Asielzoekers

Gin Hageman

Ik heb eigenlijk altijd een heel rechtlijnig beeld gehad over vluchtelingen, uitzettingen en integratie. Vluchtelingen hebben geleden, die moet je niet in asielzoekerscentra neerzetten, ze niet wantrouwen en ze niet aan allerlei rare ondervragingen blootstellen. Walgelijk vond ik het, de houding die in de Nederlandse politiek zoveel populariteit won, ten koste van weerloze oorlogsslachtoffers, die al zo ontzettend veel geleden hebben.

Maar ook de integratiedebatten kwamen me de strot uit, ik vond het discriminerend en racistisch, weerzinwekkend dat we er zo hard over konden praten. Waarom moeten vreemdelingen zich zo nodig helemaal aanpassen aan de Nederlandse cultuur? Waarom kunnen we hun eigen cultuur niet gewoon accepteren en respecteren en samen met elkaar integreren tot een nieuw soort cultuur. Typisch Hollands multiculti-gedachtegoed, samenvattend. Wie dit bekend voorkomt, en er ook zo over denkt, moet voor de gein eens een jaartje in het buitenland gaan wonen. Bij voorkeur in een land waar deze mensen vandaan komen, dan ga je er namelijk wel een klein beetje anders over denken.

Sierra Leone is zo’n land, waar vele vluchtelingen vandaan kwamen, en waar er nu een hele hoop van uitgezet worden of uitgezet dreigen te worden. Ze werden ooit onderworpen aan taaltoetsen, gebitscontroles om hun leeftijden te bepalen en ga zo maar door. Mensonterend. Toch? Er woedde immers een burgeroorlog, de meest wrede van de moderne tijd nog wel, waarom moet je de slachtoffers daarvan lastig vallen met pesterijen?

Maar wat nou als je weet dat een behoorlijk aantal van deze vluchtelingen helemaal niet uit Sierra Leone kwam, maar uit buurland Guinee bijvoorbeeld? Mensen die het economisch slecht hebben, in een behoorlijk onderdrukkend politiek regime leven, maar niet in een oorlog. Mensen die profiteren van het leed in een buurland om weg te komen. Mensen die het in veel gevallen tot niets weten te brengen in hun eigen samenleving. En wat nou als je weet dat veel Sierra Leonese vluchtelingen gewoon met een vliegtuig van de KLM naar Amsterdam kwamen, en dat zo’n ticket een kapitaal kostte in die tijd? En dat je ook weet dat er onder die vluchtelingen een groot aantal oorlogsmisdadigers zaten, die mensen beroofden en vermoordden om met zo’n duur ticket naar Nederland te kunnen vluchten omdat ze aan de verliezende hand waren?

Ik heb er een aantal ontmoet in ieder geval, en ik ken verhalen te over. Men weet dat dondersgoed in Sierra Leone. En als je dan ook nog weet dat een ander deel van de vluchtelingen in hun eigen land uitgekotst werden, niets wisten te presteren en daarom maar naar een ander land vertrokken om er daar ook een potje van te maken? Waarom is het dan zo ontzettend verkeerd om dat soort mensen terug te sturen? In welk opzicht hebben zij meer recht op hulp dan de rest van de wereldbevolking die het lijden doorstaat, maar dan op eigen bodem en die er hard aan trekt om er iets van te maken?

Verbaasd heb ik het afgelopen jaar naar de petities gekeken die via mijn email voorbij kwamen, van Sierra Leonese vluchtelingen in de diaspora, die hun gastlanden proberen wijs te maken dat ze te goed zijn om de armoede in hun eigen land te trotseren. In veel gevallen komen ze namelijk helemaal niet in hele arme posities in hun eigen samenleving terecht, maar zullen ze het na wat aanloopproblemen makkelijker hebben dan Sierra Leonezen die op eigen bodem zijn gebleven. Heb je een westerse schoolopleiding? Bingo! Je vindt heus wel werk, want dat wordt in Sierra Leone veel beter gewaardeerd dan een Sierra Leonees diploma.

De opinie van Sierra Leonezen in Sierra Leone? Aan de ene kant zijn ze deze mensen liever kwijt dan rijk, want ze zijn bang dat ze alleen maar terugkomen om nog meer te verzieken. Aan de andere kant zijn ze het beu dat uitschot het tot het westen haalt en het hele land en het hele volk daar een slechte naam geeft. Men kan zich goed voorstellen waarom westerlingen beginnen te discrimineren als ze geconfronteerd worden met wangedrag en criminaliteit onder asielzoekers. Dan doen ze zelf overigens ook met Nigerianen, Libanezen en Chinezen.

En laten we dan eens naar de integratieproblematiek kijken. Ik ben nu in totaal zo ongeveer een jaar in Sierra Leone. Denk je dat ik ook maar iets van mijn eigen cultuur kan behouden? Als ik me niet volkomen aanpas, en culturele foutjes maak, slaat mijn hele omgeving op tilt. Aanpassen zal ik me, al moeten ze de gebruiken, normen en waarden er bij me in timmeren. Toegegeven, Sierra Leonezen zijn erg gastvrij voor vreemdelingen en ze maken het heel erg aantrekkelijk voor de vreemdeling om erbij te willen horen, maar aanpassen gebeurt toch met harde dwang, hoe je het wendt of keert. En eerlijk gezegd: ik heb het vanaf het begin af aan niet vreemd gevonden dat ik als vreemdeling me aan hoor te passen aan hun cultuur, ik ben immers te gast.

Nu Sierra Leone zelf te maken krijgt met illegale vreemdelingen, zie je pas goed hoe onverbiddelijk andere landen tegenover vreemdelingen staan. Bij het immigratiekantoor staan vier politieagenten aan de poort, die hele vervelende dingen met je doen als je niet de goede antwoorden geeft. Een visum krijgen is zo makkelijk niet, en als je ‘m niet krijgt, word je er zonder pardon uitgedonderd. Geen mensenrechtenorganisatie hier die zich daar druk om maakt, en ik denk dat er alleen al in hoofdstad Freetown honderden van bestaan.

Vorige week werd er een Chinese vrouw gearresteerd omdat ze pindaschellen op de grond had gegooid en ze weigerde op te rapen. Ze verzette zich tegen haar arrestatie en de boodschap die ze meekreeg van de politie was onomwonden: als ze het nog een keer doet, moet ze het land verlaten. Zonder pardon. Nederland niet tolerant? Ik denk dat dat nog steeds een beetje anders in elkaar zit.

Intussen denk ik dat asiel een oneerlijke oplossing is, behalve voor mensen wiens levens direct in gevaar zijn en dat ook kunnen bewijzen. Als je eens berekent hoeveel asielzoekers kosten, en dat omzet naar hulp voor de landen waar ze vandaan komen? Voor educatie bijvoorbeeld, waar landen als Sierra Leone om staan te springen? Juist, dan is de hulp uitgebalanceerd, en profiteren de juiste mensen ervan. Wie wil profiteren, zal er voor moeten werken. Wil je niet, dan profiteer je ook niet. Punt. Weer een ander rechtlijnig beeld.

Cultureel antropologe Gin Hageman (die eigenlijk Ginny Mooy heet) deed vorig jaar veldonderzoek in Afrika en zet zich nu in voor ex-kindsoldaten in Sierra Leone. Meer op haar weblog.