ANP zegt je dacht toch niet echt dat we dat meenden, van die redelijkheid, sukkel

Ik let altijd heel scherp op dat ik niet zonder toestemming foto’s waar auteursrecht op rust op Frontaal Naakt zet. Blijkbaar niet altijd scherp genoeg, want ik kreeg onlangs een mail van het ANP dat ik zijn copyright had geschonden. Of ik even 377 euro wilde aftikken om een licentie aan te schaffen én die foto’s meteen wilde verwijderen.

Het bleek onder andere om een jaren oude foto te gaan waarop Hitler-groupie Joost Niemöller zijn complotboek over de MH17 overhandigt aan Harry van Bommel en Pieter Omtzigt. Die foto ging indertijd overal rond op sociale media en ik had er geen seconde bij stilgestaan dat het een foto van een persfotograaf was.

Dom en slordig van mij, mijn fout, moet ik voor betalen. Terecht, geen discussie hierover. Auteursrecht moet worden beschermd en gehandhaafd.

Citaatrecht

Maar daarnaast bleek het om een aantal screenshots te gaan die ik had gemaakt van de ankeilers van nieuwsberichten over vrouwen die aangifte wilden doen van aanranding en verkrachting maar bij de politie nul op het rekest kregen. Dit als onderbouwing bij een stuk over de politie die altijd te druk is voor aangiftes van seksueel geweld, maar nooit voor de onzinaangiftes tegen mijn persoontje door allerlei racistisch en fascistisch schorem.

Ik had ook screenshots gemaakt van tweets van de extremistische site The Post Online om te laten zien hoe extremistisch The Post Online is.

Bij die ankeliers en op die tweets, en daar had ik ook niet op gelet, staan stockfoto’s en die bleken van het ANP te zijn. En dat ik daarvoor een schikkingsbedrag moet betalen, vind ik wél problematisch, want ik gebruik die screenshots om mijn betogen te illustreren met bewijs. Er zit ook bronvermelding bij. Ik maak zo gebruik van mijn citaatrecht.

Teflonlaag

Voordat ik dit inbracht bij de juristen van het ANP, heb ik daarover nog even advies gevraagd bij een jurist van de journalistenvakbond NVJ. Die vond dat ik een punt had, hij corrigeerde me op een aantal details (ik sprak aanvankelijk van nieuwsgaring, hij wees op citaatrecht) maar zei dat in het geval van een rechtszaak het een beetje af zou hangen van de interpretatie van de rechter of ik gelijk zou krijgen of niet. Ik kon dat net zo makkelijk verliezen en dan een hoop geld kwijt zijn.

In een rechtszaak was ik evenwel helemaal niet geïnteresseerd, ik wilde een beroep doen op de redelijkheid van die ANP-juristen. Die reageerden eerst met non-sequiturs over dat het formaat van de foto’s er niet toe deed, terwijl ik het daar helemaal niet over had gehad, en ze schreven over het citaatrecht dat:

‘Citaatrecht is geregeld in de Auteurswet (artikelen 15a en 15b). Dit recht maakt het toegestaan een afbeelding te gebruiken zonder licentie, maar alleen onder specifieke voorwaarden: het gebruik moet een inhoudelijk doel hebben en bijdragen aan uw eigen analyse, bespreking, recensie of aankondiging, het citaat moet relevant zijn voor de inhoud van uw eigen werk (een afbeelding mag dus niet puur illustratief worden gebruikt) en vermelding van de bron en de naam van de maker is verplicht.

Concreet betekent dit dat een afbeelding uit de ANP-beeldbank alleen onder citaatrecht kan worden gebruikt als de tekst of het artikel expliciet ingaat op de afbeelding zelf of de inhoud daarvan. Gebruik van de afbeelding enkel ter visuele ondersteuning zonder inhoudelijke verwijzing valt niet onder citaatrecht.’

Juristen en geld

Dat is precies wat ik heb gedaan! De ankeilers en tweets die ik heb gebruikt, inclusief beeld, hadden als inhoudelijk doel bij te dragen aan mijn eigen analyse.

