Tayfun Balçik

Illustratie: Suehiro Maruo

Nederland laat zich de laatste tijd van haar gaarste kant zien tegen minderheden. De manier waarop DENK op dit moment door de gevestigde orde wordt aangevallen is bijzonder schadelijk voor de interetnische verhoudingen. Vanaf het eerste moment in 2014 worden Kuzu en Öztürk met niets anders dan wantrouwen benaderd. We kennen de frames en beschuldigingen: ‘lange arm van Ankara’, ‘islamitische agenda’, ‘vijfde colonne’. Een paar dagen terug zat Sylvana Simons bij Mathijs van Nieuwkerk aan tafel. Ik heb niets anders dan respect voor de manier waarop Simons, Kuzu en Azarkan zich staande hebben gehouden. Van Nieuwkerk was op jacht. En in die jacht om DENK als foute club te diskwalificeren werd alles zonder enige bescheidenheid gebruikt.

Zo ook een bijzonder gevoelige kwestie als de Armeense genocide. De systematische massamoord op meer dan een miljoen Osmaanse burgers was onderdeel van een afvinklijst. Hoe respectloos kun je zo’n onderwerp behandelen? Bijna nooit worden initiatieven gesteund om dit probleem binnen de Turkse gemeenschap bespreekbaar te maken. De gevestigde orde denkt alleen aan Armeniërs als ‘strategische middel’, om de ‘ondankbare allochtonen’ van DENK een pak slaag te geven. Met alle respect, maar dan ben je wat mij betreft net zo fout bezig als de mensen die deze geschiedenis ontkennen.

Eurocentrische blik

Ik wou hier niks over schrijven, omdat ik geen tijd wil verkwisten aan de instrumentalisering van de geschiedenis. Ik doe juist onderzoek naar dit probleem. Voornamelijk in Turkse bronnen. Maar NRC-columnist Tom Jan Meeus was de druppel. In de Volkskrant wordt hij geciteerd: ‘DENK benadrukt het belang van verbinding. Alleen dus niet met Umar. Niet met nabestaanden van de Armeense genocide. Niet met Erdogan-critici.’

Ik flipte zowat. Hoeveel heeft de Nederlandse staat eigenlijk geinvesteerd in verbinding met allochtone jongeren? Hoeveel verbindende dialoogtafels zijn er georganiseerd? Hoeveel Turken, die dit verhaal in al haar complexiteit kunnen vertellen, werken er bij NRC? Terwijl we elke dag de Holocaust ademen, ‘branden we onze vingers’ aan de Armeense genocide alleen als er een Turk een kopje kleiner moet.

Mijn geschiedenis wordt tegen mij gebruikt zonder dat ik als volwaardig onderdeel van het debat word ERKEND. En dan klaag je omdat Turken de Armeense genocide ontkennen? Hoe kan je erkenning verwachten van iemand die je met dagelijkse beledigingen en islamofobie minacht? Als je werkelijk geinteresseerd bent in verbinding van Turken met nabestaanden van de Armeense genocide, dan zou je wat meer aandacht kunnen geven aan de journalist Hasan Cemal. Hè? Wat? Van Hasan heb je met je eurocentrische blik nooit van gehoord hè?

Armeniërs afgeslacht

Hasan Cemal is de kleinzoon van de Cemal Pasa en heeft in 2012 een boek uitgebracht: 1915, de Armeense genocide. Zijn eigen worsteling komt aan bod. De familie praatte er nooit over, terwijl opa Cemal aan de touwtjes trok toen de Armeniërs werden afgeslacht. In Turkse media kregen de Armeniërs pas aandacht toen wereldwijd Turkse diplomaten werden doodgeschoten. Interessant is ook de eerste kennismaking van Baskin Oran:

‘Over 1915 had ik voor het eerst gehoord toen ik 18 jaar was in Amerika. Ik hoorde het van mijn vriend Bob Harabeciyan. Echt een grappige jongen. We reden wat rond in onze auto’s. We zijn nog scholieren. Bij de stoplicht zei hij gekscherend: ‘Ey vieze Turk, je hebt mijn oma en opa vermoord’ Ik zei: ‘opgerot man’ en we reden verder. Natuurlijk was ik het die dag weer vergeten. Dit was in 1964.¹

Vele Turken weten nog steeds geen ene moer over hun eigen geschiedenis. Ze zijn volgepropt met Turks-nationalisitsche propaganda. We zijn opgegroeid met één grote leugen over 1915. Dat los je niet zomaar op. En al helemaal niet als afvinkonderwerp bij De Wereld Draait Door om Turken de grond in te boren.

Racisme in Turkije

Het is tijd voor vrije platformen. Plekken waar ruimte is voor alle meningen. Dat is ook wat de Armeens-Turkse journalist Hrant Dink zei. Die wijze man, die in 2007 in Istanbul is vermoord door de 17-jarige Ogün Samast:

‘Dit is mijn boodschap aan de diaspora-Armeniërs. Vraag van Turkije of enig ander land niet om de genocide te erkennen. Dit is het lijden van mijn volk. Ik draag deze pijn met eer tot in de eeuwigheid. Als mensen deze pijn met mij willen delen is dat iets wat zij zelf moeten weten. Dat is dan hun democratische positie. Als Turkije wil dat de genocide geen probleem meer is, dan moet het onderwerp in Turkije bespreekbaar worden gemaakt. Oplegging van buiten zal alleen maar het fanatisme, nationalisme en racisme in Turkije aanwakkeren. Het versterkt alleen maar de hand van mensen die bang zijn van democratie.’²

Schaamteloze Turkenschoppers

Hrant was een kritische denker. Ook tegen zijn ‘eigen soort’. De Matthijsjes van deze wereld zijn alles behalve dat. Zij zijn schaamteloze Turkenschoppers. De Armeense genocide is daarbij een een stok in hun handen.

Dit gezegd hebbende, wil ik nog het volgende kwijt aan Turks-Nederlandse burgers. Als je niet meer door spoken uit het verleden achtervolgd wil worden, ga het gesprek dan aan. Informeer je over dit onderwerp. Zoals ieder volk zijn wij ook niet heilig. Niets menselijks is ons vreemd. Ook niet de bereidheid onze medemensen af te slachten. Het zou racistisch zijn om het tegenovergestelde te beweren.

Tayfun Balçik is historicus, gespecialiseerd in de moderne geschiedenis van Turkije en die van Amsterdam-West. Hij heeft een Facebook-pagina. Op Frontaal Naakt heeft hij inmiddels vier stukken over de Armeense genocide gepubliceerd. Ook zet hij zich in voor verzoening tussen Turken en Koerden. Dat is heel wat meer dan Tom Jan Meeus heeft gedaan, namelijk niets.

^{1. [Hasan Cemal, 1915: Ermeni Soykirimi (Istanbul 2012), blz 25]↩}

^{2. [Cemal, 1915: Ermeni.., blz 87]↩}