De Grenzeloze Generatie

Frans Smeets

Het is weer zover. We hebben er weer een generatie bij. De Geenstijl-generatie heeft de schoolbanken nog niet verlaten of de ‘Grenzeloze eneratie’ neemt het stokje al over. Jeugd-demonisering verkoopt in elke tijd goed. Zelfs de Oude Grieken klaagden al over het verval van hun jeugd. Dat zullen de heren van Motivaction in hun zucht naar aandacht ook gedacht hebben.

‘De grenzeloze generatie heeft onbeperkte mogelijkheden. Een pa en ma die maar niet volwassen willen worden, laat staan wil opvoeden. Het is een generatie met een gebrek aan verantwoordelijkheid en een overdaad aan egoisme. Dit uit zich in allerlei jeugdproblemen als obesitas, alcohol -en drugsmisbruik, schooluitval, schulden en publieke agressie. Een jeugd gefascineerd door uiterlijk, kicks, status en netwerken.’

Wie het filmpje van de heren op Youtube bekijkt, ziet vooral veel nattevingerwerk, tegeltjeswijsheden, een hoop goedkope vooroordelen en de angst, bij de Motivaction-oprichter Frits Spangenberg, voor zijn ouderdom. Met als klap op de vuurpijl de ‘we-weten-toch-allemaal-dat..’-argumentatie om aan te tonen hoe erg het allemaal is.

Maar heb ik iets gemist? Waren Eddy en Patsy als ultieme jaren ‘70-iconen niet het boegbeeld van een generatie die aan alle bovengenoemde voorwaarden voldeed? Is het niet juist deze graaigeneratie die zich, natuurlijk uit idealisme, al jaren wentelt in haar prépensioen en die wil dat de huidige jeugd tot zevenenzestig doorwerkt, omdat anders haar camperreisjes en bootjes onbetaalbaar worden?

Als ik mijn middelbare school vergelijk met die van mijn puberende neefjes, dan is er veel veranderd.

Ik werd op mijn middelbare school geconfronteerd met de eerste generatie Kweekschoolstudenten uit de jaren ‘70 die het allemaal heel anders zou gaan doen. De oude garde kon of wilde ze niet begrijpen, waardoor er binnen de lerarengroep twee kampen ontstonden. Voor ons als pubers was dit machtsvacuüm een vals Walhalla. Soms mochten we roken in de klas, in de kelder werd bier getapt, orde heerste er zelden en wie voor de conciërge een sigaar meenam, die kon gerust enkele uurtjes wegblijven. Viel er een les uit, dan zaten we in de kroeg, soms met leraar en al, te gokken om geld. Enkele leraren hielden aan dit kroegbezoek een iets te jong vriendinnetje over. Leraren die met hun nieuwe autoriteit het gezag niet konden handhaven, werden de klas uitgejaagd. De meeste jaren ‘70 leraren waren zo vaak ziek of overspannen (gingen allemaal binnen enkele jaren in de WAO) dat we soms halve dagen vrij hadden.

In het weekend was het natuurlijk stappen. Geregeld waren er knokpartijen tussen motorclubs, punks, Turken uit België, en de disco-boys. Drinken werd actief door iedereen aangemoedigd. Geregeld werden er mensen het ziekenhuis ingeslagen of zwaar vernederd. Het was een jungle. Ik ben enkele jaren elk weekend totaal bezopen geweest zonder dat ik ooit maar iets hoorde over gevaren van alcohol of dat agressie ook maar een punt van zorg was.

Nu bij mijn neefjes is het heel anders. Ze mogen het schoolterrein niet verlaten, ze moeten op tijd aanwezig zijn, vrije uren zijn studie-uren, roken en alcohol zijn ten strengste verboden, continue wordt er verslag gegeven over hun gedrag en voortgang. Terwijl ons werd verteld dat carrière niet belangrijk was, moeten zij al zeer vroeg hun studierichting kiezen. Bij samenscholingen op straat komt direct de politie en wordt er voor futiliteiten bekeurd. Werd ons nog geleerd hoe je van Belgisch vuurwerk de beste knallers kon maken, voor hun betekent het afsteken van een rotje met een beetje pech dat je een DNA-monster wordt afgenomen. Een klap uitdelen op het schoolplein, een kleine diefstal of andere kwajongensstreken betekent altijd een gang naar de rechter. Hoezo grenzeloos?

En natuurlijk gebruiken de Rouvoetjes van deze wereld steevast dit soort ‘onderzoek’ van Motivaction om hun ongenoegen te uiten over de doorgeslagen individualisering. Het woord individualisering waarmee we al twintig jaar mee om de oren worden geslagen als de oerknal van al het kwaad. Zelfs de koningin (lees Balkenende) kon het dit jaar niet laten om individualisering als oorzaak van een kille samenleving te benoemen.

