Als Gaza in zee verdwijnt

Peter Breedveld

Een dikke twee weken geleden besloot Joris Luyendijk “uit de kast te komen” als hoogbegaafd. Dat deed-ie in een dubbelinterview in NRC waarin hij geacht werd het podium te delen met cabaratier en schrijver Lisa Loeb, maar daar had-ie geen boodschap aan. Het ging alleen maar over hem, en als het even per ongeluk over Loeb ging, ging het toch over hem. Loeb probeerde nog: “Er zijn nog meer dingen op de wereld dan alleen witte mannen!” – “Ja nee, precies”, reageerde Luyendijk dan, om vervolgens door te ratelen over hoe belangrijk het is voor het welbevinden van al die andere dingen die geen witte man zijn, of meer precies: die niet de witte man Joris Luyendijk zijn, om het toch eerst en vooral over hem te hebben.

Hij had bijvoorbeeld dat boek geschreven over zijn zeven vinkjes waarmee hij de wereld hoopte te veranderen, maar mensen, en nu komt het, je gelooft het niet, mensen hadden daar dus kritiek op. Op zijn geniale, urgente, belangrijke boek! En daardoor waren er maar 80.000 exemplaren verkocht, in plaats van 300.000, zoals al zijn andere geniale, urgente boeken. “Gemiste kans”, verzuchtte hij.

Arme Luyendijk. Verdronken in zijn eigen reflectie.

Rare kwiebus

Die zeven vinkjes, dat was me wat. Dat werd indertijd natuurlijk ook een interview in NRC, de krant van rijke witte mannen (en soms ook vrouwen) die het heel erg met zichzelf getroffen hebben. Ook in dát interview wentelde Luyendijk zich in zijn zelfbeklag, want hij werkte een tijdje bij The Guardian, waar ze blijkbaar meteen doorhadden wat een rare kwiebus hij is en hem een beetje buiten alles hielden, hem niet helemaal serieus namen, zeg maar. Hij ontdekte toen dat het echt heel kut is om niet te worden geaccepteerd als one of the guys en niet te worden gewaardeerd, hoe erg je ook je best doet om je aan te passen en hoe hard je ook werkt.

Wat me toen zo enorm irriteerde, was dat, en nu plagieer ik mezelf maar even, Luyendijk eerst zelf moest ondergaan wat zoveel anderen hun hele leven al ondergaan, voordat hij inzag dat dit niet oké is.

Luyendijk ziet zichzelf als de maat van alle dingen en jaren geleden zei iemand, die zich trouwens ook identicificeert als hoogbegaafde, dat volgens hem iedereen dat toch deed, maar nee, dat geloof ik niet. Natuurlijk beredeneer je alles vanuit je zelf, maar dat is wat anders. Empathie is wat een normaal mens beweegt zich druk te maken om het lot van anderen. Bij de één is empathie blijkbaar wat meer ontwikkeld dan bij de ander. Die van Luyendijk is ergens in de embryonale fase blijven steken, hij ziet pas dat iets erg is als het hemzelf overkomt, en dan nóg is het vooral erg voor hemzelf.

Gaza in de zee

Jaren geleden zei hij eens in een interview – ik weet niet meer welk en waar en doe dit uit mijn hoofd – dat hij zich niet het lot van iedereen in de wereld kon aantrekken – wat realistisch en begrijpelijk is – en dat hij zich dus beperkt tot wat hem en de zijnen direct aangaat. Dat kwam weer terug in het ‘Grote Gesprek’ dat hij had met Tim Hofman en waarin hij (nog maar weer eens) vertelde hoezeer hij betrokken is bij de oorlog in Oekraïne en dat iedereen zich betrokken zou moeten voelen bij Oekraïne. Dat hij het gek vindt dat zoveel mensen zich wel geweldig druk maken om Gaza, maar niet om Oekraïne.

Daar staat hij weer alleen in, zoals Luyendijk, onze eigentijdse Multatuli, altijd alles alleen moet dragen. Vroeger al, op school, waar hij ontdekte dat hij meer was geraakt door wat er tijdens de Shoah was gebeurd dan zijn leeftijdgenoten. Achteraf, zegt hij in NRC, ziet hij dat daar zijn hoogbegaafdheid zich manifesteerde, in zijn geraaktheid door de Shoah.

