Pyt van der Galiën

Illustratie: Olivia de Berardinis

Het is niet afdoende de Noorse massamoordenaar Anders Breivik af te schilderen als een ‘geïsoleerde gek’. Zoals in de eerdere delen van deze korte serie betoogd werd, waren de acties van Breivik koel, berekenend en gebaseerd op een coherent – zij het evident onjuist – wereldbeeld.

Breivik is geen psychopaat die niet in staat is zich in te leven het lijden van andere mensen: hij kon de aanslagen uitsluitend uitvoeren door zichzelf vol te pompen met drugs en zich met een koptelefoon en snoeiharde metal af te sluiten voor de smeekbedes van zijn slachtoffers. Breiviks daad was een bij uitstek politieke handeling, voortkomend uit een politieke overtuiging.

Beleg van Wenen

Waar moet Breivik politiek geplaatst worden? Hijzelf geeft daar in zijn manifest een duidelijk antwoord op. Breivik ziet zichzelf als onderdeel van een politieke stroming die hij betitelt als ‘the Vienna school of thought‘, een verwijzing naar zowel het beleg van Wenen door de Turken in 1683 als het zeer invloedrijke islamofobe blog Gates of Vienna van Baron Bodissey (Edward May), destijds het thuishonk van Breiviks belangrijkste inspiratiebron, de Noorse blogger Fjordman.

Deze politieke stroming bevindt zich op de uiterste rechterflank van het politieke spectrum, maar het zou een vergissing zijn haar te kwalificeren als ‘fascistisch’, ook al zijn de grenzen soms vaag en overlappen beide stromingen elkaar deels, zowel ideologisch als ‘personeel’. Het is een conservatieve politieke stroming die zich oorspronkelijk vooral manifesteerde via internet, maar inmiddels in onder andere Frankrijk (het Front National) en Nederland (Wilders) ook in het parlement vertegenwoordigd is.

Politieke stroming

In de VS wordt ze vertegenwoordigd door neoconservatieve blogs als The Weekly Standard, Front Page Magazine en The Washington Free Beacon, in Nederland in haar meest zuivere vorm bij De Dagelijkse Standaard en Jalta. Daarnaast maken talloze counter jihad-blogs deel uit van de beweging. De meest vooraanstaande zijn het hierboven genoemde Gates of Vienna, het hysterische Atlas Shrugs van Pam Geller en Jihad Watch van de theoloog Robert Spencer. Al deze blogs onderhouden warme banden met Geert Wilders.

Deze beweging – die Breivik de ‘Vienna school of thought‘ noemt, maar die ik hier betitel als het ‘Nieuwe Conservatisme‘ – is niet monolithisch van aard. De onderlinge verschillen zijn soms aanzienlijk, bijvoorbeeld op sociaal-economisch gebied. Desondanks zijn er voldoende overeenkomsten om van een herkenbare politieke stroming te kunnen spreken.

Biologisch racisme

De meest opvallende overeenkomst tussen het Nieuwe Conservatisme en het klassieke fascisme is de constructie van een geïdealiseerde ‘zuivere’ natie die bedreigd wordt door zowel links als door een verachte etnische minderheid. Het verschil is dat het biologische racisme van de nazi’s bij de Nieuwe Conservatieven afwezig is.

Deze verwerping van biologisch gefundeerd racisme kan voortkomen uit strategische overwegingen – wat bij Breivik overduidelijk het geval is – maar even vaak is ze volstrekt oprecht. Wat de reden ook is: door afstand te nemen van het onhoudbare en historisch gecompromitteerde biologische racisme van de nazi’s, maar tegelijk wél een eenvoudig te identificeren vijand aan te wijzen, kunnen de Nieuwe Conservatieven een opengevallen plaats binnen het extreemrechtse politieke spectrum innemen zónder daarmee geassocieerd te worden met de grootste massamoord uit de geschiedenis.

