De dictator in jezelf
Hassnae Bouazza
Illustratie: Khalid Gueddar
Er zat een romantische scène in de strip die de Tunesische Gihèn ben Mahmoud dagelijks voor een landelijke krant tekent. “Geen erotiek”, bezwoer ze, “alleen een schaars geklede vrouw.” Prompt weigerde een vliegtuigmaatschappij de krant onder haar passagiers te verspreiden. Tot voor kort was dit ondenkbaar geweest, volgens Ben Mahmoud: “Alsof we niet allemaal weten hoe een vrouw eruit ziet.”
De anekdote illustreert de vrees onder vrouwen in Tunesië die onder dictator Zine El Abidine Ben Ali gelijke rechten hadden, maar die zich sinds zijn verdrijving bedreigd voelen door de grote invloed van een kleine groep religieus extremisten.
Illustratie: Gihèn ben Mahmoud
Ben Mahmoud was één van de vijf Arabische striptekenaars en cartoonisten die gisteren in het Amsterdamse jongerencentrum Argan met elkaar in gesprek gingen. Ik mocht het gesprek leiden. Sinds de opstanden in verschillende Arabische landen is de belangstelling voor de Arabische wereld enorm toegenomen. De Haarlemse Stripdagen besteedt dit weekend speciale aandacht aan striptekenaars en cartoonisten uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Behalve Ben Mahmoed waren gisteren de Libanese Lina Merhej, de Irakees Kifah el Reefi, de Marokkaan Khalid Gueddar en de Egyptische Mohammed Shannawi in Argan.
Ben Mahmoud, die doorbrak met de strip La Revanche du Phénix: Passion Rouge, gaf van tevoren aan dat ze het graag over de positie van de vrouw in het post-Benali tijdperk wilde hebben.
Belangrijke thema’s in het werk van de Libanees-Duitse Lina Merhej (vader Libanees, moeder Duits) zijn: het leven tussen twee werelden, de Arabisch-Europese identiteit en het leven in de oorlog. Merhajs verhalen gaan over het alledaagse leven, maar in Libanon is dat alledaagse leven doordrenkt met politiek en oorlog.
Illustratie: Lena Merhej
De Iraakse Kifah al Reefi, die in Nederland woont, wilde het vooral hebben over de opstanden en of die nu zoveel veranderd hebben.
Vrijheid van meningsuiting was het belangrijkste onderwerp voor Khalid Gueddar die vorige week 48 uur had vastgezeten in Marokko vanwege zijn kritische cartoons.
Het ongeduld waarmee Egyptenaren op verandering wachten was een belangrijk punt van Mohammed Shannawi die sinds een jaar het stripblad Tuk Tuk publiceert.
Illustratie: Kifah al Reefi
De verschillende punten die de artiesten aanbrachten, zijn ook meteen belangrijke pijlers van de protesten en de onvrede in de Arabische landen.
Khalid Gueddar was nog vol woede over zijn arrestatie: eerst legde het ministerie druk op hoofdredacteuren van kranten om zijn kritische werk te weren, maar sinds hij onafhankelijk op internet publiceert, zoeken ze direct contact met hem. Hij werd gearresteerd vanwege belediging van een politie-agent in dienst, maar volgens hem was het een rekening die justitie nog met hem wilde vereffenen vanwege zijn cartoons over het Marokkaanse koningshuis.
In het roerige Egypte duren de protesten voort en blijft de politieke betrokkenheid daardoor groot. Shannawi merkt dat daardoor de interesse in cartoons, en dus voor zijn blad, is toegenomen, maar hij merkt ook dat mensen ongeduldig zijn en niet begrijpen dat verandering gestaag komt. Dat alles niet in één klap kan veranderen.
Lina, die de verschrikkingen van een burgeroorlog heeft meegemaakt, is vooral verontrust over het gemak waarmee mensen over gewapend conflict praten: “Ze beseffen niet hoe afschuwelijke het is als doodgewone mensen overgaan tot moord op elkaar”.
Illustratie: Mohammed Shannawi
Dat heeft wellicht te maken met dat de dictator in de mensen nog leeft, aldus Kifah el Reefi. Hij wees erop dat je dictators wel ten val kunt brengen, maar die worden gewoon opgevolgd door andere dictators. De dictator in de mensen zelf, het democratisch bewustzijn, dat moest groeien bij mensen, want verandering komt pas als je zelf bevrijd bent.
Daarmee vatte El Reefi in één zin samen waar de pijn ligt en waarom er nog veel tijd nodig zal zijn om de Arabische wereld te democratiseren.
Hassnae Bouazza (حسناء بوعزة) schrijft voor onder meer Vrij Nederland, De Volkskrant, NRC Handelsblad, Elle, de Arabische site van de Wereldomroep en OneWorld. Met Femke Halsema werkt ze aan een documentaire over vrouwen en de islam. In 2009 was ze te bewonderen in Vrouw & Paard, ze is regelmatig te horen bij BNR Nieuwsradio en te zien in het programma Z.O.Z.. Dat ze nog tijd heeft om in het geheim voorbereidingen te treffen voor de vestiging van het kalifaat in Nederland, mag een wonder heten. Volg haar op Twitter.
RSS