Home » Archief » Het herinnerde heden


[02.08.2022]

Het herinnerde heden

Peter Breedveld

Dat ons bewustzijn een puur fysieke kwestie is, betogen neurowetenschappers Gerald M. Edelman (Nobelprijswinnaar) en Giulio Tononi in hun boek A Universe of Consciousness (2001), net als Daniel C. Dennett in Consciousness Explained, dat ik hier besprak. Dennett pakt het interdisciplinair aan, Edelman en Tononi leggen bewustzijn vrijwel puur vanuit de neurologie uit, met een enkel voorbeeld uit de psychiatrie of de psychologie.

Dennett trekt veel parallellen met computerwetenschap, Edelman en Tononi moeten daar niks van hebben, maar ze geloven wel dat de mens uiteindelijk in staat zal zijn hersenen na te bootsen, of in elk geval heel dichtbij te komen.

Dat lijkt me een hele klus, na hun beschrijvingen te hebben gelezen van de hersenen en de honderdmiljard zenuwcellen, of neuronen, en de dichtheid van het aantal verbindingen tussen die neuronen en groepen neuronen en hersengebieden en vooral het feit dat geen stel hersenen op dezelfde manier werkt, dat bij elk mens (of dier) andere groepen neuronen samenwerken en informatie uitwisselen, voor dezelfde reacties en handelingen, en dat die samenwerkingen ontzettend complex zijn. Dat er in je hoofd niks gebeurt zonder dat er tal van andere dingen gebeuren om elke lichtvlek, die je ziet, te voorzien van een context van plaats, tijd, omgeving, herinneringen en waardeoordelen.

Unieke ervaringen

Edelman en Tononi leggen alles helder uit, net als Dennett, maar ze zijn zakelijker; Dennett gebruikt veel humor, schrijft literairder en sneert ook graag naar wetenschappers die het volgens hem bij het verkeerde eind hebben, bijvoorbeeld over qualia. Dat zijn subjectieve ervaringen, volgens Dennett een nutteloos concept, maar Edelman en Tononi nemen qualia heel serieus.

Neem bijvoorbeeld de kleur rood, die heeft bepaalde eigenschappen die je zelfs kunt kennen als je kleurenblind bent, de golflengte en frequentie van het licht en zo. Maar stel dat een kleurenblinde, die alle feiten over de kleur rood kent, opeens rood zou zien, wát zou ze dan zien? Dat kun je niet weten, zeggen wetenschappers. Dat zijn qualia. Dennett zegt dat de manier waarop hersens reageren op de verschillende tonen op de toonladder bij iedereen min of meer hetzelfde is, dat hebben wetenschappelijke experimenten aangetoond. Hij vindt ook dat wetenschappers geen eenduidige definitie hebben van qualia, iedereen lijkt er net iets anders onder te verstaan.

Ik ben geneigd het met Dennett eens te zijn, ook Edelman en Tononi krijgen bij mij niet goed uitgelegd wat qualia precies zijn. Ze lijken, ondanks hun overtuiging dat het bewustzijn geen kwestie is van een ziel die de hersenen als bedieningspaneel gebruikt, ermee te willen aantonen dat elk mens toch een totaal uniek wezen is, met totaal unieke ervaringen. Dat is ie niet. Althans, iedereen verschilt, alle hersenen werken anders, maar altijd volgens dezelfde principes. Zelfs als het mis gaat, bijvoorbeeld bij een epilepsieaanval, waarbij het bewustzijn door een te heftige stroomactiviteit in teveel verschillende neuronengroepen wordt uitgeschakeld, gaat het om dezelfde principes.

Ongeïnteresseerde wiskundeleraren

Dat lees ik althans in dit boek, en ik waarschuw iedereen: ik ben een alfa zonder veel kennis van exacte wetenschappen, dus de kans is aanzienlijk dat ik dingen verkeerd begrijp of niet begrijp of verkeerd uitleg. Edelman en Tononi gebruiken wat wiskunde in hun boek en daar begrijp ik in elk geval niks van, al begrijp ik de principes die ze uitleggen. De manier waarop neuronen geactiveerd worden, is ontzettend interessant, maar ik denk dat het maar ten dele bevat. Het is alsof een automonteur me de werking van een motor uitlegt en af en toe te technisch wordt.

