Jonge Turk denkt zelf na
Fréderike Geerdink
Het zal wel druk worden bij de rally’s die regeringspartij AKP dit weekend houdt in Ankara en Istanbul om te laten zien hoeveel aanhang de partij en premier Erdogan hebben. Veel spontaans is daar niet bij: de aanhangers van de premier zijn makke schapen die komen opdraven als de leider dat beveelt. Daarmee representeren ze als geen ander de oude Turkse politiek. In tegenstelling tot de demonstranten tégen de premier.
Dit zijn niet de eerste grootschalige protesten tegen de AKP-regering van premier Erdogan. Ook in de zomer van 2007 gingen in Ankara, Istanbul en Izmir honderdduizenden de straat op om hun ongenoegen met de partij te uiten. Toch zijn die protesten onvergelijkbaar met die van nu. Ze werden namelijk strak georganiseerd en gesteund door Turkije’s oude elite: stichtingen die het strikt-seculiere gedachtegoed van vader des vaderlands Atatürk uitdragen, academici van de oude garde, militairen, en de ooit door Atatürk opgerichte oppositiepartij CHP.
Voorgekauwde slogans
De slogans waren voorgekauwd (Turkije is seculier en zal seculier blijven!) en de demonstranten waren voor een flink deel net zulke schapen als de aanhangers van de partij waartegen ze in het geweer kwamen. Vanuit alle delen van het land werden door de organiserende en steunende partijen bussen georganiseerd naar de demonstratiesteden, en wee je gebeente (lees: je reputatie, je baan) als je daar niet instapte.
Zo gaat het nu ook bij de AKP. Zowel de gemeente Ankara als Istanbul zijn bestuurlijk in handen van de AKP, en ook in veel omringende provincies won de partij de laatste lokale stembusgang. Gemeentebesturen regelen bussen en roepen hun aanhang en hun ambtenaren op mee te komen naar de demonstraties. Alleen wie niet vreest voor zijn baan, zijn bedrijf of zijn gerespecteerde plek in de gemeenschap, stapt niet in.
Twijfelen is verraad
Het is niet zo verwonderlijk, de voorkeur van Turken voor sterke leiders. Mustafa Kemal Atatürk was de eerste. Na het uiteenvallen van het Ottomaanse Rijk werd onder zijn leiding in 1923 de Republiek Turkije gesticht. Vervolgens was hij het die Turkije opstootte in de vaart der volkeren door het land per decreet te moderniseren.
De dictator (tegenstanders werden vermoord, andere partijen waren niet toegestaan, zijn woord was wet) wordt nog altijd aanbeden in Turkije. Zijn voorbeeld heeft de Turken de liefde bijgebracht voor die ene Grote Man die met zijn visie de richting van de natie bepaalt. Twijfelen aan zijn leiderschap is verraad, zelf nadenken dus ook niet gewenst. Recep Tayyip Erdogan is net zo’n leider, de machtigste zelfs die Turkije sinds Atatürk heeft gekend. Zijn aanhangers nemen hem zijn autoritaire stijl niet kwalijk. Ze bewonderen hem er juist om.
Aan de wilgen gehangen
Aan de ene kant laten de huidige protesten in precies de oude polarisaties in Turkije zien. Vlaggen met de afbeelding van Atatürk, die gelijk staan aan het afwijzen van Erdogan, zijn niet van de lucht. Belangrijker is echter dat maar liefst zeventig procent van de demonstranten in Istanbul in een online enquete van een Istanbulse universiteit aangaf niet gelieerd te zijn aan welke partij dan ook. Tweederde was tussen de 19 en 30 jaar.
Dit zijn de jonge, hoogopgeleide stedelijke Turken die het concept van de Grote Leider aan de wilgen hebben gehangen. Zij willen niet terug naar het oude Turkije, zoals de demonstranten in 2007. Zij willen vrijheden, zij willen eindelijk af van autoritair leiderschap dat regeert per decreet. Niemand hoeft hen te bevelen op te komen dagen op strak georganiseerde bijeenkomsten, zij gaan uit eigen beweging de straat op. Zij, met andere woorden, denken zelf na. En daarmee zijn ze de grootste uitdaging waar Erdogan ooit mee te maken heeft gehad.
Fréderike Geerdink is freelance Turkije-correspondent sinds 2006. Haar standplaats is Diyarbakir, in het zuidoosten van het land. Voor meer info: Journalistninturkije.nl en Kurdish Matters.
RSS