Maar er was niet door de teflonlaag om die juristen heen te komen, dus ik heb betaald om van het gedoe af te zijn. Ik kreeg toen een mail van het ANP om me te bedanken voor het ‘oplossen van de zaak’ en dat maakt alles nog een beetje zuurder. Het is alsof een mafiaboef tegen je zegt dat hij blij is dat hij je heeft kunnen overtuigen. Ik heb betaald omdat ik bang ben voor nóg meer gedoe en nog meer kosten, niet om de zaak ‘op te lossen’. Ik probeerde de zaak op te lossen met argumenten. Maar ja, juristen. En geld.

Proportionaliteit

Daarna heb een mail geschreven aan de directeur van het ANP, Martha Riemsma, om haar te vragen wat zij hier nou van vindt.

Riemsma schreef namelijk een ingezonden reactie op de site van het journalistenvakblad VillaMedia naar aanleiding van een stuk van Kim van Keeken over het intimideren en afknijpen van margebloggers en kleine, ploeterende ondernemers met een website door het ANP. Die bloggers en ondernemers hadden in hun onwetendheid een ANP-foto geplaatst die ze van het internet hadden geplukt en werden ongenadig afgestraft door een extern bureau, dat speciaal voor dat doel door het ANP was ingehuurd.

Het zijn moeilijke tijden voor nieuwsmedia, want de mensen willen niet meer betalen voor kwaliteitsjournalistiek, laat staan voor de journalistiek van het ANP. Dat moet dus andere manieren zien te vinden om geld te verdienen en voilá, sukkels die denken dat foto’s op het internet gratis zijn, vormen een ware goudmijn.

Riemsma schreef op VillaMedia dat bij de afhandeling van auteurs- en copyrightkwesties door een extern bureau ‘in sommige gevallen de redelijkheid en proportionaliteit uit het oog werden verloren’. Daarom was het ANP het opsporen en beboeten van auteursrechtenschenders zelf gaan doen ‘en daarbij wordt een proportionele, redelijke en eerlijke aanpak betracht’, aldus Riemsma.

Foto in een foto

Dus ik heb haar gevraagd of ze het beboeten van screenshots, waarop een ANP-foto figureert, in het kader van citaatrecht proportioneel, redelijk en eerlijk vindt. Volgens mij is het is zonneklaar dat de screenshots, in de woorden van de ANP-juristen, ‘een inhoudelijk doel hebben en bijdragen aan mijn eigen analyse’. Mooi dat je voor de rechten van je fotografen opkomt, maar dit lijkt meer op afpersing.

Ik heb haar deze hypothetische kwestie voorgelegd: Stel dat ik een foto zou nemen en op Frontaal Naakt zou plaatsen van iemand die een krant leest, en op de voorpagina van die krant zou een foto staan van het ANP. Zou ik dáárvoor dan ook een ‘schikkingsbedrag’ moeten betalen? Want dat is wat ik gedaan heb: Ik heb een foto geplaatst van een stuk krant (of website, of van een tweet) waar een foto op figureert.

De proportionaliteit en redelijkheid is hier gewoon ver te zoeken.

Naturistenfoto’s

Daarnaast: Dat je iemand, die in zijn onschuld een foto van een idool op zijn blog zet, meteen het vel over de oren trekt, is buitengewoon onsympathiek. Van mij wordt ook weleens wat gepikt, tekst en foto’s, en ik mail de dief dan dan om te vragen dat weg te halen, of om van een tekst alleen de eerste drie of vier alinea’s te plaatsen met een link naar de bron. Ergens op de site van een Belgisch dagblad staat een sfeervolle naturistenfoto die ik zelf heb gemaakt. Ik wilde daar iets van zeggen, vooral omdat dit soort media mensen die iets van hen jatten, ook niet ontzien, maar ik vond het uiteindelijk allemaal teveel moeite. Ik ga daar dan ook maar strenger in zijn, voortaan.

De eerste keer dat ik Riemsma mailde, kreeg ik een automatisch bericht dat ze op vakantie was, maar we zijn inmiddels twee maanden verder, ik heb haar nog eens gemaild om te zeggen dat ik echt heel benieuwd ben naar haar antwoord, maar het kan mevrouw Riemsma blijkbaar allemaal niet boeien.

Waaruit ik concludeer dat die ingezonden brief van haar op VillaMedia over ‘menselijke maat en coulance’ en zo een onwelriekende, dampende hoop bullshit is.