De beste boeken van 2025
Peter Breedveld
Dit jaar geen aparte striplijst maar een lijst van proza en strips samen, want stripboeken zijn ook boeken. Anders zou ik ook fictie en non-fictie apart moeten houden. Maar wat Gödel, Escher, Bach en Nocturnos en Territory of Light gemeen hebben, is dat het boeken zijn die je moet lezen om te ontsluiten. En dit jaar heb ik wat stripboeken gelezen die zich qua psychologische diepgang en sociologische en historische waarde kunnen meten met het beste van de wereldliteratuur en dat bedoel ik niet hyperbolisch. Vooral doordat vrouwen en queers zoveel goede stripboeken maken, die echt inzicht geven in het leven van vrouwen en queers of door de ogen van vrouwen en queers, zie ik deze tijd als een gouden eeuw van de strip. Nooit eerder zag ik zoveel diversiteit en creativiteit, zo’n veelheid aan urgente kwesties aangekaart in strips.
Een paar kanttekeningen: wat proza betreft heb ik me nooit gehouden aan de regel voor eindlijstjes dat een boek het afgelopen jaar moest zijn verschenen. Met strips heb ik dat altijd wel gedaan. In deze lijst staan strips die dit jaar zijn verschenen en prozaboeken uit verschillende jaren (waaronder 2025). Volgend jaar zal ik ook strips uit andere jaren dan 2025 opnemen, als ze daar goed genoeg voor zijn.
Dit is ook geen lijst met de beste boeken van het afgelopen jaar, maar een selectie uit het zeer beperkte aantal boeken dat ik gelezen heb, allemaal boeken die mij persoonlijk heel erg aanspraken.
Ik ben een veellezer, maar geen snelle lezer en bovendien heb ik het ’t afgelopen jaar veel drukker gekregen, waardoor ik veel minder tijd en energie over heb om te lezen, wat me zeer verdrietig stemt. Ik koop nog veel boeken, maar de stapels ongelezen boeken naast mijn bed zijn inmiddels ontmoedigend hoog en mijn geliefde is er ook niet erg gecharmeerd van. Ga ik oud genoeg worden om ze allemaal te lezen? Gaat Hassnae ’s nachts ooit veilig door de slaapkamer kunnen lopen?
Dus als uw boek er tot uw grote verdriet en frustratie niet bij staat: misschien heb ik het nog niet gelezen. Houd de Frontaal Naakte Boekenrubriek in de gaten.
15. Sander Schimmelpenninck – ‘De Domheid Regeert’
Ik vind Sander Schimmelpenninck een aardige kerel met wie ik vaak op één lijn zit. Iemand die vlijmscherpe kritiek op Rechts geeft zonder te vervallen in het toch wel typisch linkse zieligheidsdenken. Dat is natuurlijk tegen het zere been van Links, dat niet wil horen dat het zelf ook eens wat kan doen, de schouders eronder kan zetten, actie kan voeren door extreemrechtse uitingen over te schilderen of te plakken, de arbeiders aansporen van hun luite reet te komen, vrouwen aanmoedigen wat ambitieuzer te zijn.
Het zal de vaste lezertjes van deze links-noch-rechtse website niet verbazen dat zijn boek over Domrechts me geweldig aanspreekt en dat zijn opvattingen niet per se de mijne zijn (geleefde ervaring!) vind ik alleen maar prikkelend. Een echte intellectueel raakt niet geïrriteerd door mensen met wie ze het niet eens is, maar is juist blij met zo’n slijpsteen voor de geest.
Wat ‘De Domheid Regeert’ verder allemaal in me los heeft gemaakt, kunt u hier lezen.
14. Alfred – ‘Maltempo’
Ik hou van dit soort strips, die zich afspelen in het zonnige Zuid-Europa, aan de zelfkant van het leven. Een soort Boileau-Narcejac met plaatjes. Je kunt de zee horen ruisen, de krekels horen tjirpen en de eucalyptusbomen ruiken. Er gebeurt weinig en tegelijkertijd weer heel veel. Een soort voyeurisme is dit, bulkend van de sfeer. Heerlijk.
Lees mijn bespreking hier.