De hersenen zijn eindeloos fascinerend. Als ik dat op school had beseft en wat minder ongeïnteresseerde wiskundeleraren had gehad die mijn vragen iets beter hadden beantwoord dan met “moet je gewoon aannemen” en “dat is een gegeven, dat is nou eenmaal zo”, had ik geprobeerd neuroloog te worden.

Hoe dan ook, ons bewustzijn is ontstaan omdat onze hersenen steeds complexer zijn geworden, zich aanpassen aan ons lichaam (dat we stembanden hebben, bijvoorbeeld, en met elkaar in taal spreken) en ons lichaam weer aan onze hersenen. Heel veel handelingen verrichten we onbewust, vaak na ze heel lang te hebben geoefend, zoals pianospelen, waarbij je je eerst bewust bent van elke vinger, elke toets, tot de houding van je lichaam aan toe, maar na verloop van tijd gaat het vanzelf. Edelman en Tononi vergelijken het met een oorlogskabinet, dat precies weet welke troepen en schepen zich waar bevinden en welke operaties ze uitvoeren, maar zonder de strijd te kennen, zonder zelf aanwezig te zijn. Zo laten we in onze hersenen de verschillende groepen neuronen, allemaal gespecialiseerd op een bepaald gebied, bijvoorbeeld lopen, of zien, hun gang gaan maar ons opeens bewust worden van bepaalde processen als we bijvoorbeeld niet op een woord kunnen komen, of op een rotsig pad door het bos lopen.

Aap in het oerwoud

Maar goed, net als Dennett leggen Edelman en Tononi vooral uit hoe het bewustzijn ontstaat, wat het ís, weet ik nog steeds niet. Waarom ben ik me ervan bewust dat ik bewust ben? Het kan wel zijn dat er geen mannetje in mijn hoofd zit, mijn essentie, zeg maar, mijn ik, dat mijn lichaam aanstuurt via mijn hersenen, maar het voelt wel onmiskenbaar zo. Het voelt alsof ik door mijn ogen naar de buitenwereld kijk, alsof ik een toeschouwer ben in een lichaam, niet een lichaam dat toeschouwt.

Het dichtstbij, althans, het meest bevredigend voor mij, komen Edelman en Tononi met hun idee van “the remembered present“, het herinnerde heden. Het lijkt zo voor de hand liggend dat ik het gek vind dat ik er niet al zelf op was gekomen, maar het betekent dat wat je nu ziet, ervaart, niet domweg is wat het licht op je netvlies brengt, maar een produkt van wat je ziet (of voelt) en alle associaties die je ermee hebt. Een aap in het oerwoud kan bij een plotselinge stilte opeens herinnerd worden aan de vorige keer dat het opeens zo stil werd, toen er een jaguar in de buurt rondsloop, en daarnaar handelen.

Dingen hebben dus betekenis voor iedereen vanwege eerdere ervaringen, en voor mensen is die betekenis, omdat ze in taal kunnen denken en spreken en er met zichzelf en anderen over kunnen delibereren, eindeloos veel dieper en multidimensionaler dan voor dieren. Dat is hoe waardeoordelen ontstaan, en ook vooroordelen die een mens zichzelf weer kan afleren omdat hij zijn ervaringen veel meer context geeft.

Bestaat God?

Ik had het er met mijn dochter over, die niet in God gelooft. Ik zei: we zijn puur materie, we bestaan uit moleculen en chemische en elektrische processen en niet meer. Maar we produceren daarmee immateriële zaken van onschatbare waarde, zoals poëzie en muziek en diepe, oprechte liefde en ontroering en hoop en vrees (“no fit objects for scientific study except in some trivial sense“, oordelen Edelman en Tononi). En dat zou je God kunnen noemen. Dat is sowieso wat ik altijd God heb genoemd, die ik sinds mijn 14e nooit meer heb gezien als een jaloerse, opvliegende en extreem gewelddadige kerel met verlatingsangst.