Ik denk dat het voor mensen, jong en oud, juist veel moeilijker is geworden om een eigen weg te kiezen. Er is helemaal geen sprake van doorgeslagen individualisering. Het beeld bij de Rouvoetjes van de losgeslagen jeugd en onverantwoordelijke ouders is vooral een ongenoegen over de snelle veranderingen die plaats hebben gevonden. Een verlies aan controle. Het klassieke gezin waarin kinderen alleen onder de veilige invloed van pa en ma opgroeiden. Of een overheid die via verzuilde instituties nog het idee heeft te kunnen sturen. Of oudjes die de snelheid van de veranderingen niet kunnen bijbenen.

Het beeld van een jeugd in verval is incorrect, vaak gestoeld op een heimwee naar oude tijden. Wie met wat afstand naar de zaak kijkt ziet, dat ook in vroegere tijden, het continue misging in opvoedingszaken en dat er sprake was van een verloederde jeugd. Heropvoedinggevangenis Veenhuizen, Keetje Tippel, misbruik door religieuzen in tehuizen, langharig tuig, de kampementen van Lubbers en nu de hangjongeren. (Wat is er trouwens mis mee om rond te hangen op die leeftijd?)

En die veranderingen van welvaart, communicatie (internet) en mobiliteit hebben natuurlijk de jeugd veranderd. Net zoals het ons veranderd heeft. Maar is het slechter geworden? Mwaa, ik denk van niet. Het is wel moeilijker geworden om te kiezen voor jezelf. En zeker als je jong bent en niet al te sterk in je schoenen staat.

Het gedrag dat we afkeuren bij onze jeugd of volwassen medemens komt niet vanuit doorgeslagen individualisering, maar is groepsgerelateerd. Een doorgeslagen individualist noemen we paradijsvogel en die doet nooit een vlieg kwaad. Individualisering is juist een nastreefbaar doel voor een betere en veiligere wereld. Iemand die de lokale sigarenboer een pistool op zijn kop zet voor geld om Nikes te kopen of wat goud om zijn nek te hangen, is desperaat om er maar bij te horen. Niks individualisering. De SUV-rijder die denkt dat de kilo’s van zijn auto’s hem het recht geven om op een zebrapad voetgangers de stuipen op het lijf te jagen, maakt geen individuele afweging, maar wil zijn status in de groep ten koste van alles bevestigd zien. En als je kind plotseling met pink en wijsvinger omhoog, met zijn broek op zijn kont, al sissend en rappend zijn ding gaat doen, dan is het gewoon een onzekere puber die wanhopig op zoek is naar erkenning binnen de groep of indruk wil maken op de meisjes.

Jongeren zijn in een wereld, waarin voortdurend beelden en opvattingen op hen wordt losgelaten, niet grenzeloos, maar hebben moeite om hun eigen weg te kiezen en daarin hun grenzen aan te geven. Terwijl de klassieke begrenzers als ouders en overheid vaak op een geforceerde manier proberen controle over hun kroost en onderdanen te houden via allerlei verboden en geboden, begeven de adolescenten zich in een onrustige wereld van beelden die allemaal iets van hen willen. Het is juist de rust en tijd die ontbreekt om in vrijheid eigen keuzes te maken.

De massaliteit en diversiteit van beeld wordt verward met onbegrensdheid en individualisering. Dat klopt niet, omdat de keuzes die gemaakt worden niet gemaakt worden vanuit een individuele overweging, maar vooral voortkomen uit een ongecontroleerde dynamiek van een groepsproces. Alsof je in een open zee in een draaikolk zit.

De heren van Motivaction met hun stereotype jaren ‘90 managersjargon – wie heeft hier niet genoeg van – zijn zelf niet in staat om hun eigen slaapverwekkende tijdsbeeld eens te overstijgen en lekker te gaan individualiseren. Als ouders ergens last van hebben, dan zijn het wel van deze marketingbureaus die het voor elkaar hebben gekregen dat elk kind begint te zeuren en te krijsen tegenover een grote gele M. En dan zullen we het maar niet hebben over de marketing om maar jeugdig, fris en opgewekt te blijven als rondzeulende ouder.

Als voormalig directeur van Motivaction en ESOMAR heb ik de heer Spangenberg hier nooit over gehoord toen marketing nog zijn portemonnee vulde. Nu bij hemzelf de beentjes stram worden moet de jeugd en de nieuwe ouders ineens in het gareel. Of is het motief misschien nog eenvoudiger aangezien diverse ministeries, waaronder VWS (Rouvoet, Klink) graag onderzoeken laten doen door Motivaction? Een behaagziek boekje is altijd goed voor de financiën.

Het is ieder geval op een gemakkelijke en pseudowetenschappelijke manier willen scoren over de rug van jonge mensen die gewoon hun weg zoeken. Egoïstisch en Grenzeloos gedrag van kleine bange mensen.

Knutselaar en idealist Frans Smeets zal niet rusten totdat iedereen een volstrekt doorgeslagen paradijsvogel is geworden. Verder verdenkt hij de schrijvers van De Grenzeloze Generatie er van dat ze symmetrie in de vensterbank hebben staan. Maar daarover een volgende keer meer.