Kijken wat de politie doet

Peter Breedveld

Naakt omdat het moet

Voel je je gediscrimineerd door de politie vanwege je donkere huidskleur? Deze zomervakantie kun je daar wat aan helpen doen. De Stichting Doetank zoekt mensen om de politie te testen – en zo te verbeteren.

Hallo Jaïr Schalkwijk, wat is de Stichting Doetank?

“Een onderzoeks- en actiebureau dat sociaal-wetenschappelijk onderzoek combineert met maatschappelijke projecten, zoals onderzoek naar discriminatie, een buurtmoestuin in Amsterdam-Noord om mensen meer bij hun wijk te betrekken, een project om kinderen te betrekken door ze oud papier te laten ophalen in ruil voor een extra zakcentje. Dat soort dingen. We zijn met z’n drieën, krijgen geen structurele subsidie en werken in opdracht van bijvoorbeeld een woningcorporatie. We werken samen met wetenschappers en ook studenten, die voor ons antropologisch onderzoek doen in een bepaalde buurt.”

Jullie zijn nu bezig met een discriminatieproject.

Ja. Tijdens ons werk in de wijken hoorden we veel verhalen van donkere jongens die het gevoel hadden vaker door de politie te worden gecontroleerd dan witte jongens. Nu willen we kijken of er iets van hun gevoel klopt, door een discriminatietest te organiseren.”

Wat is dat voor test?

We willen met vijf jongens met een donkere en vijf jongens met een witte huidskleur bepaalde situaties spelen, waarbij donkere jongens, volgens henzelf, zeker zullen worden gecontroleerd door de politie. Dat varieert dan van met een auto door de straat rijden, met zijn tweeën op een brommer door een winkelstraat rijden, met een groepje op het plein staan, enzovoort.”

Niks illegaals dus.

“Dingen die niet strafbaar zijn, heel normale situaties, maar als het om donkere jongens gaat, komt de politie vaak even een praatje maken.”

Een praatje maken? Wat is daar mis mee?

“In het strafrecht is er onderscheid tussen een praatje maken, iemand staande houden of een aanhouding. Bij het laatste gaat het om een arrestatie, als iemand staande wordt gehouden wordt er om zijn identiteitsbewijs gevraagd en dergelijke en een praatje maken is informeren wie je bent, en wat je komt doen. Het is aandacht van de politie. Als donkere jongens meer aandacht van de politie krijgen dan witte jongens, kan dat bijdragen aan het gevoel van die jongens dat ze onevenredig veel aandacht krijgen, dat ze worden gediscrimineerd.”

Is er al eens onderzoek gedaan naar discriminatie door de politie?

“Vorig jaar is er een onderzoek gepubliceerd van een Amsterdamse antropoloog, Sinan Cankaya, waaruit blijkt dat huidskleur een grote rol speelt bij het aanhouden van mensen. Een Marokkaan wordt eerder gestopt, omdat nou, iedereen weet dat Marokkanen boeven zijn, en dat de kans groter is dat je een boef te pakken hebt als je een Marokkaan staande houdt. Dat klopt dus niet. Agenten moeten iemand aanhouden omdat-ie een boef is, niet omdat-ie er uitziet als een boef.”

En nu gaan jullie de politie dus testen. Wat voor jongens zoek je precies? En wanneer moeten ze beschikbaar zijn?

“We zoeken jongens de 18 en 25 jaar oud, die het gevoel hebben dat ze worden gediscrimineerd door politie. Het is in de zomervakantie, van maandag 19 augustus tot de zondag daarna.”

Wat gebeurt er precies in die week?

“We organiseren een programma waarin we praten over wat discriminatie is, wat als discriminerend wordt ervaren en we gaan met z’n allen situaties bedenken die we gaan naspelen. We nemen dat op met een verborgen camera, dus je leert ook hoe je daarmee moet omgaan. Daarna gaan we, ergens in Nederland, die discriminatietest doen.”

En dan gaan jullie de politie uitdagen.

“We gaan de politie onderzoeken.”

Wat zal de politie daarvan vinden?

“Ik denk dat de politie het leuk zal vinden. We hebben veel met politiemensen gepraat, en die zijn altijd enthousiast, altijd geïnteresseerd in nieuwe manieren om zo goed mogelijk politiewerk te leveren, altijd open voor verandering.”

Jullie werken samen met de bekende criminoloog Frank Bovenkerk.

“Die zit in onze klankbordgroep, dus die geeft advies en commentaar. In de jaren zeventig heeft hij zelf wel eens een discriminatietest gedaan, waarbij hij een Surinaamse man liet rondrijden in een grote Amerikaanse auto, geflankeerd door een mooie dame. Zelf ging hij ook in zo’n auto rondrijden, om te zien of er verschil was in de manier waarop de politie hen bejegende. Ze hebben een dag lang non-stop door de Randstad gereden, zonder ooit staande te zijn gehouden.”

O! Wat eh, teleurstellend!

“Dat kan natuurlijk ook, dat we geen discriminatie bij de politie tegenkomen. De uitkomst staat niet van tevoren al vast.”

Jullie zoeken dus tien jongens, die een week lang in de vakantie beschikbaar moeten zijn. Dat is nogal wat commitment.

“Maar je krijgt er veel voor terug! Een interessante week waarin je nieuwe mensen leert kennen met wie je over discriminatie kunt praten, je gevoelens daarover. En je levert een bijdrage aan het onderzoek naar discriminatie door politie.”

Jongeren mee willen doen aan de discriminatietest, kunnen zich aanmelden via de website van de Stichting Doetank.