Artificiële huisvriend

Een filmtip in dit verband is After Yang van een regisseur die alleen Kogonada heet. Het is één van de beste films van dit jaar, over een gezin met een huisvriend, een androïde met kunstmatige intelligentie die het opeens niet meer doet, en die een rijker emotioneel leven blijkt te hebben gehad dan iedereen ooit voor mogelijk had gehouden. De film, met Colin Farrell als bekendste acteur, heeft opvallende gelijkenissen met Kazuo Ishiguro’s Klara and the Sun. Niet alleen vanwege die artificiële huisvriend, ook omdat het verhaal zich afspeelt in een niet heel verre toekomst waarover we verder niet meer dan hints krijgen, met een hoofdpersoon met een problematisch verleden waarover we ook slechts flarden te weten komen.

 

 

Become a Patron!
 

Is het Vrije Woord u écht lief? Help me dan met een financiële bijdrage. Doneer aan de enige dwarsdenkende, onafhankelijke (maar echt) site van Nederland. Rekeningnummer NL59 RABO 0393 4449 61 (N.P. Breedveld, Rabobank Rijswijk), SWIFT BIC RABONL2U. Lees hier waarom dat niet met PayPal kan, maar steunen via Patreon kan weer wel en sinds kort ook met een Tikkie. Wordt dat symbool van de Hollandse krenterigheid tenminste voor iets nuttigs ingezet. Adverteren? Mail mij.

boeken, Peter Breedveld, 02.08.2022 @ 10:57

[Home]
 

1 Reactie

op 02 08 2022 at 10:58 schreef Peter:

Reageren? Leesfrontaalnaakt@gmail.com.

 


Home

Archief

 

STEUN FRONTAAL NAAKT MET EEN TIKKIE!

 

 

 

Become a Patron!
 

 

pbgif (88k image)
 

Let op: Toelating van reacties en publicatie van opiniestukken van anderen dan de hoofdredacteur zelf betekent geenszins dat hij het met de inhoud ervan eens is.

 

pbgif (88k image)
 

MEEST GELEZEN IN JULI

O De cultus van de zielige witte man

O De kansarme praatjes van Josse de Voogd

O Dit boerenfascisme is het Nieuwe Normaal

O Politie en terreurboeren: samen sterk!

O Stop de nazi-retoriek van de PVV, die kost mensenlevens

O Massa-aanrandingen op het race-circuit: Nederlandse koeltoer!

O Vrijheid van meningsuiting is niet voor angsthazen

O Boeren zadelen hun eigen kinderen op met hun problemen

O Het narcistische slachtofferschap van Josse de Voogd

O Raisa Blommestijn is what you want, Raisa Blommestijn is what you get

 

MEEST GELEZEN EVER

O YouPorn

O De koning van het uittrekken van de damesslip

O Verplicht naakt douchen op school, jongens en meisjes bij elkaar

O In Nederland kun je helemaal niet zijn wie je wilt zijn

O Kappen met je hypocriete gejank, landgenoten, je racisme schijnt door

O Het onbeschaamde antisemitisme van Joost Eerdmans

O Hoi, Onderwijsraad, zit de mensen eens niet zo in hun nek te hijgen!

O De zoveelste sloopactie door de vrouwenhaters van GeenStijl tegen Sigrid Kaag

O Hoe de Wokies BIJ1 van binnenuit aan het slopen zijn

O De miljoenen van Sywert mogen een paar duizend mensenlevens kosten

 

pbgif (88k image)
 

CONTACT
Stuur uw loftuitingen en steunbetuigingen naar Frontaal Naakt.

 

NIEUWSBRIEF
Ontvang gratis de Frontaal Naakt nieuwsbrief.

 

pbgif (88k image)
 

BLURBS
“How does it feel to be famous, Peter?” (David Bowie)

“Frontaal Naakt dient een publiek belang” (mr. P.L.C.M. Ficq, politierechter)

“Peter schrijft hartstochtelijk, natuurlijk beargumenteerd, maar zijn stijl volgt het ritme van zijn hart.” (Hafid Bouazza).

