Toilet

Frans Smeets

Foto: Roskilde Festival

De Nederlandse Spoorwegen doet op het moment in samenwerking met TNO onderzoek naar het toiletgebruik van de Nederlandse treinreiziger. Onderzocht wordt hoe de toiletten in de treinen beter afgestemd kunnen worden op de behoefte van de treinreiziger. Uit eerder onderzoek blijkt namelijk dat tweeënnegentig procent van de reizigers het toilet alleen gebruikt als er werkelijk geen andere mogelijkheid meer is om je behoefte te doen.

Moet je iets onderzoeken wat voor iedereen duidelijk is? Ze zijn smerig, te klein en het zijn rammelbakken. Kunnen wij heren nog een poging doen om in de roos te schieten, voor de dames is een toiletgang balanceren in het luchtledige. Treinreizen is dan ook voor iedere vrouw en iedereen met een verstoorde stoelgang of met kinderen een logistieke operatie tegen bacteriële besmettingen.

Nu kan ik op zich wel meegaan in het probleem van de NS. Het lijkt me praktisch onmogelijk om een goede toiletvoorziening in de trein te realiseren. Het doel achter het plan van de NS om alle toiletvoorzieningen te moderniseren is dan ook niet de klant te behagen, maar kostenbesparing. Ik voorspel een hoop roestvrij staal en niet werkende techniek.

De NS zou haar geld en energie beter kunnen besteden aan een toiletdame op de grotere stations. Vijftig eurocent, een bakje met vieze snoepjes, maar in ieder geval een heerlijk, schoon toilet. En zo hoort dat ook te zijn in een beschaafde natie. Maar nee, hoor. Het moet perse weer ingewikkeld en bovenal goedkoop.

Recentelijk ben ik na een verkeerd gevallen vette hap weer in de kafkaëske wereld van de NS-toiletten terechtgekomen. De Burger King in Arnhem had haar toiletten gesloten, omdat ze genoeg had van de toeloop van behoeftige reizigers. De informatiebaliejuffrouw van de NS deelde me droogjes mee, dat de toiletvoorziening gesloten was. Op de vraag hoe ik dan mijn probleempje kon oplossen, werd nonchalant de schouders opgehaald.

“U zult moeten wachten.”

-“Waarop?”

“Op het moment waarop uw trein vertrekt.”

Na mijn behoefte gedaan te hebben in een leegstaande trein stond ik vier uur later (de gemiddelde snelheid van een snorfiets) opnieuw met buikkrampen op een verlaten station in Leeuwarden. Snel zocht ik een toilet op, waarna ik voor een bunker met drie zelfreinigende toiletunits stond. Zo’n toiletdeur die perfect in ieder script van een horrorfilm zou passen. Of ik even voor zestig eurocent met mijn mobiel een nummer wilde bellen voor een code om de deur te openen.

Na een paar geestelijk gezonde trappen tegen de deur belde ik uit drukkende wanhoop alsnog het telefoonnummer. De deur ging open en ik liep een beangstigende hoeveelheid roestvrij staal tegemoet, gespikkeld met blaadjes wc-papier, met in een hoek een eenzame, vuile, zelfreinigende wc-pot vol natte druppels. Gadver. Natuurlijk was er nergens een telefoonnummer te vinden om je beklag te doen over wel betalen, niet leveren.

Besloot ik uiteindelijk om de publieke ruimte te vervuilen, doken er ineens vier ex-uitkeringstrekkers in uniform op. De waggelende pinguïns bekeurden me voor wildplassen.

Nu blijken er op de grotere NS-stations al achtenzestig zelfreinigende toiletten in bedrijf te zijn. En dan vraag ik mij af: wie verzint dat nou? Wie maakt die ongein? Een zelfreinigende roestvrijstalen gevangenis met wc-pot. Het is trouwens een van de weinige producten waar je geen reclame op aantreft. Je treft geen sticker met een telefoonnummer, geen plaatje, geen bedrijfsnaam, helemaal niets. Dat zegt natuurlijk al genoeg hoe de producent zelf over zijn product denkt. Mijn naam is Haas. Nou, niet voor Smeets.

De toiletten worden ontworpen en geplaatst door Public Services ; ‘voor al wildplasproblemen’. Wat er op het toilet gebeurt als u het verlaat, kunt u hier zien. Wie goed oplet ziet dat er bij drieëndertig seconden geknipt is voor een snelle handmatige boenbeurt.

Probeer eens met wat fantasie jezelf in dat filmpje in de toilet-unit te plaatsen en bedenk daar eens bij dat je een baby moet verschonen, dat je gehandicapt bent en/of je stoma moet verwisselen, of dat je iemand met andere stoelgangongemakken bent. Ziet u het voor zich?

Na wat flirtwerk met een vrouwelijke loketbeambte ben ik er achter gekomen dat de NS een schoonmaakbedrijf in dienst heeft om de zelfreinigende toiletten alsnog twee maal per dag te reinigen. En het mag verbazen, want je ziet er werkelijk bijna nooit iemand naar binnen gaan. Meer misschien is dat ook de bedoeling.

Dat er dan tòch nog een schoonmaakbedrijf nodig is voor twee bezoekers per dag zegt iets over de ergernis die dit soort producten bij de reiziger oproepen. Mag ik zelf bij elke toiletdame uit respect en waardering het toilet keurig achterlaten, bij dit soort onpersoonlijke en vunzige dwangmiddelen krijg ik een onbedwingbare en recalcitrante behoefte om mijn plasser als propeller te gebruiken. Schijnbaar sta ik daar niet alleen in. Je krijgt de klanten die je verdient.

Ik adviseer om iedereen die een toiletergernis met de NS heeft niet de NS te bellen, maar het nummer 078-6190821 van Public Services voor een directe Customer Response. Dat zal ze leren.

De zelfreinigende toiletten laten zien hoe de NS over haar eigen reizigers denkt. Het zijn geen klanten die je in de watten legt en naar wiens behoeften je handelt, maar het is verplaatsbaar vee dat je in het abattoir schoonspuit. Elk ander bedrijf in de dienstverlening zou zich naar zijn klanten toe dood schamen en elk hotel zou binnen een week het loodje leggen. Dat je het idee kunt vatten om de toiletgang van mensen als een lastige consumptieve keuze te zien die je moet bestrijden en automatiseren in plaats van als een noodzakelijk en integraal onderdeel van de bedrijfsvoering, zegt iets over de wereldvreemdheid van de mensen die daar werken. Zouden ze zelf ooit met de trein reizen?

Frans Smeets vindt in het publiek urineren en poepen bij tijd en wijlen in Nederland volkomen legitiem. Wel oppassen voor Geenstijl!