Timo Koren en Yannick Coenders

De Correspondent bestaat al bijna een jaar. Soms lazen we wat aardigs, soms fronsten we de wenkbrauwen en soms zagen we iets waar Joost Niemöller zich niet voor zou schamen. Joshua Livestro en Annabel Nanninga stapten op de bandwagon om dat verdienmodel te kopiëren en een ‘tegengeluid’ te formuleren. De pretentie spatte ervan af: niet alleen De Correspondent krijgt tegenspraak, ook Poetin, Erdogan en de strijders van IS hebben een lesje westerse beschaving nodig. Zonder enige schroom werd Jalta gepresenteerd als een ‘nieuw intellectueel weerwoord‘. Daar gaan we graag even nader op in. Woord voor woord.

Culturalistische ideeën

Jalta presenteert zich met de slogan The right story. Leuke woordspeling. We hadden al De Dagelijkse Standaard, The Post Online en GeenStijl, maar nu kunnen we ook betalen om diezelfde meningen te horen. Opinies waarvan wij denken dat ze inderdaad hebben bijgedragen aan een nieuwe werkelijkheid. Zij hebben mede een wereldbeeld genormaliseerd dat in de media inmiddels breed gedragen wordt. In zijn proefschrift noemt socioloog Justus Uitermark dat culturalisme: ‘Een discours gebaseerd op het idee dat de wereld kan worden onderverdeeld in culturele eenheden en dat onze verlichte en liberale cultuur verdedigd dient te worden tegen claims van minderheden waarvan verondersteld wordt dat ze niet-liberale religies en ideologieën onderschrijven.‘

Uitermark laat zien hoe deze visie in het begin van de jaren negentig door Frits Bolkestein (toekomstig Jalta-auteur) is geïntroduceerd in het publieke debat en vervolgens de opiniepagina’s van de landelijke dagbladen is gaan domineren. Auteurs met culturalistische ideeën blijken vaker naar elkaar te verwijzen, en ook vaker positieve feedback te krijgen. Zijn studie beslaat de periode 1990 – 2005, dus de opkomst van Wilders, om maar een voorbeeld te noemen, is hier niet in meegenomen. Kortom, de visie die Livestro en de zijnen als ‘nieuw’ presenteren is helemaal geen reactie op een veranderend politiek tij. Eerder het herkauwen van wat al constant, op heel veel plekken gezegd wordt.

Te voorspelbaar

Om enkele voorbeelden uit de laatste maanden te noemen, volgen hier enkele covers waaruit eenzelfde wereldbeeld spreekt: AD, De Groene, De Morgen, Elsevier, NRC, Nieuwe Revu, De Telegraaf, Trouw, De Volkskrant en haar Vonk-bijlage. De auteurs van Jalta zou het niet moeten verbazen dat hun visie zo breed gedragen wordt, want ze publiceren zelf aan de lopende band in dergelijke media. Dat de Volkskrant hun aankondiging plaatste, spreekt wat dat betreft boekdelen. Uitermark houdt zich overigens tegenwoordig met hele andere onderwerpen bezig dan het integratiedebat, hij vond de meningen en standpunten te voorspelbaar geworden. Ons verbaast dat niks.

In dat aankondigende opiniestuk in de Volkskrant stellen Livestro en Nanninga de wereld voor als een Risk-bord, waarbij ze al hun legers op Europa hebben gezet. Voor wie nog twijfelde: Turkije en Rusland horen daar niet bij. ‘De grenzen van de EU lijken de grenzen van het liberaal-democratische ideaal te worden. Als er al druk wordt uitgeoefend op die grenzen dan is het van buitenaf, vanuit de periferie richting Europa‘, schrijven ze.

In beton gegoten ideologie

We kunnen best enkele landen buiten Europa noemen die een liberaal-democratisch ideaal onderschrijven. Maar het is gemakkelijker om gewoon op een van de vele kaarten te kijken. Natuurlijk valt er op zo’n kaart een hoop af te dingen. Maar het streven naar een liberaal democratisch ideaal stopt in ieder geval niet bij de grenzen van Fort Europa.

De ploeg van Jalta lijkt echter nauwelijks geïnteresseerd in wat er elders op de wereld gaande is. Ze weten al hoe het zit. En ze deinzen er niet voor terug om hun in beton gegoten ideologie aan iedereen op te dringen. ‘Waar we vanuit gaan zijn de kernwaarden waar onze samenleving op gebouwd is, en waarvan we denken dat die over de hele wereld geldig zouden moeten zijn‘, zegt Livestro in zijn promofilmpje. Het is taal waarvan we vermoeden dat die ook als motivatie voor verscheidene koloniale projecten heeft gediend. We vinden hem wel eerlijk, trouwens, die Livestro. Maar welke kernwaarden bedoelt hij eigenlijk? De Nederlandse grondwet? Gaan we artikel 1 dan ook bij Jalta terugzien? Nanninga zou ons versteld doen staan.

Hitlers Mein Kampf

De voormalig huisgothic van GeenStijl heeft trouwens ook zo haar eigen kernwaarde: ‘Journalism is what other people don’t want you to publish‘. We zouden bijna denken dat wanneer Nanninga in de jury van de Pulitzerprijs zou zitten, Adolf Hitlers Mein Kampf de onbetwiste winnaar zou worden. In haar promofilmpje loopt ze ook weer te zaniken dat het binnen de politiek en media nóóit gaat waar zij zo graag over praat. Terwijl: het gaat elke dag over moslims. En er is bovendien een bekende Nederlandse politieke partij die haar standpunt veelvuldig verkondigt.

Maar Jalta biedt moedig weerwoord. Dapper hoor, een breed gedragen standpunt in een nieuw jasje steken. Blijkbaar werkt het goed: de schijn wekken dat je je tegen de heersende orde afzet, terwijl je daar zelf onderdeel van bent. Het is opvallend dat juist voor een mening die sterk afwijkt van de Jalta-ideologie in een landelijk dagblad geen plaats is. Socioloog Merijn Oudenampsen wilde bijvoorbeeld betogen dat antisemitisme niet inherent is aan de islam. Zijn stuk week te veel af van de heersende denkkaders en werd daarom niet in het NRC geplaatst. Hij bracht een nieuw standpunt in een vastgeroeste discussie, maar waarschijnlijk niet van het soort waar Livestro en co op zitten te wachten. De ene nieuwe stellingname is de andere niet.

Licht in de duisternis

In het kader van vrijheid van meningsuiting hebben we hier gepoogd wat weerwoord te bieden aan de pretenties van Jalta. Zij mogen van ons hun mening uitdragen, daar veranderen we niks aan en dat willen we ook niet. Maar soms worden we moe van het uitgebreide Calimerogedrag van de Nanninga’s van deze wereld. Het gaat altijd over islam, het gaat altijd over immigratie, het gaat altijd over onze cultuur versus die van de ander. De Livestro-brigade doet daar nog een schepje bovenop.

Gelukkig is er ook licht in de duisternis. Jalta heeft Joram ‘Bijlmersafari’ Bolle aangesteld als Chef Video. Wij kijken uit naar zijn nieuwe ontdekkingsreizen. Joram ‘Bevervlees’ Bolle kan namelijk best aardig filmen. Stiekem hebben we daar wel wat geld voor over.

Timo Koren (@TimoKoren) en Yannick Coenders (@Yantje90) zijn masterstudenten Social Sciences. Zij maken het blog lekker stereotyperen, te volgen op Tumblr en Facebook.