Home » Archief » Schwabenhass


[03.12.2013]

Schwabenhass

Marco de Baar

man2
Illustratie: Milo Manara

Van 1850 tot 1945 maakte Berlijn een explosieve groei door, terwijl na 1945 het inwonersaantal zakte. Bijna geen familie leeft er langer dan acht generaties. Nieuwkomers zijn er welkom, want iedereen is nieuwkomer.

In het bijzonder geldt dit voor het oude West-Berlijn. Hier wonen de kinderen en kleinkinderen van Turkse immigranten. De Turkse gemeente in Berlijn is de grootste ter wereld buiten Turkije. In Berlijn verloopt de Duits-Turkse samenleving probleemloos. Berlijn verkoopt zich succesvol als multiculti, en zet bewust in op toeristentrekkers als de Turkse markt in Kreuzberg of het Karnaval der Kulturen.

Grootste bouwput van Europa

Na de Wiedervereinigung in 1990 daalden de speculanten neer op de stad. In het bijzonder op locaties waar niet zo lang daarvoor de muur stond, was er ruimte om de stad opnieuw vorm te geven. De Potzdammer Platz (1997) was even de grootste bouwput van Europa, het nieuwe Kanzleramt werd in 2001 door Gerhard Schroder betrokken en het nieuwe Hauptbahnhof werd in 2006 geopend. Het succesverhaal wordt onderbroken door de Berlijner Riesenrad, het eerste grote project dat hard faalde (had in 2009 klaar moeten zijn).

Het aanvankelijke optimisme werd door de markt zonder erbarmen gecorrigeerd, en in 2005 was Berlijn zo goed als failliet. De rest van Duitsland had Berlijn opgegeven. Klaus Wowereit, de burgemeester, probeerde er nog wat van te maken met de fameuze slogan Arm aber sexy maar niemand geloofde er nog in en de Berlijners, bekend om hun directheid en aversie tegen slappe praatjes, nog het minst.

Aziatische investeerders

Waar in London, Amsterdam, Parijs, Madrid en Kopenhagen de woonkosten explodeerden, heerste er in Berlijn een buyers-market. Je kon voor een paar euro per vierkante meter per maand in een prachtig pand in de binnenstad wonen, en genieten van een supercoole stad met een hedonistische inslag, grillige kroegjes, prachtige restaurantjes en een geweldig aanbod aan hoge en lage kunst. Berlijn trok “creatieven” aan, die van weinig iets konden maken. Vaak ging het om kunstenaars, of om ICT-specialisten. Het gaf de stad een heel speciaal gevoel.

In 2006 begonnen kapitaalkrachtige, voornamelijk Noorse en Deense, investeerders op grote schaal vastgoed in te kopen. Oude panden werden opgekocht en gerenoveerd. Toen vlak daarna de financiële crisis toesloeg, zochten investeerders uit Zuid Europa een veilige plek om te investeren. En waar kon dat beter dan in de wereldstad met de gematigte prijzen? Tot dat zelfde inzicht zijn nu ook Aziatische investeerders gekomen.

Nog steeds sexy

Berlijn beschikt in ruime mate over bebouwbare gebieden in het hart van de stad, en hier verrijzen sjieke appartementen en huizen. Ondanks de bouw nam de leegstand af en de prijzen begonnen te stijgen, eerst in Mitte en Prenzlauer Berg, vanaf 2009 in Kreuzberg, en nu in heel Berlijn. De geschatte prijsstijging sinds 2005 is vijftig procent, en het einde is niet in zicht. Naar verwachting zal het aantal inwoners van Berlijn de komende jaren nog eens met 200.000 toenemen. Er moet een stad ter grootte van Mainz in Berlijn gebouwd worden.

Na een winterslaap van vijftig jaar danst de Berlijnse beer weer. Er werden Hollywood blockbusters geschoten. Sterren als Pitt en Jolie of Robbie Williams kochten vastgoed in Berlijn, wat in de media werd gepitched als bewijs voor de Kuhlness van de stad. Berlin ist noch immer sexy, heette het nu. Iedereen gelooft er weer in, behalve de Berlijners zelf. Die bleven gewoon huren.