Joods-christelijke beschaving

Door biologische superioriteit te vervangen door culturele superioriteit, kan men bovendien ex-moslims of ‘niet-blanken’ die de culturele superioriteit van de joods-christelijke beschaving onderschrijven opnemen in de eigen gelederen. Hiermee geconfronteerd, staat het traditionele anti-racisme vaak met de mond vol tanden. Niet zelden wordt deze veronderstelde culturele superioriteit niet eens herkend als een vorm van racisme, terwijl degenen die het wél als dusdanig herkennen, moeite hebben hun standpunt adequaat te formuleren voor een publiek dat nog steeds de oude definities hanteert.

‘Links’ wordt door de Nieuwe Conservatieven vaak zó ruim gedefinieerd dat het begrip betekenisloos wordt. Dat komt soms voort uit onversneden stompzinnigheid en soms uit het apocalyptische zwart/witte wereldbeeld van de Nieuw Conservatieven, maar vaak is het ook een bewuste tactiek: door het begrip opzettelijk vaag te houden, wordt het mogelijk alles en iedereen wiens mening niet voor honderd procent samenvalt met de eigen mening, permanent te diskwalificeren.

Potentiële bondgenoten

De intelligentere auteurs ter rechterzijde zien ook wel in dat dit problematisch is. Zo schrijft Peter Carl op The Brussels Journal:

‘In the absolute worst cases, as above, attacks on an indefinable “Left” delusionally impute collective evil motives to the actions and behavior of even average apolitical citizens and mainstream politicians on the “Left” equally as being part of some deliberate “Marxist”, “Socialist”, or “Elitist” conspiracy between the “Left” and Islamists.‘¹

Carl betoogt dat als gevolg hiervan de Nieuwe Conservatieven en de ‘Counter Jihad’-beweging potentiële bondgenoten van zich vervreemden en zichzelf politiek isoleren. Uit het steeds radicalere optreden van Wilders mag afgeleid worden dat Carls oproep in elk geval binnen de gelederen van de PVV geen enkel effect heeft gehad.

Sociaal-darwinisme

De sociaal-economische opvattingen van de Nieuwe Conservatieven zijn niet eenduidig. In de praktijk variëren die van het meedogenloze, van elke vorm van empathie gespeende sociaal-darwinisme dat door De Dagelijkse Standaard als hoogste maatschappelijke ideaal uitgedragen wordt, tot het nationaal-kapitalisme van de PVV.

Het corporatistische kapitalisme van het fascisme wordt echter unaniem afgewezen.² Over het algemeen wordt gepleit voor een geïdealiseerde versie van het neoliberalisme, waarbij staatsinterventie tot een minimum beperkt wordt en sociale voorzieningen óf geheel afwezig zijn óf beperkt worden tot degenen die ‘het verdienen’.

Opmerkelijk genoeg wordt het wazige neoliberalisme van de Nieuwe Conservatieven vrijwel altijd gecombineerd met een antiglobalistische houding, een houding die binnen rechts tien jaar geleden nog marginaal was. Supranationale instellingen als de EU en de VN worden met wantrouwen bekeken als organisaties die de culturele identiteit – de “eigenheid”- van de natie ondergraven. Bovendien wordt de EU gezien als een organisatie die de macht van nationale parlementen uitholt door effectieve besluitvorming over te dragen aan een anonieme Brusselse bureaucratie (“de EUSSR”). Daarmee wordt de mogelijkheid van burgers om politieke besluitvorming te beïnvloeden, gereduceerd tot nul.

Natuurlijke hiërarchie

Tegenover het globalistische vertoog stellen de Nieuwe Conservatieven een vorm van nationaal-kapitalisme, waarbij het kapitaal ondergeschikt wordt gemaakt aan de eisen van ‘de natie’, een per definitie onbereikbaar ideaal. In dit opzicht voert de beweging een bij voorbaat verloren achterhoedegevecht.

De ideale maatschappij van de Nieuwe Conservatieven vertoont weinig overeenkomst met de door het fascisme nagestreefde ‘Führer-staat’. Het ideaal is niet een dictatuur, maar de liberale democratie van de jaren ’50, voordat feminisme en multiculturalisme de ‘natuurlijke’ hiërarchische verhoudingen verstoorden.

