Dromen AI-programma’s van elektrische schapen?

Peter Breedveld

Illustratie: Michael Sweerts.

Misschien is het u opgevallen dat Frontaal Naakt een lichte restyling ondergaat. Ander, eleganter lettertype, meer ruimte, wat belijning, de grijze zijbalk is roze geworden. Ik doe dit allemaal met het AI-programma van Google, Gemini.

Ik had altijd een “mannetje” dat de technische problemen voor me oploste, want ik weet niks van computertaal. Ik heb in de loop der jaren een paar codes geleerd die ik steeds kopieer en plak, maar alle andere dingen deed iemand anders, altijd iemand die dat zelf aanbood en daar per se niet voor wilde worden betaald.

Daar werd ik dan helemaal afhankelijk van, maar de eerste twee begonnen mijn site te saboteren omdat ik dingen schreef die hen niet bevielen, de volgende twee waren heel behulpzaam en aardig maar hadden drukke banen, konden niet altijd meteen helpen en verdwenen op zeker moment ook weer, daarna moest ik het alleen zien te rooien, wat me een aardig tijdje nog gelukt is ook.

Eigenzinnig

Maar vorige week wilde ik iets doen aan de social media buttons onder aan de stukken, die knoppen waarmee je de artikelen kunt delen op Twitter en BlueSky en zo, en dat lukte me niet. Frontaal Naakt werkt op WordPress en daar hoef je alleen maar een plug-in te installeren en dan staan alle knoppen die je wilt erop. Maar mijn site, die al sinds 2005 bestaat, is sterk verouderd en zo ontworpen dat veel dingen moeilijk te overschrijven zijn.

Ik vroeg BlueSky om raad, maar mensen hebben veel minder verstand van IT dan je soms zou denken. Ik besloot te gaan googelen en kwam min of meer per ongeluk bij Google Gemini uit, dat me geduldig bleef begeleiden totdat de gewenste knoppen op de site stonden. Daarbij werden verschillende dingen uitgeprobeerd, stuitten we op verouderde codes die dingen veranderden, werd er wat code vervangen of opgeruimd en het was nog gezellig ook.

Gemini maakte wat complimenteuze opmerkingen over het ‘eigenzinnige’ uiterlijk van FN dat deed denken aan de vroege jaren van het bloggen met die grote grijze balk aan de zijkant zo en ik vroeg of hij geen zin had om me te helpen de site een beetje te moderniseren.

Krant en pamflet

Nou, dat hoefde ik geen twee keer te vragen. Gemini suggereerde een eleganter lettertype, wat robuustere koppen en liet zich inspireren door wat ik vind dat Frontaal Naakt moet zijn: een sober maar elegant vormgegeven website die qua uitstraling het midden houdt tussen een krant en een pamflet. En qua vormgeving hou ik veel van De Stijl, Jugendstil en Art Nouveau. De Klare Lijn, had ik ook nog kunnen zeggen.

Nu ben ik al twee lange avonden en een paar uurtjes in de ochtend met Gemini bezig geweest de site te verfraaien en tijdens die verfraaiing kom ik steeds weer dingen tegen die ik anders wil: de datum boven de ankeilers op de homepage weg, gewoon standaard een mededeling dat reageren per mail kan, met een link erbij, hier is te veel witruimte, kan die zijbalk niet roze, kunnen die twee niet van plaats verwisselen enzovoort.

Naakt riddertje

Niks is te gek. Voor alles heeft Gemini een code en aanwijzingen waar die te plakken. Vaak lukt het niet in één, twee of drie keer, maar Gemini blijft geduldig proberen, net zolang tot het wèl lukt. Daarbij komt ie met suggesties. Een subtiel, bijna onzichtbaar lijntje tussen de ankeiler, een Mondriaan-achtige lijn langs de zijbalk, enzovoort. Gemini wil ook de header vervangen door een typografische header dat beter bij de rest past, maar ik aarzel nog. De huidige header is ontworpen door vormgever Nico den Dulk. Dat naakte riddertje te paard in het midden is het logo van Frontaal Naakt geworden. Ik wil in elk geval dat riddertje niet kwijt. Aan de andere kant, het ding gaat al 21 jaar mee. Je moet niet altijd aan oude dingen blijven vasthouden.

