Koerdisch nationalisme

Tayfun Balçik

Ayşe Hanife heeft op haar verjaardag een blog geschreven naar aanleiding van het opgelaaide geweld tussen Turken en Koerden. Het gaat in het blog vooral over de berichtgeving en hoe die door verschillende groepen in Nederland wordt ervaren. Hierover zegt Hanife:

‘Aan de ene kant werd het verlies aan de Koerdische zijde op de voorgrond geplaatst en aan de andere kant vonden sommigen dat ook het Turks leed meegenomen moest worden. De huidige strubbelingen met meerstemmigheid is ook symptomatisch voor het Turks-Nederlandse publieke opinie. Hierin schuilt een zekere Turks nationalisme wat ideologische en etnische pluriformiteit als bedreigend ziet voor zijn voortbestaan.’

Ik las het hoofdschuddend. Maar ook met een glimlach. Want, hoewel mijn naam in het stuk niet voorkomt, ademen Hanifes woorden de kritiek die ik een paar dagen eerder had geleverd op Frederike Geerdink.‘De enige buitenlandse journalist in Diyarbakir’ had me van nationalisme beticht, alleen maar omdat ik zei dat ik het storend vind dat in haar verhalen nauwelijks Turken voorkomen. Hanife zegt nu in feite hetzelfde. Maar laten we verder lezen.

Gefocust op Turkije

‘Ook de macht van Turkse-Nederlanders om dat debat vorm te geven komt hierdoor aan het licht. Waar bijvoorbeeld Marokkaanse-Nederlanders nog niet zo veel invloed uitoefenen op hoe zij besproken worden, hebben Turkse-Nederlanders een betere behandeling afgedwongen. Op sociaal-economisch vlak hebben Turkse Nederlanders zich dan ook veelal goed ontwikkeld in Nederland. Met economische ontwikkelingen komt zelfverzekerdheid en met zelfverzekerdheid komt het geloof in je eigen stem. De afgelopen jaren kwam er echter een barst in het beeld dat Nederland van hen had als een van de beter geïntegreerde groepen. Op sociaal -ultureel gebied bleken zij nog altijd gefocust op Turkije, Turken en het Turks.‘

Hoewel ik na 30 jaar nog steeds geen rooie cent te makken heb en ook twijfel aan het veronderstelde mindere invloed van Marokkaanse-Nederlanders, ben ik me bewust van het feit dat mijn kennis invloed heeft. Mijn kennis wordt de laatste tijd vooral als een bedreiging ervaren. Door Koerden, maar ook zeker door Turken.

Etnische comfortzones

Hanife, hoewel je hebt aangegeven dat je niks hebt met “persoonlijke aanvallen”, richt ik me bij het schrijven van dit stuk toch tot jou. En via jou, waarschijnlijk ook tot links-nationalistische Koerden. Ik merk namelijk dat een belangrijke oorzaak van het onbegrip tussen Koerden en Turken het feit is dat we elkaar niet zo vaak tegenkomen in het dagelijkse sociale verkeer. We zitten beide vast in onze etnische comfortzones en beschieten elkaar met argwanende stukjes tekst op sociale media. Dat moet veranderen. Zie dit stuk daarom als een hallo van je eigen ‘dark side’ of een lichtflits uit de duistere hoeken van de kwaal die cognitieve dissonantie heet.

Oké, genoeg gebledderd. Je zegt dat ‘zij’, Turken, op sociaal cultureel gebied gefocust zijn op alles wat met Turken te maken heeft, maar is dat werkelijk anders bij Koerden? En is het vreemd – als je bedenkt dat de hele wereld ‘ons’ gebied nauwlettend volgt – dat Turken en Koerden gefocust zijn op hun eigen shit? Nee, dat is niet vreemd. Het zou pas vreemd zijn als dat niet het geval zou zijn. Er zijn tal van factoren actief in de connectie die we voelen met Turkije en Koerdistan. Familie, de taal, cultuur, religie, arbeidskansen. En niet te vergeten, het is een van de prachtigste plekken op aarde waar jaarlijks miljoenen toeristen naar toe gaan. Dit gezegd hebbende, erken ik de problemen van een overmatige focus op ‘de eigen groep’. Want de tijd die we in ‘ons eigen’ steken gaat af van de tijd die we voor ‘de ander’ kunnen vrijmaken. Het hoeft elkaar niet uit te sluiten, overigens.