13. Alan Moore – ‘The Great When‘
Het verhaaltje in The Great When stelt niet zoveel voor. Het is de manier waarop Moore feit en fictie en tal van oude en nieuwe ideeën van hem met elkaar verweeft en allerlei historische personen en gebeurtenissen met elkaar verbindt – net als hij in From Hell doet – waar ik enorm veel pret aan heb beleefd. Net als aan Moores kleurrijke, Cockneyaans-boekige schrijfstijl. The Great When zal op mijn volgende trip naar Londen mijn gids zijn, die me door weer een nieuwe versie van mijn (samen met Tokio) favoriete stad zal leiden.
12. Anna Meyer – ‘Saint Catherine’
De Iers-Amerikaanse Catherine is streng-katholiek opgevoed en mist nooit een kerkmis, al leeft ze een behoorlijk seculier leven met een lesbische huisgenoot en een vaste vriend met wie ze buitenhuwelijkse seks heeft en die ze, in een moment van zwakte, zelfs een keer bedriegt met haar ex.
Het sluimerende schuldgevoel daarover wordt mede gevoed door haar moeder, die haar inpepert dat ze niet gelukkig is met de manier waarop Catherine haar leven leeft. Het neemt de vorm aan van een demon door wie ze bezeten raakt.
Als iemand met een zeg maar hybride protestants-religieuze opvoeding was Saint Catherine een, eh, feest van herkenning. Ik ben zelfs bezeten geweest – althans, dat verbeeldde ik me uiteraard – door een demon die me continu en zeer indringend een schuldgevoel aanpraatte. Die demon manifesteerde zich zelfs op min of meer dezelfde manier als bij Catherine, als een vormeloze zwarte aanwezigheid (Hilary Mantel beschrijft een dergelijke ervaring in één van haar boeken, ik vergeet welk). Bij mij was het een wolkachtige vormeloosheid, Catherine’s demon lijkt op Barbamama.
Saint Catherine is geen anti-religieus boek, maar laat wel zien dat religie niet alleen troost en steun brengt en mensen behoorlijk kan beschadigen. Vlot verteld, zonder cynisme of bitterheid maar juist met een zekere positivistische lichtheid.
11. Shirato Sanpei – ‘The Legend of Kamui 1 en 2’
Twee vuistdikke (en dan heb ik het over Bud Spencer-vuisten, geen Trump-knuistjes) manga over klassenstrijd in het middeleeuwse Japan, episch en hypergewelddadig met lange intermezzo’s die lezen als een natuurdocumentaire, over het leven van wolven en herten en roofvogels. Energiek getekend met spetterende actiescènes maar ook veel gruizig sociaal realisme, schrijnende armoede en stuitende onrechtvaardigheid.
Sanpei rekent in Kamui af met de mythe van de nobele, heroïsche samurai. Heldhaftigheid en edelmoedigheid worden genadeloos gestraft. Alleen kruiperige opportunisten en achterbakse gluiperds komen als overwinnaar uit de bus.
Lees hier mijn bespreking.
10. Jona Lendering – ‘Libanon – een korte geschiedenis‘
Het nieuwe boek van Jona Lendering, Libanon – een korte geschiedenis, moet u eerst en vooral kopen omdat het u vlot (maar toch nog 288 pagina’s) en leesbaar door de hele geschiedenis van Libanon neemt, van de oudheid tot nu. Tegelijk pik je de voornaamste toeristische bezienswaardigheden mee en in die zin deed het me een beetje denken aan Spanje van Rik Zaal, mijn favoriete reisgids.
Een mooie bonus is dat als u het boek koopt, u de hulporganisatie Cordaid steunt, die humanitaire hulp biedt aan het door geweld en economische malaise geteisterde land. Alle opbrengsten van het boek gaan daarheen. Ik zag Jona ergens schrijven dat mensen het boek vooral moesten kopen voor het goede doel, al lezen ze het niet, maar waarom zou je dat doen, dat boek niet lezen. Je ontzegt jezelf er een groot plezier mee.
Ik ben door dit boek zo nieuwsgierig naar Libanon geworden dat ik er snel eens heen wil. Alleen ben ik bang voor die oorlogszuchtige, wrede Israëliërs.