Kapitaalkrachtige nieuwe Berlijners

Er begonnen zich winnaars en verliezers af te tekenen. De winnaars kochten tussen 2005 en 2007 vastgoed. De verliezers gokten dat het allemaal zo’n vaart niet zou nemen, en dat het, net als in 1996, wel zou overwaaien. Zij kunnen nu het leven in hun Kiez steeds vaker niet meer betalen en worden verdrongen uit het centrum van de stad naar wijken als Marzahn. Dit wordt in Berlijn Gentrifizierung genoemd. De sociale consequenties van het verdringingsproces zijn groot.

Sinds 2008 dringen er steeds vaker berichten door dat de Neuberliners niet langer welkom zijn. Op Gentrifizierungs-blogs, in reacties op artikelen en op Twitter wordt er zonder enige terughoudendheid, zeer generaliserend, uiterst negatief geschreven over de vermeend kapitaalkrachtige nieuwe Berlijners, die Schwaben worden genoemd.

Schaffe, schaffe, Häusle Bauen

Strikt genomen zijn Schwaben de Duitsers uit het gebied rond Stuttgart. Ze staan bekend als ijverig en vooral spaarzaam. Fameus en clichématig is het Schwaabse devies: Schaffe, schaffe, Häusle Bauen, wat vrij vertaald ‘werken, werken, huisje bouwen’ betekent. Sinds de Wiedervereinigung woont een groot aantal Schwaben – de recentste schatting bedraagt ongeveer 300.000 – in Berlijn. Het is, na de Turken, de tweede groep immigranten en door hun geprononceerde dialect zijn ze duidelijk herkenbaar.

De Schwaben worden verantwoordelijk gehouden voor de verdringing. Daarbij wordt het begrip Schwaab erg slordig en willekeurig gebruikt: Vaak gaat het over echte Schwaben, maar net zo vaak wordt Schwaab gebruikt als synoniem voor burgerlijk. Strikt of slordig, Schwaben worden in Berlijn beschreven als een monolithische groep met specifieke eigenschappen, gedrag en overtuigingen.

Saai en aangeharkt

De nieuwe Berlijners zouden Spiebers (kleinburgers) zijn en bieder (eenvoudig, fatsoenlijk en degelijk). De vermeende provincialen, die voor voor het eerst van hun leven in de grote stad zijn. Het zijn geen kunstenaars, maar ze zouden ‘goede banen’ hebben en dat ook nog ‘heel belangrijk vinden.’ Schwaben zouden te veel ambities hebben, en neerkijken op Berlijners die geen huis bezitten. Ze hebben kinderen, en duwen kinderwagens door de net gerenoveerde straten van Prenzlauerberg (ook wel Schwabylon genoemd).

Vermeende Schwaben drinken geen bier maar latte machiato, hét symbool van de nieuwe Berlijnse burgerlijkheid. De koffiebar heeft het kroegje op de hoek verdreven. Sommige vermeende Schwaben bieden hun investeringswoning aan op toeristenmarkt. Woningen worden zo aan het huisvestingbestand onttrokken. Kroegjes en buurtwinkels worden omgebouwd tot hippe restaurantjes voor de Schwaben en hun toeristen. De vermeende Schwaben en de toeristen veranderen een Kiez van hip, cool, funky en grillig in burgerlijk, braaf, saai en aangeharkt.

Populisme en generalisaties

De spin is duidelijk: Gentrifizierung zou niet alleen een proces zijn van sociale verdringing, maar ook, of veelmeer, van culturele verdringing. Zodra er gegeneraliseerd wordt, en de culturele kaart wordt gespeeld, ontstaat er ruimte voor naargeestige reacties. Mild zijn wellicht de kinder,- en latte machiato-vrije cafés. Serieuzer wordt het met grappig bedoelde leuzen.

