In Naima en Karim zit het feminisme de liefde in de weg

Peter Breedveld

Ja, Hassnae’s nieuwe boek, Naima en Karim, haar eerste roman, is een liefdesverhaal in Marokko, maar het is zoveel meer dan dat. Tot nu toe heeft iedereen, die het gelezen heeft, opgemerkt dat er ook wordt afgerekend met de vooroordelen die witte Nederlanders ten aanzien van Marokkanen hebben, en Marokkaanse Marokkanen ten aanzien van Nederlandse Marokkanen, en Nederlandse Marokkanen ten aanzien van Marokkaanse Marokkanen. Er zit politiek in, als het gaat over het “blonde varken” in Nederland en het naakte racisme dat vanuit Nederland tot in de stenen straten van de Marokkaanse steden en dorpen nagalmt.

En het is Hassnae, dus er wordt gegeten en gedronken dat het een aard heeft. Knapperige korsten kraken tussen tanden, zoete romigheid vult monden, de geur van versgebrande suikernoten en sinaasappels (waar het sap uit spuit zodra de schil wordt opengebroken) vult de ruimtes en straathoeken en verkoelend water verfrist kelen en verhitte lijven, wast zweet en stof weg. De zon brandt, de lucht broeit, de wind verfrist, de zilte zee verkoelt, heupen draaien, billen schudden, borsten wiegen. Het is een zinnenprikkelend festival, dat kan niet anders, want het is Hassnae. En het bulkt van de sfeer. Het is een echt zomerboek.

Maar wat Naima en Karim heel erg óók is, is een gedetailleerde antropologische beschrijving van twee families in een Marokkaanse stad gedurende een zinderende zomer. Aan de hand van de handelingen en gesprekken van de vele personages – het zijn er erg veel, het is knap hoe Hassnae ze door elkaar heen choreografeert zonder de lezer te verwarren – leren we aardig wat over het leven in Marokko kennen. Het gezinsleven, van het ontbijt tot het slapen gaan, het leven op straat, de voorbereidingen voor een bruiloft en hoe mannen en vrouwen elkaar ontmoeten, hoe mensen met elkaar omgaan.

Uithuwelijken

In Nederland denken we allemaal dat jonge vrouwen en mannen aan elkaar worden uitgehuwelijkt, dat hun ouders dat met elkaar regelen of nou ja, sommigen van ons hebben ook wel gehoord over jongemannen die verliefd worden op een vrouw en dan haar vader om haar hand gaan vragen.

In Naima en Karim leren we dat dat ook wel echt zo gaat, maar ook weer niet helemaal. Er is een jongeman, Badr, die volgens zijn ouders een goede huwelijkskandidaat zou zijn voor hoofdpersoon Naima, een zelfstandige jonge vrouw met een academische carrière die haar moeder tot wanhoop drijft omdat geen man goed genoeg voor haar is. Badrs ouders benaderen Naima’s ouders, Naima zegt meteen al nee, maar goede manieren vereisen blijkbaar dat zo’n toenadering niet zonder meer beleefd kan worden afgewimpeld. Er moet dus een ontmoeting plaatsvinden, en daarna kan Naima zeggen wat ze wil. Want, zegt haar vader: “Mijn dochter wordt tot niks verplicht.”

Badr en zijn familie wonen in Frankrijk, hij beweert daar een goede baan te hebben en een mooi appartement, het zal Naima daar aan niks ontbreken. Net als alle Europeanen gaan deze Franse Marokkanen er vanuit dat alleen al het vooruitzicht op een leven in Europa Naima zal doen bezwijken, maar ze heeft het goed in Marokko, ze piekert er niet over in Europa als een tweederangs burger te worden behandeld. En daarbij is Badr een kindman die zich door zijn moeder laat koeioneren. Geen aantrekkelijke huwelijkskandidaat dus.