9. Remco Breuker – ‘De Wereld volgens Noord-Korea‘
Remco schrijft de laatste tijd ieder jaar een nieuw boek over de beide Korea’s en ze zijn altijd, behalve zeer leerzaam en urgent, heel erg vermakelijk vanwege de vele smeuïge details. ‘De Wereld volgens Noord-Korea‘ zou je kunnen verfilmen tot een komische politieke thriller.
Ik weet het, Noord-Korea is niet om te lachen, maar ik heb vaak moeten grinniken om de hondsbrutale maar vaak ook kneuterige manieren waarop het land wetten en sancties omzeilt met een uitgebreid internatiaal handels- en smokkelnetwerk. Dat wordt aangestuurd vanuit een kantoor in Pyongyang, Bureau 39, een even onzichtbare als alomtegenwoordige organisatie waarzonder het hele Noord-Koreaanse systeem samen met de heersende Kim-dynastie in elkaar zou donderen.
8. Lee Lai – ‘Cannon‘
Een lesbische Chinees-Canadese vrouw wordt door haar vrienden en collega’s ‘Cannon’ genoemd, kennelijk ironisch bedoeld omdat ze erom bekendstaat het hoofd altijd en overal koel te houden. Maar er zijn grenzen aan altijd maar ieders last te dragen en door iedereen te worden geëxploiteerd, zelfs door de boezemvriendin die ze al sinds haar jeugd kent.
Ik heb nooit eerder iets van Lee Lai gelezen en hun uitgeklede tekenstijl stootte me aanvankelijk af, maar alles komt tot leven door de meeslepende manier waarop Lai laat zien hoe een binnenvetter tijdens een hittegolf gestaag naar een woede-uitbarsting opbouwt (dit is geen spoiler, want dat de kruik is gebroken, zien we meteen in het begin al).
Cannon is een hyperrealistisch, diep-menselijk portret van een vrouw die de zorg voor haar dementerende opa op zich neemt, plus de bijstand van haar moeder, die nog lijdt aan de gevolgen van de opvoeding door deze onmogelijke man. Cannnon sust de oplopende spanningen op haar werk, ondergaat de ongewenste intimiteiten van haar baas en ontdekt dat haar beste vriendin, ook een lesbische Chinese Canadees, haar leven gebruikt als grondstof voor haar nieuwe roman. Die vriendin wordt op haar beurt ook weer geëxploiteerd door haar witte lesbische redacteur, een typische vertegenwoordiger van het witte feminisme.
Een wonder van vertelkunst. Dít is nou wat je een strip voor volwassenen noemt.
7. Junichiro Tanizaki – ‘In Praise of Shadows’ en ‘Naomi’
Ik heb talloze verfilmingen van Tanizaki gezien, maar ik had nog nooit iets van hem gelezen. Dat ben ik het afgelopen jaar maar eens gaan doen. In Praise of Shadows is een beroemd essay over de lelijkheid van elektrisch licht, dat overal het mysterie wegjaagt. Het is mooi geschreven en prikkelend en behoorlijk provocatief als hij, na pagina’s lang te hebben gescholden op westerse moderniteiten, opeens Japanse vrouwen begint af te zeiken ten gunste van de voluptueuze westerse vrouwen met hun witte huid.
Met die in de jaren 20 in Japan modieuze occidentofilie rekent Tanizaki juist af in zijn tragikomische roman Naomi, waarin een jonge kantoorklerk een arm jong meisje onder zijn hoede neemt om haar naar zijn westerse ideaalbeeld te herscheppen. Maar ja, westerse vrouwen zijn ook seksueel geëmancipeerd, en dat zal de kantoorklerk weten ook. Naomi bedriegt hem als een malle en hij eindigt als een willoze slaaf van het verwende, eigenzinnige nest.
6. Laura Perez – ‘Nocturnos’
Wie de serie Only Murders in the Building kijkt, kent het werk van de Spaanse Laura Perez. De animatie bij de opening credits is van haar. Ik was al fan toen ze nog niet wereldberoemd was en nog niet in het Engels vertaald. Ze maakt horrorstrips door de horror niet te laten zien maar te laten voelen. Dat vind ik vreselijk knap en het engste wat er is.
