Maus
Benech
Maus, gemaakt door Art Spiegelman, is de eerste en tot dusver de enige graphic novel die de Pullitzer-prijs heeft gewonnen, meer dan terecht overigens. Het is tot op de dag van vandaag een zeer gedurfde maar artistieke en bewonderenswaardige keuze om een overlevingsverhaal in de vorm van een graphic novel te gieten.
Spiegelman komt, en dat is duidelijk te zien, uit de underground-scene. De tekeningen zijn niet zo mooi gelikt als Robbedoes of de Marvel-comics. Uit artistiek oogpunt heeft Art Spiegelman ervoor gekozen om deze graphic novel geheel in zwart-wit te maken en nog kenschetsender: alle personages te vervangen door dieren. Zo zijn de Duitsers katten, de Polen varkens en de Joden muizen enz.
Natuurlijk is dit geen opzet, maar de onderliggende gedachte is ook een verwijzing naar Der Ewige Jude. Wat hij daarnaast lijkt te willen suggereren, is dat we allemaal dieren zijn, niemand uitgezonderd. Dieren, waarbij klasse, status en wie je bent eigenlijk maskers zijn om te verhullen wie we werkelijk zijn. Dit leidt tot een bijna surreële sfeer in het boek. De normale grijstinten tussen goed en fout zijn verworden tot de zwart-wit visie van de vader van de schrijver, Vladek Spiegelman, en hoofdpersoon van Maus.
Het accent in Robbedoes en Kwabbernoot ligt juist in de grijstinten tussen goed en fout, in Maus draait het om de onmogelijkheid je te verplaatsen in een kampoverlevende, zelfs als het je vader is. Met dit probleem kampt de maker van Maus. Hij probeert, en slaagt daar goed in, om de onmogelijkheid van het overlevingssverhaal van zijn vader Vladek en zijn vrouw Anja eerlijk en goed te beschrijven. Toch is het boek meer dan “slechts” een overlevingsverhaal.
Naast het overlevingsverhaal van Vladek en Anja draait een belangrijk deel van het verhaal om de complexe verstandhouding tussen Vladek en Art. Art leidt aan een schuldcomplex over zijn suïcidale moeder en om zijn broer die hij nooit gekend heeft. Deze is overleden tijdens de Tweede Wereldoorlog, heeft Art daardoor nooit gekend, maar hij wel continu met hem vergeleken. Tegelijkertijd snakt hij naar de goedkeuring van zijn vader voor de goedkeuring van zijn eigen werk en leven.
Doordat Vladek meer dan regelmatig verwijzingen maakt naar zijn ervaringen, ontstaat een scheve verstandshouding die leidt tot een onvermogen om elkaar goed te begrijpen. De enige manier die tot enige constructiviteit leidt, zijn vertellingen over de levenservaringen van Vladek. Vladek blijkt, ondanks al zijn levensvaringen, geen held en wordt ook daarom niet geheroïseerd. In tegendeel zelfs: zo empathisch als hij voor de Tweede Wereldoorlog is, zo onverdraagzaam en haatdragend lijkt hij erna te zijn. Zijn leven bestaat niet meer uit grijstinten.
Spiegelman beschrijft ook de impact, die dit alles op hem heeft gemaakt. De verstandhouding tussen met name hem en zijn vader Vladek is hierdoor onder hoge emotionele spanning komen te staan. Toch vervalt het boek niet in plastic emotionaliteit, integendeel zelfs. De schrijver toont zichzelf van een zeer kwetsbare kant. Pijnlijk laat hij de (verschillende) impact tussen hem en zijn vader zien in de vorm van een cartoon die hij heeft gemaakt over en vlak na de zelfmoord van zijn moeder.
Doordat de schrijver regelmatig de vierde wand’ doorbreekt en kritiek levert op hoe hijzelf en anderen op het verhaal van Vladek reageren, wordt je gedwongen je een mening te vormen. Kan je, na al zijn ontberingen aan de ene en afkeurenswaardige gedragingen aan de andere kant nog een zwart-wit visie volhouden? Onwaarschijnlijk, maar misschien schuilt daar juist de kracht van het boek.
Benech leest veel over de Tweede Wereldoorlog, hoewel het zijn studie niet is. Maus is toch wel een van de juweeltjes in zijn boekenkast.
RSS
