Fierebras de Balan

Illustratie: Namio Harukawa

De aanslagen in Nairobi van vorige week zijn verschrikkelijk. Het vermoorden van mensen, gewone burgers, enkel omdat ze geen moslim zouden zijn, is afgrijselijk. Net zo afgrijselijk als de terroristische moorden van Anders Breivik op 77 jongeren, enkel omdat deze sociaaldemocraat waren. Dit soort terreurdaden kunnen en mogen niet goedgepraat worden.

Het weblog GeenStijl reageerde voorspelbaar op de aanslag in Nairobi: alle moslims zijn een gevaar. De Islam is een ziekte die niet zou mogen dooretteren. GeenStijl noemt voor de duidelijkheid nog even de moslims in Amsterdam en in de Schilderswijk in hetzelfde rijtje als de moslims in Afghanistan en Somalië en stelt ‘They’re here. And they ain’t fucking friendly.’ Dat GeenStijl hiermee de ideeën van Anders Breivik in grote lijnen lijkt aan te hangen moet kunnen, want de tijd voor nuance is voorbij, aldus GeenStijl.

Roomblanke ongelovige

Was het maar zo simpel als GeenStijl het doet voorkomen. Eén foute bevolkingsgroep met een ideologie die uiteindelijk op niets anders uit is als het plegen van aanslagen in winkelcentra. Dat de dader van de Nederlandse heftige terroristische schietpartij in een winkelcentrum uit 2011 een ‘roomblanke’ ongelovige was, moeten we dan maar even snel vergeten.

Helaas is het niet zo simpel. De aanslagen van de IRA (onder andere op kroegen in winkelstraten) hadden bijvoorbeeld te maken met eeuwenlange onderdrukking, kolonialisme, uitbuiting, racisme, Bloody Sunday én de tegenstelling tussen katholieken en protestanten.

De bomaanslagen van de IRA verklaren vanuit ‘de ziekte die het katholicisme heet’ zou op zijn zachtst gezegd erg kortzichtig zijn (maar wel lekker ongenuanceerd, ongefundeerd, tendentieus en nodeloos kwetsend!).

Waarom schieten jonge mannen en vrouwen uit Somalië, sommige met paspoorten van EU-landen, zomaar mensen dood in een winkelcentrum? Om te begrijpen waar de aantrekkingskracht van Al Shabaab vandaan komt, is het noodzakelijk te kijken naar de context. Naar de geschiedenis, naar de nuances. Ik doe een korte poging.

Islamitische beweging

Somalië is een Islamitisch land. De Britten, Fransen en Ethiopiërs wilden het land als kolonie. De verzetsbeweging van Mohammed Abdullah Hassan tegen de kolonisatoren was erg succesvol (zijn leger van Derwisjen versloeg meerdere Britse expedities).

Het was een nationalistische, maar ook een islamitische beweging; Hassan werd de ‘Mad Mullah’ genoemd door de Engelsen. Na de Eerste Wereldoorlog hadden de Engelsen hun handen weer vrij en maakten ze gehakt van de verzetsbeweging door de eerste grootschalige bombardementen vanuit de lucht op een stad (Taleh, in 1920). Mohammed Abdullah Hassan is nog steeds een inspiratiebron voor veel Somaliers.

Sinds 1960 is Somalië onafhankelijk. De vlag bestaat uit vijf punten, die staan voor de vijf gebieden waar hoofdzakelijk Somaliërs (de meest homogene groep in Afrika) wonen. Drie van die gebieden zijn na de onafhankelijkheid nooit meer bij Somalië gevoegd (Djibouti, Zuid-Somalië in Kenia en West-Somalië in Ethiopië).

Vreedzame islamitische orde

Na de dictatuur van Siad Barre verviel het land in een burgeroorlog tussen clans. Sinds 1992 heeft het land geen centrale regering meer. De meeste Somaliërs hebben honger meegemaakt en dagelijks geweld zoals wij ons in de verste verte niet kunnen voorstellen.

In 2006 was er eindelijk een lichtpuntje. De Unie van Islamitische rechtbanken, een organisatie die grotendeels los van clanstructuren opereerde, kreeg Mogadishu in handen. Voor het eerst sinds 1992 was er rust in de hoofdstad. Iets dat noch een van de clans, noch een van de officiële regeringen, noch de VN gelukt was.

Er werd zelfs begonnen met de wederopbouw van de stad. De Unie van Islamitische rechtbanken kreeg grote steun van de bevolking omdat ze in staat was, voor het eerst in een lange, lange tijd, vrede en rust te brengen. Veel Somaliërs uit de diaspora hoorden hoe relatief goed en stabiel het ging en kwamen terug om mee te helpen.

De VS echter zagen een vreedzaam Somalië onder de Islam als een groter gevaar dan een land in honger en burgeroorlog. Ook buurland Ethiopië, aartsvijand al sinds de Kruistochten, wilde geen vreedzame islamitische orde naast de deur.

Tegoeden bevroren

Ethiopië bombardeerde de luchthaven van Mogadishu en viel het land binnen. Met actieve steun van de VS. Een aantal Somalische warlords met hun clans, die tegen de Unie waren, werden bewapend en met veel geweld werd de Unie van Islamitische rechtbanken eind 2006 uit Mogadishu naar het zuiden van Somalië gedreven. De rust en vrede waren daarbij ook weg. Mogadishu werd weer net zo onveilig als voor 2006. En nu liepen er ook nog eens bezettende troepen, onder andere uit Ethiopië, rond in de hoofdstad.