Perez is een meester in dosering, vooral van stiltes, en haar personages acteren echt. Je weet dat er iets aan de hand is omdat iemand haar ogen opent of omkijkt, of omdat de ‘camera’ zich verplaatst naar een gang of de poes opeens wegloopt. Van die stille momenten die we allemaal voelen, vooral ’s nachts.
Nocturnos is geen horror, meer een mystieke ervaring van de nacht door verschillende personages, die door de nacht met elkaar in verbinding staan, tijd- en ruimteoverspannend. Weinig woorden, veel gevoel.
In die prachtige eigen Klare Lijn van Perez, met kleuren die hun eigen verhaal vertellen, een perfect vloeiende sequentie van beelden die vertellen door iets in de lezer aan te zetten. Pure poëzie.
5. Yudori – ‘Raging Clouds’ en Les Enfants de L’Empire
Net als de schrijver van de nummer één op deze lijst was ook de Koreaans-Britse Yudori een nieuwe ontdekking voor mij. Haar strips zijn zeer zinnelijk vertelde en getekende verhalen over vrouwen die terugvechten tegen het patriarchaat. Raging Clouds speelt zich af in Nederland in de 17e eeuw, Les Enfants de L’Empire in het vooroorlogse, door Japan gekoloniseerde Korea. Vrouwen in de overgang van traditie naar moderniteit, vrouwen die weten wat ze willen en die de zeggenschap opeisen over hun eigen seksualiteit.
4. Douglas R. Hofstadter – ‘Gödel, Escher, Bach’
Dit boek heeft me een groot deel van het afgelopen jaar gekost. God, wat een moeilijk en frustrerend boek. Ik heb meerdere keren op het punt gestaan het ’t raam uit te gooien. Maar ik ben geen opgever, ik heb doorgezet, ik heb mijn hersenen tot het uiterste gedreven, gekneed, opgerekt. Ik heb me wiskundige principes eigengemaakt, want op school heb ik wiskunde uit mijn pakket gegooid zodra ik kon. Door ‘Gödel, Escher, Bach’ ben ik nu gefascineerd door wiskunde. En ik snap nog steeds grote delen van dit kutboek niet, maar ik ben ervan gaan houden als van een veeleisende vrouw, voor wie niks goed genoeg is en wier respect je dus per se wilt verdienen.
Natuurlijk waren er mannen (altijd mannen) die in reactie op mijn bespreking zeiden dat ‘Gödel, Escher, Bach’ voor hen een eitje was, dat ze er doorheen vlogen. Ik kreeg ook reacties van mensen die me bedankten omdat ze dankzij mijn uitleg eindelijk begrepen hoe Gödelnummeren werkt. Ik moet nu weer mijn eigen uitleg lezen om het te begrijpen.
Zelf dank ik ChatGPT voor het uitleggen van passages waar ik niet uitkwam. Niet alles aan AI is kut.
3. Lola Lafon en Pénélope Bagieu – ‘La nuit retrouvée’
Mooi en ook best wel spannend verhaal over een gescheiden moeder die op vakantie in Les Landes verliefd wordt op een Australische surfkampioen – een vrouw – en haar drie jonge kinderen met de trein naar hun vader stuurt om achter die surfvrouw aan te gaan. Ze vertelt het verhaal jaren later, op de avond van haar verjaardag, aan haar inmiddels volwassen dochter op de veranda van hetzelfde vakantiehuis waar ze indertijd verbleven.
Het scènario van dit stripboek is van schrijver Lola Lafon en meesterlijk in beeld gebracht door Pénélope Bagieu, die tekent als een regisseur, cameravrouw en film-editor in één. Haar expressieve tekenstijl is pakkend en energiek, maar het zijn vooral de kleuren die me de adem benemen. Ik ga al sinds vele jaren regelmatig naar Les Landes, waar je zo vanuit het bos door de duinen de brede stranden van de oceaan oploopt, en het ziet er precies zo uit als in dit boek. De kleuren, het rijke groen, het diepe blauw en het warme geel, de manier waarop het licht van de ondergaande zon door de bomen schijnt, het lamplicht in huis, ’s avonds als het donker is. Ik krijg er een nostalgisch zomervakantiegevoel van.