“Ik vind dat je beter schrijft dan Hitler” (Ionica Smeets)

“Peter is soms een beetje intens en zo maar hij kan wél echt goed schrijven.” (Özcan Akyol)

“Jij levert toch wel het bewijs dat prachtige columns ook op weblogs (en niet alleen in de oude media) verschijnen.” (Femke Halsema)

“Literaire Spartacus” (André Holterman)

“Wie verlost me van die vieze vuile tiefuslul?” (Lodewijk Asscher cs)

“Pijnlijk treffend” (Sylvana Simons)

네덜란드 매체 프론탈 나크트(Frontaal Naakt)에 따르면, 네덜란드 라 (MT News)

“Echt intelligente mensen zoals Peter Breedveld.” (Candy Dulfer)

“De Kanye West van de Nederlandse journalistiek.” (Aicha Qandisha)

“Vieze gore domme shit” (Tofik Dibi)

“Ik denk dat de geschiedenis zal uitmaken dat Peter Breedveld de Multatuli van deze tijd is.” (Esther Gasseling)

“Nu weet ik het zeker. Jij bent de antichrist.” (Sylvia Witteman)

“Ik ben dol op Peter. Peter moet blijven.” (Sheila Sitalsing)

“Ik vind hem vaak te heftig” (Hans Laroes)

“Schrijver bij wie iedereen verbleekt, weergaloos, dodelijk eerlijk. Om in je broek te piesen, zo grappig. Perfecte billen.” (Hassnae Bouazza)

“Scherpe confrontatie, zelfs als die soms over grenzen van smaak heen gaat, is een essentieel onderdeel van een gezonde democratie.” (Lousewies van der Laan)

“Ik moet enorm lachen om alles wat Peter Breedveld roept.” (Naeeda Aurangzeb)

“We kunnen niet zonder jouw geluid in dit land” (Petra Stienen)

“De scherpste online columnist van Nederland” (Francisco van Jole)

“Elk woord van jou is gemeen, dat hoort bij de provocateur en de polemist, nietsontziendheid is een vak” (Nausicaa Marbe)

“Als Peter Breedveld zich kwaad maakt, dan wordt het internet weer een stukje mooier. Wat kan die gast schrijven.” (Hollandse Hufters)

“De kritische en vlijmscherpe blogger Peter Breedveld” (Joop.nl)

“Frontaal Naakt, waar het verzet tegen moslimhaat bijna altijd in libertijnse vorm wordt gegoten.” (Hans Beerekamp – NRC Handelsblad)

“De grootste lul van Nederland” (GeenStijl)

“Verder vermaak ik mij prima bij Peter Breedveld. Een groot schrijver.” (Bert Brussen)

“Landverrader” (Ehsan Jami)

“You are an icon!” (Dunya Henya)

“De mooie stukken van Peter Breedveld, die op Frontaal Naakt tegen de maatschappelijke stroom in zwemt.” (Sargasso)

‘De website Frontaal Naakt is een toonbeeld van smaak en intellect.’ (Elsevier weekblad)

“Frontaal Gestoord ben je!” (Frits ‘bonnetje’ Huffnagel)

“Jouw blogs maken hongerig Peter. Leeshonger, eethonger, sekshonger, geweldhonger, ik heb het allemaal gekregen na het lezen van Frontaal Naakt.” (Joyce Brekelmans)

‘Fucking goed geschreven en met de vinger op de zere plek van het multicultidebat.’ (jury Dutch Bloggies 2009)

Frontaal Naakt is een buitengewoon intelligent en kunstig geschreven, even confronterend als origineel weblog waar ook de reacties en discussies er vaak toe doen.’ (jury Dutch Bloggies 2008)

‘Intellectuele stukken die mooi zijn geschreven; confronterend, fel en scherp.’ (Revu)

‘Extreem-rechtse website’ (NRC Handelsblad)

‘De meeste Nederlanders zijn van buitengewoon beschaafde huize, uitzonderingen als Peter Breedveld daargelaten.’ (Anil Ramdas)

‘Peter Breedveld verrast!’ (Nederlandse Moslim Omroep)

‘Breedveld is voor de duvel nog niet bang’ (Jeroen Mirck)

‘Nog een geluk dat er iemand bestaat als Peter Breedveld.’ (Max J. Molovich)

‘Godskolere, ik heb me toch over je gedróómd! Schandalig gewoon.’ (Laurence Blik)

 

pbgif (88k image)
 

 

(Advertentie)
 

 

pbgif (88k image)
 

LINKS

 

 

RSS RSS