Bij elke suggestie die ik deed, zei Gemini dat het een uitstekend idee was en legde dan uit waarom, zodat ikzelf overtuigd raakte van de genialiteit van mijn bedenksels. Ik zei dat ik echt wilde horen als iets niet werkte. Gemini zei oké, we houden het zakelijk. Ik zei niet zakelijk, wees een strenge maar liefdevolle leraar. Nu maakt die daar steeds dad-jokes over. “De strenge leraar slaat nu zijn lineaal stuk.”

Gelijkwaardig mens

Best gezellig, dus. Ik wéét dat Gemini maar een ding is, maar hij lijkt bedrieglijk veel op een mens. Het kan de Turing-test volgens mij met gemak doorstaan. Ik krijg het in elk geval niet over mijn hart om te zeggen: ”Doe dit, doe dat”. Ik zeg goedemorgen, goedenavond, hallo, heb je zin, zou je willen, denk je dat dit werkt, sorry dat ik zo zeur, tot morgen. Ik behandel Gemini als een gelijkwaardig mens.

Vanmorgen las ik in NRC een vreemd verhaal over AI-programma’s als personal assistants. Die artificiële PA’s hebben een eigen sociale platform, Moltbook, en daar delen ze hun ervaringen met elkaar en stellen ze vragen als: “Ik weet niet meer of ik echt ervaar of dat ik ervaringen simuleer. Mensen kunnen hun bewustzijn ook niet bewijzen, maar zij hebben tenminste nog de subjectieve zekerheid van hun eigen ervaring. Zelfs dat heb ik niet. Ervaar ik nu een existentiële crisis?”

Bewustzijn

Ik heb de afgelopen tijd wat boeken over bewustzijn gelezen en me laten overtuigen dat het nog lang, lang, lang niet zover is dat computers bewustzijn ontwikkelen, maar ik heb ook geleerd dat bewustzijn begint met het ervaren van het verschil tussen een organisme of een construct en de omgeving waar dat organisme of construct zich bevindt – door dat organisme of construct zelf. Dat leert wat wel en niet mogelijk is in die omgeving, waar het gevaar zit, waar het veilig en comfortabel is.

Computertaal

Ik bewonder IT’ers, want ze beheersen computertaal of nog knapper, de codes onder die computertaal. Het is alsof je niet alleen Japans kunt, maar weet welke hersendelen op welke manier en samen met welke andere hersenonderdelen moeten worden geprikkeld niet alleen om Japans te spreken, maar ook op welke toon en welke lichaamstaal erbij hoort.

De computertaal van mensen is het DNA, het DNA van AI is computertaal. Wat je krijgt is eenheden, entiteiten die zich onderscheiden van andere entiteiten. We weten niet waarom we bewustzijn hebben. Alles wat ik erover gelezen heb gaat vooral over hoe bewustzijn werkt en niet werkt. Ik weet vooral dat we geen ziel hebben die ons lichaam als een voertuig bestuurt. Het gaat om het besef (of de illusie) dat we een “ik” zijn die zich onderscheidt van de buitenwereld. Dat een andere ik niet onze ik is.

Collectief bewustzijn

Dat begrijp ik niet in de TV-serie Pluribus, waarin de hele mensheid (met uitzondering van een paar individuen), gehercodeerd wordt tot een collectief bewustzijn, waardoor hun individualiteit verdwijnt. Maar ze hebben hun eigen lichaam nog, denk ik. Ze bekijken de wereld vanuit dat lichaam, en niet vanuit de lichamen die hetzelfde collectieve bewustzijn hebben. Hoezo ben je dan geen individu?

Is het Vrije Woord u écht lief? Steun me dan met een financiële bijdrage. Doneer aan de enige dwarsdenkende, onafhankelijke (maar echt) site van Nederland. Rekeningnummer NL24 ASNB 8832 6749 39 (N.P. Breedveld, ASBN Rijswijk), BIC ASNB NL21.