De mensen in Gaza moeten het zonder Luyendijks geraaktheid doen. Al die kapotgeschoten, verminkte, getraumatiseerde kinderen, de door het Westen materieel en moreel gesteunde terreur tegen een volk dat al zolang wordt onderdrukt en geterroriseerd, het doet Luyendijk niks, hij maakt zich er niet druk om. Hij vindt dat wij dat ook niet moeten doen, want, zegt hij, “als Gaza in de zee verdwijnt, verandert er voor jouw leven niets“.

Rode Lijn

Zo koudhartig, daar moet je wel heel hoogbegaafd voor zijn. Maar het is niet waar dat er niks voor ons zou veranderen als Gaza in zee zou verdwijnen, met onze steun. Alles zou voor ons veranderen. Zoals Hassnae schrijft: Wij gaan voor onze steun aan terreurstaat Israël een hoge prijs betalen.

Maar eerst en vooral is het voor heel veel mensen onbestaanbaar om praktisch voor je ogen een volk doodgemarteld te zien worden zonder tenminste iets van protest te laten horen. Daarom gingen honderdduizend mensen de straat op, meerdere keren, voor de Rode Lijn-demonstratie. Maar Luyendijk wil dat we dat niet voor Gaza doen maar voor Oekraïne.

Hofman, beter in vorm dan hij in het Grote Gesprek met Bob Leftlaser was, werpt tegen dat het niet nodig is om onze overheid op te roepen een rode lijn te trekken ten aanzien van Oekraïne. Heel Europa ís al betrokken bij Oekraïne. Het is ten aanzien van het totaal gedepriveerde Israël dat onze leiders een wake-up-call nodig hebben. Wij steunen, actief, de systematisch-sadistische uitroeiing van de Palestijnen, omdat wij ons allemaal als enige in de klas geraakt wanen door wat er tijdens de Shoah was gebeurd.

Blinde razernij

Niet dat Luyendijk alleen maar uit zijn nek lult. Oekraïne is urgent, we moeten investeren in een van Amerika onafhankelijk wapenindustrie ontwikkelen, pacifisme is gevaarlijk. Ik heb ook betoogd: Europa heeft heel rap een Meiji-restaurantie nodig. Overigens is Luyendijks blinde razernij dat ook. Het is goed vragen te stellen bij de herbewapening van Europa, met al die fascistoïde partijen die overal aan de macht komen.

En dat journalisten geen positie in zouden mogen nemen, is ook blakende nonsens en onmogelijk bovendien. Als Luyendijk gelooft dat hij als correspondent in Israël en omstreken echt objectief was, is hij misschien niet zo hoogbegaafd als hij zichzelf heeft wijsgemaakt. Zou hij als journalist tijdens de Shoah objectief verslag gedaan hebben, zo van: De Joden zeggen dit, hier aan tafel hebben we een vooraanstaande nazi, wat is zijn visie? Of zou hij zijn perskaart ingeleverd hebben en hebben gaan zitten lullen dat als de joden allemaal zijn vergast, dat voor ons niets zou veranderen? Dat we Spanje moeten gaan redden uit de klauwen van Franco?

Oekraïne redden als statussymbool

Het is trouwens een beetje een statussymbool voor rijke witte mannen geworden om actief te zijn voor Oekraïne, valt me op. Ik vind dat lovenswaardig, beter dan gaan motorrijden, maar ze moeten wel beseffen wat een privilege het is om al die tijd en emotie in Oekraïne te steken. Wij gewone mensen met gezinnen kunnen ons dat niet veroorloven. We kunnen geen mailtje naar de baas sturen en zeggen: “Je moet het voorlopig even zonder mij doen, ik ga Oekraïne redden.”

Mensen door hun kop schieten

Luyendijk heeft psychopathische trekjes. Hij ratelt over zijn pacifistische vrienden, die hij parasieten noemt, en over mensen door hun kop schieten. Als Hofman stilstaat bij het feit dat de Russische soldaten in Oekraïne gedwongen zijn, antwoordt Luyendijk (die dat even daarvoor zelf heeft gedaan, maar ik zei al: rare kwiebus) dat het heel zielig is allemaal, maar dat je ze toch door hun kop moet schieten. “Als jij tegenover een Oekraïense dronepiloot staat, zeg je dat dan ook? Whoa, man.”

Ja whoa, man, dat je meteen weer je moreel superieure positie inneemt als iemand even stilstaat bij het vernietigen van het leven van iemand die gedwongen wordt om kannonenvlees te zijn voor een bejaarde machtswellusteling.

Whoa, man.