De democratieopvatting van de beweging is echter een zeer starre en hiërarchische met nogal wat autoritaire trekjes. Opvallend is de sympathie voor autoritaire leiders als de Hongaarse premier Orban en met name de Russische president Poetin.

Geleide democratie

Het bewind van zowel Orban als Poetin wordt gekenmerkt door het geleidelijk inperken van de mediavrijheid en het monddood maken van de oppositie, in combinatie met een leiderscultus. Tegelijk worden formele democratische structuren intact gelaten. Poetin ziet zichzelf als de informele conservatieve leider en onderhoudt warme banden met diverse extreemrechtse groeperingen in West-Europa.³

Onlangs mocht het Front National zelfs een lening van zeven miljoen in ontvangst nemen van de aan Moskou gelieerde Eerste Tsjechisch-Russische Bank. De ‘geleide democratie’ wordt ook door Breivik in 2083: A European Declaration of Indepence warm aanbevolen als alternatief voor de verachte ‘massademocratie’.

Protocollen van de Wijzen van Zion

Vergelijken we de Nieuwe Conservatieven met het klassieke fascisme, dan vallen vooral de verschillen op. Het biologische racisme wordt verworpen, het corporatistische kapitalisme afgewezen en de ideale staatsvorm is niet de eenpartijstaat, maar een geïdealiseerde versie van de liberale democratie gedurende de jaren vijftig.

Tegelijk is het duidelijk dat veel van de oude ideeën terugkeren in een nieuw jasje. Zo wordt het klassieke verbond dat de eenheid en de zuiverheid van de natie bedreigt, bestaande uit Joden, marxisten en kosmopolitische elites, vervangen door een nieuw verbond van moslims, cultuurmarxisten en multiculturalisten dat exact hetzelfde doel nastreeft als het oude verbond. Er is al vaker op gewezen dat de Eurabië-theorie zich alleen wat de namen van de acteurs betreft onderscheidt van antisemitische complottheorieën als de Protocollen van de Wijzen van Zion. De paranoïde ideeën over een moslim-minderheid die alle ongelovigen tot de status van horige wil reduceren en op het punt staat de sharia op te leggen, vormen een duidelijke echo uit het verleden.

Klassiek fascisme

Met een vertoog dat antimodernistisch, antifeministisch, antiglobalistisch en bovenal anti-immigratie is, maar zich tegelijk uitdrukkelijk – al dan niet oprecht – distantieert van hopeloos gediscrediteerde ideeën over ras en eenpartijstaat, is het Nieuwe Conservatisme er in geslaagd de plek van het inmiddels volstrekt achterhaalde klassieke fascisme in te nemen. Door de acceptatie van democratische structuren en de afwijzing van biologisch racisme beschikken de Nieuwe Conservatieven over de legitimiteit waaraan het fascistische groepen ten ene male ontbreekt.

Daarmee is de weg naar centrumrechtse, conservatieve partijen geopend, waar de Nieuw-Conservatieve ideeën over zaken als immigratie, de superioriteit van de ‘joods-christelijke cultuur’ en – soms – feminisme op sympathie en weerklank kunnen rekenen.

^{1. [Peter Carl: Surviving Islamism … And Right/Left Politics: Churchill’s Principle – Part III: Breivik v. Hitler https://www.brusselsjournal.com/node/4872]↩}

^{2. [Tegenwoordig wordt het begrip ‘corporatisme’ vaak gebruikt om te wijzen op de vervlechting van staat en kapitaal, als zijnde een nieuw verschijnsel. Dat is volstrekt betekenisloos: staat en kapitaal zijn altijd innig vervlochten geweest. Hier gebruik ik het in de klassieke betekenis.]↩}

^{3. [Zie deze interessante beschouwing van Melik Kaylan over Poetin op World Affairs.]↩}

Dit is het derde deel in een korte serie over de gedachtenwereld van Anders Behring Breivik. Het eerste deel leest u hier, het tweede hier.

Sociaal-anarchist Pyt van der Galiën (volg ‘m op Twitter) is de Domrechts-watcher van Frontaal Naakt.