Refolutie
Peter Breedveld
Zoar is één van de bijbelse steden die samen met Sodom en Gomorra zouden worden vernietigd door God. De stad werd echter gespaard werd omdat Lot en zijn dochters er hun toevlucht vonden. In Op weg naar Zoar van de Zeeuwse kunstenares Sela© (Liesbeth Labeur) droomt het dertienjarige meisje Sela van een ‘refolutie’, een opstand van de laatste bevindelijk gereformeerden, die er de brui aan geven en uit het ontkerkelijkte Nederland wegtrekken, op weg naar Zoar.
Het begint met ‘onlusten’, een demonstratie op het Binnenhof en vandaar trekt het gereformeerde volk verder. Auto’s worden in zee gegooid, aardse bezittingen achtergelaten. De NOS doet verslag, de overheid zit met de handen in het haar, want er vertrekt heel wat mankracht en know-how uit het land.
De volgende dag, tijdens het afdraaien van de zondagsroutine, moet Sela steeds terugdenken aan haar droom. In de kerk steekt de dominee een sombere preek af over de gereformeerden, die in de duisternis van het zondige Nederland wandelen. Sela slingert in gedachten van kroonluchter naar kroonluchter, bovenin de kerkzaal, terwijl ze aan haar oudere broer denkt, die van zijn geloof is gevallen en in de grote stad woont, boven een kebab-zaak.
Ik heb dit boek twee keer achter elkaar gelezen. De eerste keer vond ik het flauw en oppervlakkig, maar het liet me niet los. Bij de tweede lezing kon ik Sela©’s flarderige manier van vertellen beter op waarde schatten, en haar minimalistische, suggestieve manier van tekenen.
De kracht van Sela©’s werk zit ‘m in wat zij openlaat, wat zij door haar lezers zelf laat invullen. Sela’s ouders hebben bijvoorbeeld geen gezicht, de wijk waarin zij woont, wordt met slechts een paar lijnen aangegeven. De personages praten in standaardfrasen. ‘De dominee heeft ernstig gepreekt’; ‘Staan de onderzetters op tafel?’ Hier kan iedereen zijn eigen ouders, zijn eigen wijk, zijn eigen zondagse rituelen invullen.
Sela©’s situatie zal menige gereformeerde of Nederlands hervormde wel bekend voorkomen, en ik kan me voorstellen dat er ook moslims of joden zijn, die zich hierin herkennen. De zorgzame moeder die groentesoep kookt, de formele vader, de oudere broer die van het geloof is afgedwaald. De innerlijke verscheurdheid omdat je én loyaal wilt blijven aan je geloof, én van je broer blijft houden. De vertwijfeling vanwege je zondige gedachten, die evenwel zinloos is omdat toch al is voorbestemd of je naar de hemel zult gaan of niet. ‘Ik sta vast niet in het boek der levenden’, denkt Sela. Ze wil niet aan de eeuwigheid denken, aan het lot van haar broer, die als afvallige zeker niet tot de uitverkorenen zal behoren.
Uiteindelijk is de reformatorische zuil vooral een zuil waar mensen worden uitgesloten, afgewezen. Sela heeft er veel verdiet van. Dat verdriet is op een bijna achteloze, luchtige manier in Op weg naar Zoar verwerkt. De klap komt pas aan nadat je dit fascinerende boek terzijde hebt gelegd.
Eerder verschenen in De Republiek der Letteren van Vrij Nederland.
RSS