Het is opmerkelijk hoe enkele linkse politici, in een setting waarin honderden luxe auto’s in Prenzlauerberg, Mitte en Kreuzberg als protest tegen de Gentrificierung verbrand werden, zich lieten verleiden tot populistische en generaliserende uitspraken.

I say Wecken, you say Schrippen

Let’s ride this wave, moet de ex-vicevoorzitter van de Bondsdag, SPD-er Thierse, hebben gedacht toen hij bekend maakte dat ook hij zich stoort aan de Schwaben. In het bijzonder maakt hij zich sterk voor het Berlijnse dialect, en hij ergert hij zich aan het gebruik van het woord Wecken (Schwaabs dialect voor broodje) in plaats van Schrippen (Berlijns dialect voor broodje) in de bakkerijen van Prenzlauerberg.

Monika Hermann, burgemeester van het ook snel veranderende Kreuzberg, wil de stedelijke herbestemming gerechtelijk verbieden en het aantal kroegen begrenzen. In de antiherbestemmingswet staat een aantal maatregelen die zeer onvriendelijk zijn voor nieuwkomers.

Schwaben betalen tenminste belasting

Als politici geen afstand nemen van generalisaties, maar juist actief surfen op de golf van verontwaardiging, dan wordt het pas echt naargeestig. Leuzen die doen herinneren aan Duitslands verschrikkelijke geschiedenis, zoals ‘Schwaben Raus‘ en ‘Kauft nicht bei Schwaben‘ verschijnen op muren in Prenzlauerberg. Een Prenzlauerberger verbrandde kinderwagens, wat uiteindelijk leidde tot lichamelijk letsel bij een moeder en drie kinderen. Na zijn arrestatie gaf de verdachte “Schwabenhass” op als motivatie voor zijn daden.

De wereld op zijn kop? Nee. We zijn er nog niet: De rechtse partij Neue Freiheit maakt zich sterk voor de Schwaben. Daarbij wordt niet op de onzinnigheid van de karikaturen gewezen, die worden juist bevestigd. De Schwaben zijn volgens de Neue Freiheit welkom omdat zij, in tegenstelling tot de normale Berlijners, wel geld zouden meenemen, wel belasting zouden betalen en wel werk zouden creëren. En omdat – let op – “sie still und leise für solide Schulen und Kindergärten mit nicht zu hohem Migranten-Anteil sorgen.

Sociaal onrecht

De Schwaben zelf zijn het ondertussen ook flink beu. Naast grappige acties is er ook in de Schwaabse media veel aandacht voor Schwabenhass in Berlijn.

Maar het gaat niet om Schwaben, Berlijners of Turken. Het gaat zelfs niet om links of rechts. Verdringing is een belangrijk thema dat zakelijk bediscussieerd moet worden. Aan de linkerzijde van het politieke spectrum dient te worden benadrukt dat de prijzen hoog zijn (en nog verder zullen stijgen) in verhouding tot de Berlijnse inkomens. Het is een sociaal onrecht dat mensen uit hun wijk worden verdreven.

Scheiding tussen rijk en arm

Daarnaast leidt marktwerking tot een onwenselijke scheiding tussen rijk en arm. SPD en Die Linke vinden daarom dat er een bovengrens moet komen op de huurprijsontwikkeling. Tenslotte wordt aangevoerd dat investeerders en bouwers, volgens verschillende bronnen, oneigenlijke middelen gebruiken om huurders uit hun woningen te verdrijven.

Aan de rechterzijde van het politieke spectrum moet worden benadrukt dat de prijzen nog steeds laag zijn in vergelijk met andere Duitse en Europese hoofdsteden. De FDP merkt op dat een bovengrens juist de bouw van nieuwe woningen remt en daardoor verdringing in de hand werkt.

Geen grondrecht op een luxe woning in het centrum

Verschillende commentatoren hebben erop gewezen dat er, hoe pijnlijk ook, geen grondrecht is op een leven in het centrum van een stad in een pand met vier meter hoge plafonds en vloeren met visgraatparket en dat niemand klaagde over marktwerking op de huizenmarkt toen dat leidde tot lage huurprijzen.