Argwaan jegens De Turk

We moeten helaas ook leren discussiëren. De argwaan jegens De Turk spat van je stuk af. Nergens voor nodig. Maar ik begrijp waar het vandaan komt. Dat zeg je namelijk hier:

‘De controle op beeldvorming is een van de speerpunten van het assimilatieproces waaruit het land Turkije was opgebouwd na het uiteenvallen van het Ottomaans rijk. Oprichter Ataturk en velen met hem hebben van meet af aan de vorming van een Koerdische natie geprobeerd te hinderen. Dit heeft tot absurde interventies geleid. Een daarvan was het veranderen van de kleuren van stoplichten, naar rood, wit en blauw omdat rood, geel en groen teveel zou verwijzen naar de Koerdische vlag. Dit was begin jaren 90 in Êlih. Nu, dertig jaar later, zien weer absurde poging om beeldvorming te beheren.‘

Ik onderschrijf deze alinea volkomen, maar je afsluitende alinea baart me grote zorgen:

‘De aanslag in Suruc wordt nu gebruikt als aanleiding voor de aanvallen op Koerdische doelwitten, terwijl de aanslag zelf gepleegd werd door een DAESH-lid. Dat de aanslagpleger een Koerdische etnische afkomst heeft, bevestigt voor velen de noodzaak voor nationalisme. De berichtgeving in Nederland over de Turkse aanvallen op Koerdische strijdmachten zorgt dan ook voor verwarring omdat het niet strookt met het zelfbeeld dat Turkije naar buiten brengt. Het wordt zo strak geregisseerd dat wanneer iemand vanuit een ander perspectief de situatie belicht, er dan behoefte bestaat om Turks leed uit te spellen.‘

Turks leed

Ik heb grote moeite met ‘de noodzaak voor een Koerdisch nationalisme’. Het doet me denken aan de tatas-be-like-discussie. Het racisme van de meerderheid is erg, maar het reverse-racisme van de minderheid is goed. Wat levert het immers op? Je suggereert dat religieuze radicalisering voorkomen kan worden. Maar als die religieuze radicalisering wordt vervangen door een seculier-nationalistisch extremisme, waar de Koerden al onder lijden, maken we het probleem dan niet alleen maar groter? We zitten nu helaas in een periode waarin de radicalen aan de winnende hand zijn. Gematigde stemmen moeten meer op de voorgrond treden.

Want, Koerden zijn en worden in een escalerende strijd de grootste slachtoffers van het geweld. De assymetrie in de machtsbalans tussen Turken en Koerden is onmiskenbaar in het voordeel van de eerste groep. Maar hoe assymetrisch de verhoudingen ook zijn, er worden Turken omgelegd. En duizenden Turken voelen de pijn.

En daarmee ben ik bij je laatste zin. ‘De behoefte om Turks leed uit te spellen.’ Die behoefte is bij mij niet ontstaan omdat ik ‘geregisseerd’ wordt door de Turkse staat. Dat vat ik op als een belediging van mijn intelligentie en ook een miskenning van de strijd die vele Turken binnen de eigen kring dagelijks voeren. De behoefte om aandacht voor Turks leed komt doordat we er in het Hollandse medialandschap zo weinig van terugzien. Het leidt tot frustratie en is weinig constructief met betrekking tot een oplossing.

Verantwoordelijkheid nemen

Onlangs keek ik met mijn moeder naar een staatsbegrafenis – een ‘eer’ die Koerdische ‘terroristen’ nooit ten deel valt, tenminste niet op de Turkse staats-tv. Hanife Balçik begon instant te huilen. Waarom? We zagen de vader van een omgekomen militair. De man was helemaal kapot. Ik keek naar zijn opgezwollen hoofd en hoe hij ‘stond’ naast de Turkse premier Ahmet Davutoglu en andere hoogwaardigheidsbekleders. Iedereen had de handen in de lucht om het laatste gebed voor de omgekomen zoon uit te voeren. Maar de handen van de vader waren niet in de lucht, zijn hoofd stond schuin naar boven gericht, de ogen dicht. Hij was niet daar. Hij was ergens anders. Misschien bij zijn zoon. Maar zijn zoon was niet meer.

Natuurlijk liet het me niet onberoerd, ik wachtte geduldig af, keek mijn moeder aan en zei: “Anne, bu hissettigimiz aci, bunlar öbur tarafta’da yasaniyor, daha siddetli hemde“: Moeder, de pijn die we nu voelen, dat wordt ook aan de andere kant geleefd, nog heviger zelfs. Haar antwoord: “Iyi, sus Tayfun!: Goed, stil Tayfun! Ongeveer dezelfde reactie toen ik bij Frederike Geerdink over Turks leed begon, vind je niet?

Nogmaals, willen we dat de situatie verbetert, dan is verandering noodzakelijk. Iedereen moet zijn verantwoordelijkheid nemen. De Turk misschien meer dan De Koerd, en de ene Turk misschien meer dan de andere Turk. Want wat kan je nog verwachten van de vader van de omgekomen zoon?

Peace.

Tayfun Balçik is historicus, gespecialiseerd in de moderne geschiedenis van Turkije en die van Amsterdam-West. Hij heeft een Facebook-pagina.