Alsof dat veel Somaliërs nog niet boos genoeg gemaakt had, had de VS al eerder besloten om de tegoeden van Al Barakaat te laten bevriezen. Al Barakaat was een bank/geldnetwerk waarmee een groot deel van de Somaliërs geld overmaakten naar en van Somalië. Met het stopzetten van alle humanitaire hulp in Somalië, was dit netwerk zo’n beetje de laatste levenslijn van veel families. De VS bevroor alle tegoeden omdat Al Qa’ida ook gefinancierd zou worden via deze netwerken. Duizenden Somaliërs konden niet meer bij hun geld.

VS medeverantwoordelijk

Binnen de Unie van Islamitische Rechtbanken was al een groep hardere Islamisten, vooral binnen de jongerenbeweging Al Shabaab. Door het verjagen van de Unie uit de steden, door de overblijfselen van de Unie letterlijk de bossen in het zuiden in te jagen, kwamen deze hardliners terug met een compromisloze, keiharde versie van Islamitisch verzet in de vorm van het huidige Al Shabaab.

Dat de VS en de buurlanden van Somalië op zijn minst medeverantwoordelijk zijn voor het opkomen van Al Shabaab, wordt overigens onder andere geconcludeerd door de autoriteit op het gebied van Somalië, professor Ioun Lewis en door Guardian-journaliste Mary Harper, in haar boek ‘Getting Somalia Wrong?’

Dat de VS en de buurlanden van Somalië, waaronder Kenia, medeverantwoordelijk zijn voor de oorlog, de honger en de andere ellende in Somalië, dat ze mede verantwoordelijk zijn voor het laten ontstaan van Al Shabaab, dat zijn toch nuances die niet mogen ontbreken in een analyse.

Onschuldige Somaliërs

Toen Kenia actief mee ging vechten in Somalië, publiceerden twaalf belangrijke Keniaanse schrijvers en journalisten een open brief. Ze schreven onder andere:

‘The army will claim, as invading armies always do, that they have courageously engaged the enemy, when they have really killed innocent civilians. All of us are paying already for this bout of blood-thirst. We will go on paying, for many years to come. We will pay with our taxes, our un-built schools and hospitals, our unpaid teachers, our still-jobless youth, our rapidly deteriorating security situation, our shattered relationship with our neighbours. We do not require the death of Somalis to know who and where we are.‘

Door mee te doen in deze bloeddorstige oorlog, door onschuldige Somaliërs te laten sterven door Keniaanse politiek, daardoor zullen ook hier slachtoffers vallen, zo stelden ze. Helaas kregen ze gelijk.

Vermoord door moslims

Maar wat hebben de slachtoffers in dat winkelcentrum daarmee te maken? Zij zijn niet verantwoordelijk voor wat de VS, Kenia en Ethiopië hebben uitgericht in Somalië. Zij zijn nu dood. Vermoord door moslims.

De slachtoffers in het winkelcentrum zijn inderdaad dood, net als alle Somalische burgers die doodgegaan zijn door Keniaanse, Amerikaanse en Ethiopische kogels en bommen de afgelopen jaren. Vermoord door christenen. Ook deze slachtoffers waren niet verantwoordelijk voor de aanslagen van Al Shabaab, net zomin als de Kenianen in het winkelcentrum verantwoordelijk zijn voor het binnenvallen van Somalië.

Al Shabaab moordt vanuit een walgelijke ideologie die ervan uitgaat dat mensen die geen moslim zijn, geen mensen zijn. De legers die Somalië als eeuwenlang binnenvallen, doen dat vanuit de walgelijke ideologie dat de Somaliërs niet over hun eigen land mogen beschikken en dat de (Westerse) invloedssfeer altijd met geweld uitgebreid mag worden.

Potentiële terroristen

Door vijfentwintig gewelddadige jaren in Somalië, door de invallen van buitenlandse mogendheden, door het bewust kapotmaken van een vreedzamere oplossing; door deze feiten zien veel Somaliërs geen andere weg meer dan een radicale weg.

Dat moet doorbroken worden. Niet door rechtsradicaal te stellen dat àlle moslims potentiële terroristen zijn. Ook niet door met drones, interventies en onderdrukking de terroristen alleen maar meer argumenten te geven, waarmee ze jongeren voor zich kunnen winnen. Nee, door nuance, context en belangenafwegingen mee te nemen in onze overwegingen.

Denken als Anders Breivik

Dat is niet makkelijk, maar decennia van ellende doorbreken is nooit makkelijk. Het kan sowieso enkel door de Somaliërs zelf serieus te nemen. Kijk naar hoe Somaliland zich de afgelopen decennia heeft weten te ontwikkelen, praktisch zonder steun van buitenaf. Terwijl ze in Somaliland ook bijna allemaal moslim zijn. Door de Somaliërs en de moslims na Nairobi echter als geheel af te schrijven, door te denken als Anders Breivik of als Al Shabaab, zullen we in ieder geval nooit tot een oplossing komen.

Fierebras de Balan is advocaat, maar u kunt hem lekker niet zwartmaken bij zijn baas en karaktermoord op hem plegen op rioolblogs, want hij schrijft onder pseudoniem.