Taal van God

Tayfun Balçik

Het leven in Nederland is prachtig. Tenminste, dat kan het zijn. Voor alle mensen die zich op de een of andere manier beperkt voelen in het uiten van hun ambities of gevoelens wil ik het volgende ‘meegeven’: leef je leven ongeremd. Laat je niet beperken door comfortzones of dominante mensen in de familie. Wees een rebel, doe wat je wil en spreek die vieze Hollander eens een keer aan en vraag waarom hij zich niet wast.

Het leven is prachtig. Dat is makkelijk gezegd, want niets is zo machtig als de dood. De dood. Ja. We denken er alleen aan als het ons overkomt. Ateş düştüğü yeri yakiyor. De kwestie die we van het maatschappelijke leven hebben verjaagd.

Evangelische atheïsten

Toch is de dood een fascinerend gegeven. De aantrekkingskracht van de dood ligt in het feit dat er geen ontkomen aan is. Iedereen gaat dood. Turken, Marokkanen, Hollanders, Surinamers en Antillianen. Geen enkele natie is er immuun voor. Wat dat betreft behoren we allemaal tot hetzelfde volk.

Ook atheïsten zijn onderdeel van de eindigheid van dit bestaan. Wat zeg ik, zij zijn de voorlopers van die boodschap. Maar het spijtige voor evangelische atheïsten is dit: zolang er geen uitvinding tegen de dood is bedacht, zal religie blijven bestaan. Wat hebben radicale atheïsten immers te melden: er is geen leven na de dood, dit is alles wat is, dit is alles wat zal zijn. Niet echt een verhaal wat je met twinkelende ogen aan je kinderen vertelt.

Religie afschaffen

De dood en religie zijn vaste onderdelen van dit leven. Religie geeft hoop en kan een motor zijn om goed te doen. Natuurlijk, het is vaak een inspiratiebron voor precies het tegenovergestelde: moord, verkrachting, marteling, allemaal hebben ze in naam van een godsdienst de revue gepasseerd.

Maar soms kom ik Hollanders tegen die zeggen: we moeten religie gewoon afschaffen en dan is de wereld een veel leukere plek. Op zulke momenten kijk ik naar hun hoofd en zie ik alleen maar domheid. Zo simpel. Religie leegprikken alsof het een ballon is.

Idioot, wat doe je dan met de dood? Hoe ga je de dood afschaffen? We moeten vrede maken met de dood. Maar soms is de dood te pijnlijk om daar vrede mee te hebben. Te vroeg of onrechtvaardig. Wie daar niet mee kan omgaan, wordt een levende dode of een terrorist.

Moeite met luisteren

Ik zat laatst in de wachtkamer van mijn vaders huisarts. Mijn vader lijdt aan aderverkalking in zijn maag omdat hij jarenlang heeft gerookt. Ik moest gaan tolken, wat ik al mijn hele leven doe.

Soms vertelt de huisarts een heel verhaal, waarvan ik al weet dat mijn vader dat niet wil horen, dan bestaat de vertaling maar meestal uit een of twee woorden. Tavsiye etmiyor (niet aan te bevelen). Oyle bisey yokmus (zoiets bestaat niet). Sonra anlatirim (ik vertel het later wel). Tamam bi sus! (oké, stil even!).

En soms komt mijn vader met een totaal irrelevant verzoek met een slaafse glimlach naar de dokter – dan is mijn vertaling ook meestal maar een zin. “Hij wil toch andere medicijnen”, “hij is het niet met u eens, mijn vader heeft moeite met luisteren en praat door mijn vertaling heen”.

Met Gods instemming

Maar goed. In de wachtkamer was er een boekje met citaten uit het werk van Celaleddin Rumi (Mevlana), de islamitische wijsgeer uit de Middeleeuwen. Mensen die mij op Facebook hebben toegevoegd zien foto’s voorbij komen van sierlijke pagina’s met een zin die je kan hypnotiseren. Een van de zinnen luidt als volgt: rouw niet, alles wat je kwijtraakt komt in een andere vorm weer terug.

Ik heb de foto gedeeld met het kopje insallah, wat ‘met gods instemming’ of ‘hopelijk’ betekent. Ik vind het mooi, want het geeft hoop om verloren dierbaren op een dag weer te zien. Maar sceptische stemmetjes in mijn hoofd kunnen Mevlana soms wel wurgen voor die wijsheid. Wat heb je eraan als iemand in een andere vorm terugkomt? Is hij of zij echt diegene, waarom moest ie weg? FUCK DEZE BULLSHIT.

Dan kijk ik naar mijn neefjes en denk aan de andere wijsheid van Mevlana: stilte is de taal van God, al het andere is een povere vertaling.

Tayfun Balçik is historicus, gespecialiseerd in de moderne geschiedenis van Turkije en die van Amsterdam-West. Hij heeft een Facebook-pagina.