Alleen door deze discussie te voeren, zakelijk en met open vizier, heeft Berlijn een kans op een rechtvaardige en dynamische reactie op de nieuwe situatie. Alle stereotyperingen leiden af van dit belang.

Marco de Baar is als liberaal voor de volle ontplooiing van het individu, inclusief een rijke intellectuele en culturele ontwikkeling. Hij kan niet accepteren dat de VVD de anti-intellectuelen en de cultuurbarbaren van de PVV gedoogt. Lees zijn blog over Wetenschap en Wetenschapsbeoefening.

Marco de Baar, 03.12.2013 @ 07:48

[Home]
 

9 Reacties

op 03 12 2013 at 10:24 schreef Bertje:

Marco

Zelf woon ik alweer heel wat jaartjes in Duitsland en ben erg blij met dit stuk van jou heb je ook een Duitse vertaling.
De meeste vrienden hier zijn de Nederlandse taal niet machtig en ik wil ze graag jou stuk laten lezen.

Vrienden van ons wonend in Berlijn zijn ook zogenaamde Schwaben en ik herken hun gevoelens in jou stuk. ( ze komen overigens uit nrw maar worden ook op de Schwaben hoop gegooid)

M.i. moet Berlijn maar eens zijn “linkse” vleugels afschudden en pronken met de nieuwe veren der welvaart en vooruitgang.
;-)

op 03 12 2013 at 12:53 schreef Thomas E:

Wat een hartstikke interessante achtergrondinfo over een stad die bovenaan mijn to do lijstje staat. Vielen dank!

op 03 12 2013 at 16:57 schreef Herbert:

Wel een erg positief verhaal over Berlijn. Dat vastgoed er goedkoop is/was heeft een aantal redenen, in de jaren ’70 en ’80 liep West Berlijn leeg. West Berlijn kende dan ook een grote leegstand. Na Die Wende trokken veel mensen uit Oost Berlijn weg, juist in stadselen als Mitte en Prenzlauer berg. De kwaliteit van die woningen was ook abominabel. Door vuurstormen tijdens WO II bleef alleen het casco over en de DDR had geen geld om het goed op te knappen. De gevels waren dan ook een soort van prefab platen.
Dat Berlijn in 2005 zo goed als failliet was, met een schuld van €60 miljard, kwam alleen omdat de andere Länder niet meer wilden betalen voor Berlin terwijl ze dat vroeger wel deden. Na de oorlog waren grote industriële reuzen als AEG en Siemens vertrokken naar West Duitsland zodat er weinig belasting binnen kwam. West Berlijn was in de jaren ’70 eigenlijk al failliet.

Het grote reuzenrad is niet zozeer het eerste grote project wat faalde, het is vooral Luchthaven BBI dat nu Lufthafen Willy Brandt gaat heten. Keer op keer uitstel van opening en de kosten rijzen de pan uit.

op 03 12 2013 at 22:08 schreef marcodb:

@Bertje Dank! Nee, geen Duitse vertaling.
@Thomas, Je moet gaan.
@Herbert, BBI Willy Brand is in het proces the fallen. The ferris wheel is definitief. IDD een positief verhaal, ik ben Berlin fan

op 04 12 2013 at 20:14 schreef Pyt van der Galiën:

@Bertje

Gelukkig is Berlijn niet van plan haar linkse veren af te schudden, iets wat ik vanzelfsprekend alleen maar toejuich.

De koppeling tussen de “Schwabenhass” en het verzet tegen gentrification en huurverhogingen lijkt me minder voor de hand te liggen dan je op het eerste gezicht zou denken. Zie bijvoorbeeld dit artikel op een blog van actiegroepen die zich verzetten tegen de “Gentrification” van de Berlijnse ninnenstad.

Verder een interessant artikel. Ik zal er eens verder in duiken.

op 04 12 2013 at 20:39 schreef marcodB:

Dank Pyt!

