim Omroep)

‘Breedveld is voor de duvel nog niet bang’ (Jeroen Mirck)

‘Nog een geluk dat er iemand bestaat als Peter Breedveld.’ (Max J. Molovich)

‘Godskolere, ik heb me toch over je gedróómd! Schandalig gewoon.’ (Laurence Blik)

 

pbgif (88k image)
 

 

pbgif (88k image)
 

LINKS

 

 

RSS RSS