Slappe mannen

De mannen in Naima en Karim zijn bijna allemaal slappelingen. Ze zijn lui, dom, profiteurs, leugenaars, schuinsmarcheerders, hypocrieten, ze denken als man de baas te zijn maar ze worden door hun moeders, echtgenotes, zusters enzovoort steeds op hun nummer gezet. Hun mooie praatjes maken ze niet waar, hun elegante charme verdwijnt al snel na de eerste huwelijksnacht. Je vraagt je af waarom die vrouwen daar in die Marokkaanse stad niet allemaal lesbisch zijn geworden, al is het maar om een punt te maken. Zij verdienen het geld, zorgen dat er te eten is en ze houden de boel bij elkaar. Ze klagen wel heel erg veel. Maar ja, met zulke nietsnutten van mannen is dat niet gek.

Dan arriveert, uit Nederland, Karim met zijn familie. Zijn zus gaat in Marokko trouwen – de zomer is het bruiloftsseizoen – en dat wordt een grootse gebeurtenis. Karim, die is wèl charmant. Zo’n man die zich niet opdringt en helpt bij de afwas en zo. Hééé, Nederlanders, hè. Niet te beroerd om ook even een theedoek te pakken.

De twee flirten met elkaar en worden verliefd. Er wordt veel heen en weer geappt, elk vanaf het dakterras van diens ouderlijk huis, ze ontmoeten elkaar een paar keer in een café, glaasje thee erbij. Ze gaan naar het strand met een groep en dan raakt zijn hand per ongeluk de hare en oeioeioei, heel spannend allemaal. Naima hunkert naar Karim, wil door zijn haar kroelen, zijn huid voelen, ze voelt hem in haar buik, er is geen houden meer aan.

Vrouwengezeik

Maar nu gaat Naima de boel zitten zelfsaboteren en verzint ze allerlei bezwaren en beren op de weg. Ze wil niet naar Nederland, terwijl dat helemaal geen probleem is want Karim voelt zich helemaal thuis in Marokko, zijn Marokkaansheid komt er tot volle bloei:

“Alsof hij niet in Nederland is geboren, maar in Marokko is opgegroeid, tussen de op straat voetballende jongens. Misschien verhuist het stof van de grond van jevoorouders met je mee en hecht het zich aan je als een onzichtbare huid die je ermee verbonden houdt. Het kleeft aan je, vergroeit met je en blijft aan je trekken.”

Karim heeft zich al bereid verklaard zijn luxe leventje in het Land van het Blonde Varken voor haar op te geven, maar zij vindt zich te goed om zichzelf “als de eerste de beste straatkat” aan Karims voeten te werpen. Nou ja, van dat vrouwengezeik, u begrijpt wat ik bedoel. Het mag nooit eens makkelijk gaan.

En hier zit de crux van Naima en Karim. Dit boek gaat over een soort van dwangmatige onafhankelijkheid die we voor onszelf opeisen. Eén van de nare consequenties van het patriarchaat, waarbij vrouwen altijd afhankelijk waren van een man en dus vreselijk kwetsbaar, is dat afhankelijk zijn van een ander een groot gevaar is geworden. Vrouwen willen niet alleen financieel, maar ook emotioneel onafhankelijk zijn. En zo zijn we allemaal individuen geworden die koste wat kost individu willen blijven, onafhankelijk van wie dan ook, tot ons eigen ongeluk.

Bechdel-test

Zal Naima haar eigen trotse koppigheid (en waar ken ik die toch van?) weten te overwinnen, in het diepe durven te springen met haar charmante Nederlandse minnaar en zo falen voor de Bechdel-test? Of zal ze zich, net als sommige andere vrouwelijke personages, de overgave die liefde is blijven misgunnen en nooit de zaghrouta’s horen op haar eigen uitbundige Marokkaanse bruiloft?

Ik weet wel wat Hassnae hier doet. Een zelfstandig denkende feminist zal een einde willen waarin Naima zichzelf weet te behoeden voor de gevangenis die een vaste relatie met een man onvermijdelijk is. Althans, dat zal die voor zichzelf en anderen altijd blijven volhouden. Maar in werkelijkheid snakken we allemaal naar het pellen van die sinaasappel en het sproeien van dat sap.

Of niet soms.

Hassnae Bouazza: Naima en Karim. Het zomerboek van 2026. Bestel het hier.