De koran verdient geen respect

Joost Tel

Ana May Wong

Op Koningsdag werden korans uitgedeeld. Eén van die uitgedeelde korans eindigde op een toilet, onder het wc-papier. Een foto daarvan verspreidde zich over internet. Respectloos!

Het zou net zo respectloos zijn als er in plaats van een koran een bijbel op die foto had gestaan. Of een versie van De Duivelsverzen, of van Darwins ‘On the species…‘. Zelfs als er een folder van de PVV zou hebben gehangen, zou het even respectloos naar elke individuele PVVer zijn als het in dit geval naar elke koranfan is. Ja, die vergelijking kun je maken. Daar kom ik zo nog op terug.

Blijkbaar heeft de maker van de foto geen respect voor de koran. Dat mag gelukkig in Nederland. Respect is hier niet iets dat je automatisch verdient, zoals in sommige andere talen, maar iets dat je kunt verdienen.

Bijbels en kralen

Veel moslims voelen zich door de foto echter enorm gekrenkt, vooral de groep die hoopte dat het uitdelen van korans juist zou verbinden. Zoals de Nederlandse missionarissen eeuwenlang de wereld introkken met hun bijbels, kralen en landbouwtechnieken om de domme inboorlingen het juiste geloof te leren, zo hoopten de uitdelers van gisteren misschien ook op een kleine omslag.

Maar Nederlanders zijn niet allemaal zo makkelijk te overtuigen. Die hebben al een mening en hoeven daar geen oud geloof voor in de plaats. En die gaan blijkbaar ook niet ineens snappen waarom jij zo sterk gelooft in een oud boek. Hoe heilig dat ook is.

Aan één kant is het wel logisch dat de Vrijheid van Meningsuiting in de Nederlandse wet niet voldoende is, dat er óók nog een Vrijheid van Godsdienst is. Geloof is geen mening. Een beetje mening is namelijk onderbouwd en de beste meningen zijn ze zo stérk onderbouwd dat ze dol zijn op kritische vragen. Een goede mening is ook flexibel: op grond van argumenten geeft de bezitter zijn mening dolgraag op voor een betere.

Psychisch fenomeen

Aan de onderkant van het overtuigingenspectrum hangen de onderbuikgevoelens, de vooroordelen, de standpunten waarvan je helemaal niet echt overtuigd bent maar die je met de paplepel of door een mooi klinkende prediker zijn opgedrongen. Geloof is de weg van de minste weerstand als je niet zo goed kunt nadenken maar toch antwoord wilt op je levensvragen. Jezelf wijsmaken dat je voelt dat je de waarheid hebt gevonden, is een psychisch fenomeen, geen argument.

Maar ook simpele mensen moeten beschermd worden door de wet, vandaar de vrijheid van Godsdienst.

Ik zou die wc-foto nooit gemaakt hebben – het is goedkope stookpropaganda en ik hou juist van inhoudelijke argumenten. Maar voor de koran heb ik, net als de wc-foto-maker, weinig respect.

Dat anderhalf miljard mensen de koran heilig vinden, is geen extra reden voor respect voor dat boek. Er zijn genoeg voorbeelden in de geschiedenis die aantonen dat grote getallen eerder wantrouwend dan respectvol dienen te maken.

Holle argumenten

Voor ik weer eens verkeerd begrepen word: ik respecteer veel moslims. Om hoe ze zijn, om wat ze doen. Vrijwel alle mensen die ik respecteer hebben echter ook wel een kant waar ik geen respect voor heb. Dat veel moslims het disrespect van de wc-foto persoonlijk opvatten, moeten zij zelf weten – zwart/wit-denken is immers lekker makkelijk. Het is volgens mij in veel gevallen onzin om het persoonlijk te maken, het creëert een slachtofferrol in plaats van een dialoog. Dat is een tactiek die vaak gebruikt wordt door groepen die helemaal geen oplossing willen maar juist escalatie zoeken.

Het valt me op dat de mensen die het hardst roepen dat ze respect moeten krijgen, vaak de eersten zijn die de verwoorder van het eerste de beste tegengeluid bedelven onder scheldwoorden en argument-missende one-liners.

En de volgelingen juichen; die zijn niet gewend om op inhoud te letten, dan waren ze allang niet meer gelovig. Nee, die worden het enthousiastst van de persoon die zijn holle argumenten ten gunste van het geloof op de mooist klinkende manier verwoordt. “Je zoekt negatieve aandacht”. “Je bent ziek”. Want een tegengeluid respecteren, zelfs alleen maar in de vorm van een kritische vraag, dat kunnen respecteisers niet.

Oordeel vormen

Bovenin dit artikel vergeleek ik – in het kader van deze wc-foto – de koran met een folder van de PVV. Dat deed ik op Twitter ook, en de reacties waren niet van de lucht. Als ik de koran met zo’n folder vergeleek, dan had ik er niets van begrepen. Dan was elke dialoog bij voorbaat kansloos. “Niemand kan je serieus nemen als je folder wilt vergelijken met de koran of bijbel”. “Je moet zelf door de wc gespoeld worden.”

Alsof ‘vergelijken’ hetzelfde is als ‘gelijkstellen’. In de bijbel wordt God vaak vergeleken met de duivel. Omdat ‘vergelijken’ niets anders is dan ‘naast elkaar leggen om op grond van verschillen en overeenkomsten een oordeel te vormen’. Vergelijken zelf houdt helemaal geen oordeel in. Ik vergeleek bovendien niet de koran met een folder, ik vergeleek het respectloze karakter van twee acties. Als ik de pijn van een muggenbeet vergelijk met de pijn van een auto-ongeluk vergelijk ik toch ook niet de mug met de auto?

Goede voorbeeld geven

Ik vind dat je hard mag roepen om respect te eisen voor je geloof en je heilige boek. Dat je mag vinden dat ook mensen die het boek belachelijk of zelfs fout vinden, er respectvol mee móéten omgaan. Dat heet vrijheid van meningsuiting. En als je een meerderheid krijgt in Nederland dan maken we er een wet voor.

Maar geef dan in hemelsnaam het goede voorbeeld. Niet door zelf respect te geven aan je eigen geloof – dat is veel te makkelijk. Je eist van anderen respect voor iets wat ze vreselijk vinden, respecteer dan zelf ook dingen die je vreselijk vindt. Zoals de folder van de PVV. Zelfs dan zal je me niet meekrijgen in je eis voor onverdiend respect – maar je maakt je punt in elk geval nog een beetje geloofwaardig. Dat is het nu volstrekt niet.

Joost Tel, ooit uitgestudeerd econometrist, is schrijver, liedjesmaker, programmeur en IT-manager die door omstandigheden nogal wat tijd over heeft om na te denken over de onzin van het bestaan. Hij won ooit de finale van Rad van Fortuin en een eervolle vermelding in Battus’ Opperlans woordenboek. U kunt hem volgen op Twitter.