Zoals ik schreef; Ik vind dat de tegenstelling links-rechts niet relevant zou mogen zijn in dit debat. Aan polariseren heeft niemand wat.

op 04 12 2013 at 22:13 schreef Pyt van der Galiën:

@Marco

Mochten linkse groepen proberen mensen te mobiliseren door etnische groepen tegen elkaar op te zetten – of dat nou Turken of Schwaben zijn – dan zijn ze natuurlijk wel ontiegelijk van het padje. Ik ben niet tegen polarisatie, maar wel tegen polarisatie langs (quasi)etnische lijnen. We komen erop terug!

op 04 12 2013 at 22:43 schreef marcodB:

Wellicht moeten we samen eens goed polariseren met een glas in de hand ; – )

op 06 12 2013 at 12:29 schreef Herbert:

Verzet tegen gentrificatie heeft in het algemeen een hoog “Eigen volk Eerst!”-gehalte.

Gentrificatie maakt het dat wijken gemengd worden of blijven qua welstandsklasse en opleiding. Daar is ons volkshuisvestingsbeleid op gebaseerd.

Nieuwe reactie
Naam:
E-mail:
Homepage:
  Afbeelding invoegen
 

 


Home

Archief

 

Become a Patron!
 

Let op: Toelating van reacties en publicatie van opiniestukken van anderen dan de hoofdredacteur zelf betekent geenszins dat hij het met de inhoud ervan eens is.

 

pbgif (88k image)
 

Vermaakt u zich een beetje met deze site? Laat uw waardering blijken met een kleine donatie (grote mag ook!): NL59 RABO 0393 4449 61 (SWIFT BIC RABONL2U) o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.

 

pbgif (88k image)
 

MEEST GELEZEN IN APRIL

O De annihilatie van Sidney Smeets

O IJdele Schurken

O Waarom zit Dion Graus niet in de gevangenis?

O Waarom wokies moeten worden bestreden met alles wat we hebben

O Wees niet zo’n empathieloze lul, medemenselijkheid is in ons eigen belang

O Kritiek is mooi, zolang je maar wel je bek houdt

O Sidney en Sibren zijn allebei domme, domme jongens geweest

O De journalistiek heeft meer Talitha Muusses nodig

O YouPorn

O Nederland wordt geen beter land als Rutte maar weg is

 

MEEST GELEZEN EVER

O YouPorn

O Hoi, Jesse Klaver, ik heb geen zin om te boeten voor jouw papatijd

O De koning van het uittrekken van de damesslip

O Ik word vervolgd wegens belediging van een seriebelediger

O Verplicht naakt douchen op school, jongens en meisjes bij elkaar

O Ga je nu Wierd Duk ontslaan, Telegraaf?

O Ik ga naar Japan verhuizen

O Hoi, Onderwijsraad, zit de mensen eens niet zo in hun nek te hijgen!

O Kappen met je hypocriete gejank, landgenoten, je racisme schijnt door

O Lekker hitsen tegen migranten met Wierd Duk en Lucas Hartong

 

pbgif (88k image)
 

CONTACT
Stuur uw loftuitingen en steunbetuigingen naar Frontaal Naakt.

 

NIEUWSBRIEF
Ontvang gratis de Frontaal Naakt nieuwsbrief.

 

pbgif (88k image)
 

BLURBS
“How does it feel to be famous, Peter?” (David Bowie)

“Frontaal Naakt dient een publiek belang” (mr. P.L.C.M. Ficq, politierechter)

“Peter schrijft hartstochtelijk, natuurlijk beargumenteerd, maar zijn stijl volgt het ritme van zijn hart.” (Hafid Bouazza).