Zeer belangrijk: hoe Bagieu vrouwen tekent. Het is een stokpaardje van me dat mannelijke striptekenaars hun vrouwelijke personages bijna altijd seksualiseren aan de hand van bepaalde mannelijke schoonheidsidealen. Bagieu tekent vrouwen zoals ze er echt uit zien, zonder er hompen vlees van te maken. Haar vrouwen zijn mensen.
En verder is dit een diep menselijk verhaal over een vrouw die haar hele leven aan de hand van strenge schema’s leidt, maar die ene keer haar hart heeft gevolgd en daar zonder spijt op terugkijkt.
2. Fréderike Geerdink – ‘Alle Journalistiek is Activisme‘
Over journalistiek wordt nogal wat apekool geschreven en gezegd, niet in de laatste plaats door journalisten zelf. Onregelmatige Frontaal Naakt-columnist Fréderike Geerdink rekent in ‘Alle Journalistiek is Activisme‘ af met de objectieve journalist, want die bestaat niet. De meeste journalisten zijn lakeien van de gevestigde orde die zich verbeelden neutraal te zijn. Fréderike bepleit duidelijke stellingname in de journalistiek, maar a) ten gunste van de machtelozen, niet van de heersende macht en b) wees er eerlijk en duidelijk over.
De journalistiek moet worden gedekoloniseerd en de macht moet altijd worden bevraagd, schrijft Geerdink. De vaste lezertjes van Frontaal Naakt zal het niet verbazen dat ik het daar hartstochtelijk mee eens ben. Dit is een superurgent boek, niet alleen voor wie in de journalistiek zit, maar ook voor de consumenten van de journalistiek. Dat zijn we allemaal.
1. Yuko Tsushima – ‘Territory of Light’, ‘Child of Fortune’, ‘Woman Running in the Mountains‘
Yuko Tsushima was voor mij liefde op het eerste gezicht. Ik weet niet meer hoe ik er toe kwam ‘Territory of Light’ te gaan lezen, maar het was in Tokio en tijdens het lezen van de eerste pagina werd ik meteen fan. De ongefilterde onbeschaamdheid waarmee een jaar uit het leven van een alleenstaande moeder in Tokio in de jaren 70 wordt beschreven, haar gebrek aan verantwoordelijkheid, haar alcoholisme en seksuele assertiveit, is fascinerend en verslavend.
Ik vond het boek veel te dun en bestelde meteen haar twee volgende romans, ‘Child of Fortune’, over een vrouw wier schijnzwangerschap een soort van verzet tegen het patriarchaat is, en ‘Woman Running in the Mountains‘, over een vrouw die het grootse zoekt in het kleine alledaagse.
Ik kan me niet herinneren me ooit zo vereenzelvigd te hebben met de hoofdpersonen van een schrijver als met die van Tsushima. Het zijn vrouwen met wie ik niks gemeen heb, behalve een soort innerlijke strijd tussen afzetten tegen en aanpassen aan de maatschappij. Tsushima’s afstandelijke manier van schrijven, tegelijk heel meeslepend, vind ik weergaloos. Altijd met een licht sardonische ondertoon en ze beschrijft licht als een impressionist, waardoor haar boeken bulken van sfeer.
Ik heb nog niet alles van haar gelezen, ik ben wel van plan ook dit jaar een aantal boeken van haar mee op vakantie te nemen. Ik zet de drie boeken die ik in 2025 las bij elkaar, anders zouden de eerste drie plekken in deze lijst alledrie boeken van Yuko Tsushima zijn en zou ik moeten gaan bepalen welk van die drie weer het beste en welk het minst beste is.
Maar mensen, wát een schrijver.
Zie ook de beste films van 2025, de beste TV-series van 2025, de beste muziek van 2025 en Ionica Smeets’ favoriete boeken van 2025.
Is het Vrije Woord u écht lief? Steun me dan met een financiële bijdrage. Doneer aan de enige dwarsdenkende, onafhankelijke (maar echt) site van Nederland. Rekeningnummer NL24 ASNB 8832 6749 39 (N.P. Breedveld, ASBN Rijswijk), BIC ASNB NL21.
boeken, Eindlijstjes, Peter Breedveld, Strips, 03.01.2026 @ 16:13
RSS