Schitteren in elkaars licht

Peter Breedveld

Illustratie: Margaret Brundage

In mijn bespreking van het Camera Japan-filmfestval schreef ik dat ik de nieuwe She Taught Me Serendipity nog niet had gezien. Gisteren was ik op de Amsterdamse editie van het festival voor de laatste film op mijn lijst en ik kan nu zeggen dat ik de nieuwe She Taught Me Serendipity heb gezien.

She Taught Me Serendipity was de beste film die ik vorig jaar op Camera Japan zag, de beste film die ik het hele jaar gezien had. Ik ben ‘m twee keer gaan kijken, de tweede keer zaten er twee GenZ-ers doorheen te kakelen omdat ze het gedrag van één van de hoofdpersonen problematisch vonden.

Patriarchale meetlat

Blij dat die twee niet in de zaal zaten waar All The Lovers In The Night vertoond werd, want aan menselijke gebreken geen gebrek in deze film. De hoofdpersoon, Fuyuko, is alcoholist, alle vrouwen die ze kent, houden elkaar streng tegen de patriarchale meetlat en ze ontmoet een man, Mitsutsuka, die veel ouder is dan zij. Age-gap! Age-gap! Garghl!

De man weet alles van licht en iedere keer als ze elkaar ontmoeten, vertelt hij haar over hoe licht werkt, hoe het door het heelal reist, alleen zichtbaar wordt als het door deeltjes wordt gereflecteerd, hoe deeltjes alleen zichtbaar worden als ze licht reflecteren en ga zo maar door. “Waarom vertel je me al die dingen over licht?” vraagt ze hem. “Omdat ik graag met je praat”, is zijn antwoord.

Zij op haar beurt biecht aan hem op dat ze alleen met mensen kan praten als ze dronken is. Dat wist hij natuurlijk al. De eerste keer dat ze elkaar ontmoetten, kotste ze de vloer onder. “Waarom veroordeel je me niet?” wil ze weten. “Iedereen heeft zijn redenen”, antwoordt hij. De eerste persoon bij wie ze zich veilig voelt. Ze wordt verliefd op hem.

Gewond vogeltje

Het is duidelijk dat ze het nodige heeft meegemaakt. Fuyuko wordt mooi kwetsbaar gespeeld door Yukino Kishii. Een gewond vogeltje. Niet weerloos, ze wapent zich met een onzichtbare schulp en lijkt mensen onbewust te ontmaskeren met schijnbaar onnozele vragen over hun relaties en eigenaardigheiden. Maar haar kinderlijke nieuwsgierigheid getuigt van een diep inzicht, namelijk dat het voor mensen onmogelijk is om echt met elkaar in contact te komen.

Mensen zijn allemaal eenpersoons gevangenissen en onze communicatie met de andere gevangenissen wordt door alles en nog wat gehinderd en is daarom per definitie gebrekkig. Zelfs als we het goed bedoelen, beschadigen we elkaar.

Dat gegeven wordt door Fuyuko en Mitsutsuka geanalyseerd in hun gesprekken over licht, waarvan het meeste verloren gaat maar dat er soms in slaagt de andere kant van het heelal te bereiken. Dat soms schoonheid onthult, juist omdat het meeste ervan wordt weggefilterd.

Zij kan alleen maar communiceren als ze dronken is, hij praat uitsluitend in termen van licht. Maar zijn uitleg is zo poëtisch, en zij verkeert in precies de goede mentale staat om die poëzie eruit te filteren dat de twee er bijna in lijken te slagen om tot elkaar te komen.

Stille schreeuw

Dit alles wordt door de vrouwelijke regisseur, Yukiko Sode, verteld op een dromerige manier, als in de roes waar Fuyuko in verkeert. Alles aan deze film is paradoxaal. Het is een stille schreeuw van een film. Delicaat maar confronterend, obscuur maar verhelderend. Dat laatste had dat met het boek ook. Dat snapte ik niet helemaal, tegelijkertijd verschafte het me intuïtief een inzicht dat ik niet precies wist te benoemen.

De cinematografie is ingetogen, maar daardoor juist glorieus. Sombere schaduwen worden beaccentueerd met sprankelend licht, nachtelijk Tokio zag ik zelden zo mooi, met koelblauwe tinten voor de buitenscènes en binnen warm licht. Fel, onbarmhartig zonlicht voor een aantal confronterende scènes, want af en toe wordt de lome melancholie ruw onderbroken met de harde realiteit.

Lotgenoot

Yukino Kishii, die ik eerder zag in de boksfilm Small, Slow but Steady is een fenomenale actrice. Haar ogen zijn tegelijk melancholisch en intens. Ze kijkt regelmatig recht de camera in, met een blik die eerst verdrietig lijkt maar daarna borend blijkt. Ze wil ons medelijden niet, ze ziet een lotgenoot. Wij zijn haar, zij ziet ons omdat wij haar zien. Wij hebben allemaal van alles nodig om ‘normaal’ te kunnen functioneren. Dus wij oordelen niet.

Mitsutsuka wordt gespeeld door Tadanobu Asano, mijn favoriete levende acteur. Zijn stijl is meestal heel expressief, maar hier toont hij een zelfbeheersing en discipline die bijna on-mannelijk is. Ik had zelfs niet meteen in de gaten dat hij het was.

Boodschap van troost

Van Yukiko Sode zag ik vier jaar geleden Aristocrats, ook al zo’n contemplatieve, stille maar onthutsende film. Ik snap achteraf niet dat die niet in mijn eindejaarslijstje is geëindigd, het zal zijn omdat ik ‘m op 2 januari zag en 2022 een uitzonderlijk goed filmjaar was.

De vrouwelijke blik, constant ben ik ernaar op zoek. Ik zou All The Lovers In The Night Hermansiaans genoemd hebben als de boodschap was dat het allemaal toch geen zin heeft omdat mensen chronisch niet in staat zijn elkaar te begrijpen. Maar schrijver van het boek en regisseur (en scenarioschrijver) van de film zijn vrouwen en ik denk dat juist daarom de boodschap er één is van troost. Want oké, we zijn veroordeeld tot existentiële eenzaamheid, maar op ons best lukt het ons om te schitteren in elkaars licht.