“Ik vind dat je beter schrijft dan Hitler” (Ionica Smeets)

“Jij levert toch wel het bewijs dat prachtige columns ook op weblogs (en niet alleen in de oude media) verschijnen.” (Femke Halsema)

“Literaire Spartacus” (André Holterman)

“Wie verlost me van die vieze vuile tiefuslul?” (Lodewijk Asscher cs)

“Pijnlijk treffend” (Sylvana Simons)

네덜란드 매체 프론탈 나크트(Frontaal Naakt)에 따르면, 네덜란드 라 (MT News)

“Echt intelligente mensen zoals Peter Breedveld.” (Candy Dulfer)

“De Kanye West van de Nederlandse journalistiek.” (Aicha Qandisha)

“Vieze gore domme shit” (Tofik Dibi)

“Ik denk dat de geschiedenis zal uitmaken dat Peter Breedveld de Multatuli van deze tijd is.” (Esther Gasseling)

“Nu weet ik het zeker. Jij bent de antichrist.” (Sylvia Witteman)

“Ik ben dol op Peter. Peter moet blijven.” (Sheila Sitalsing)

“Ik vind hem vaak te heftig” (Hans Laroes)

“Schrijver bij wie iedereen verbleekt, weergaloos, dodelijk eerlijk. Om in je broek te piesen, zo grappig. Perfecte billen.” (Hassnae Bouazza)

“Scherpe confrontatie, zelfs als die soms over grenzen van smaak heen gaat, is een essentieel onderdeel van een gezonde democratie.” (Lousewies van der Laan)

“Ik moet enorm lachen om alles wat Peter Breedveld roept.” (Naeeda Aurangzeb)

“We kunnen niet zonder jouw geluid in dit land” (Petra Stienen)

“De scherpste online columnist van Nederland” (Francisco van Jole)

“Elk woord van jou is gemeen, dat hoort bij de provocateur en de polemist, nietsontziendheid is een vak” (Nausicaa Marbe)

“Als Peter Breedveld zich kwaad maakt, dan wordt het internet weer een stukje mooier. Wat kan die gast schrijven.” (Hollandse Hufters)

“De kritische en vlijmscherpe blogger Peter Breedveld” (Joop.nl)

“Frontaal Naakt, waar het verzet tegen moslimhaat bijna altijd in libertijnse vorm wordt gegoten.” (Hans Beerekamp – NRC Handelsblad)

“De grootste lul van Nederland” (GeenStijl)

“Verder vermaak ik mij prima bij Peter Breedveld. Een groot schrijver.” (Bert Brussen)

“Landverrader” (Ehsan Jami)

“You are an icon!” (Dunya Henya)

“De mooie stukken van Peter Breedveld, die op Frontaal Naakt tegen de maatschappelijke stroom in zwemt.” (Sargasso)

‘De website Frontaal Naakt is een toonbeeld van smaak en intellect.’ (Elsevier weekblad)

“Frontaal Gestoord ben je!” (Frits ‘bonnetje’ Huffnagel)

“Jouw blogs maken hongerig Peter. Leeshonger, eethonger, sekshonger, geweldhonger, ik heb het allemaal gekregen na het lezen van Frontaal Naakt.” (Joyce Brekelmans)

‘Fucking goed geschreven en met de vinger op de zere plek van het multicultidebat.’ (jury Dutch Bloggies 2009)

Frontaal Naakt is een buitengewoon intelligent en kunstig geschreven, even confronterend als origineel weblog waar ook de reacties en discussies er vaak toe doen.’ (jury Dutch Bloggies 2008)

‘Intellectuele stukken die mooi zijn geschreven; confronterend, fel en scherp.’ (Revu)

‘Extreem-rechtse website’ (NRC Handelsblad)

‘De meeste Nederlanders zijn van buitengewoon beschaafde huize, uitzonderingen als Peter Breedveld daargelaten.’ (Anil Ramdas)

‘Peter Breedveld verrast!’ (Nederlandse Moslim Omroep)

‘Breedveld is voor de duvel nog niet bang’ (Jeroen Mirck)

‘Nog een geluk dat er iemand bestaat als Peter Breedveld.’ (Max J. Molovich)

‘Godskolere, ik heb me toch over je gedróómd! Schandalig gewoon.’ (Laurence Blik)

 

pbgif (88k image)
 

 

(Advertentie)
 

 

pbgif (88k image)
 

LINKS

 

 

RSS RSS